Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 31 marca 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 3038/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił D. sp. z o. o. w W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 17 lipca 2006 r., Nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podał, że strona argumentowała, iż nie prowadzi działalności gospodarczej, a jedynie koncentruje się na ochronie swoich praw w toku prowadzonych wobec niej postępowań egzekucyjnych i podatkowych. Wskazała, że prowadzona egzekucja doprowadziła ją do utraty płynności finansowej oraz urzeczywistniła groźbę zakończenia działalności. Spółka nie posiada środków na rachunkach bankowych oraz nadwyżek pieniężnych na poniesienie kosztów wpisu. Z oświadczenia spółki wynika, iż jej kapitał zakładowy wynosi 500.000 zł, a wartość środków trwałych, wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy wynosiła "0". Spółka na podstawie art. 255 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływana jako "P.p.s.a.", została wezwana do uzupełnienia dokumentacji potwierdzającej jej sytuację majątkową.
W odpowiedzi na to wezwanie pełnomocnik skarżącej oświadczył, iż nie ma możliwości przedłożenia żądanych dokumentów, ponieważ z uwagi na brak jakichkolwiek środków finansowych spółka od 2003 r. nie prowadzi dokumentacji księgowej i nie sporządza deklaracji podatkowych. Strona wskazała, że nie ma wiedzy o szczegółach toczących się wobec niej postępowań egzekucyjnych za wyjątkiem informacji z zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego. Podniesiono również, iż środki na pokrycie wpisów w innych sprawach pochodzą z zewnętrznych źródeł finansowania.
Sąd I instancji wskazał, i sytuacja materialna skarżącej spółki była już wielokrotnie przedmiotem badania zarówno przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, jak i przez Naczelny Sąd Administracyjny, w których ocenie strona nie spełniała przesłanek do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd I instancji zauważył, że argumentacja podnoszona przez skarżącą w tych sprawach jest tożsama z przedstawioną w sprawie niniejszej. W ocenie Sądu I instancji na ocenę argumentacji strony rzutuje fakt nieudokumentowania sytuacji majątkowej spółki. Na okoliczność, że spółka nie prowadzi działalności gospodarczej oraz nie posiada żadnych środków na poniesienie kosztów sądowych nie zostały przedłożone żadne dokumenty, mimo wezwania. Spółka nie podjęła żadnych działań, polegających choćby na wystąpieniu do organów podatkowych o wydanie stosownych zaświadczeń, poprzestając na stwierdzeniu, iż z uwagi na brak środków finansowych nie prowadzi księgowości, ani nie sporządza zeznań podatkowych.
Wymijająco wskazała, że nie ma szczegółowej wiedzy w zakresie prowadzonych postępowań egzekucyjnych, co budzi wątpliwości z uwagi na obowiązek organów egzekucyjnych zawiadamiania strony o każdej czynności egzekucyjnej. W ocenie Sądu I instancji skarżącą obciążają skutki takiego zaniechania, bo prowadzenia rzetelnej i wiarygodnej dokumentacji finansowej firmy nie można uznać za wygórowane wymaganie w stosunku do profesjonalisty występującego w obrocie gospodarczym, zwłaszcza w świetle obowiązków ustawowych ciążących na podmiotach gospodarczych w tym zakresie.
Nadto wątpliwości Sądu I instancji budzi twierdzenie strony o braku środków finansowych, bowiem znajduje ona środki na uiszczenie wpisów od skarg – łącznie ponad 60.000 zł, co świadczy o stałym źródle finansowania. Nadto pełnomocnik, wskazując na fakt kredytowania kosztów sądowych przez źródła zewnętrzne nie przedstawił na tę okoliczność żadnych dowodów, a nieistnienie dokumentów w tym zakresie jest nieprawdopodobne z uwagi na wysokość tych kosztów. Skoro pełnomocnik skarżącej nie wywiązał się z obowiązku nadesłania dokumentów, brak jest przekonywujących podstaw do stwierdzenia, iż sytuacja strony wypełnia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.
W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej stwierdził, iż spółka ze względu na niepodważalne problemy finansowe wywołane toczącymi się postępowaniami podatkowymi i egzekucyjnymi oraz zaniechaniem prowadzenia działalności gospodarczej od 2003 r. nie posiada jakichkolwiek środków, także na zatrudniania wykwalifikowanego personelu, który mógłby prowadzić księgowość bądź zajmować się zeznaniami podatkowymi. Odnośnie nieudokumentowania umów w zakresie zewnętrznych źródeł finansowania kosztów sądowych pełnomocnik podniósł, iż Prezesem Zarządu Spółki jest osoba zagraniczna nie posiadająca obywatelstwa polskiego, "a więc istnieje możliwość ewidentnego utrudnienia czy też niemożliwego przedstawienia ewentualnych dokumentów potwierdzających np. umowy kredytowej, ponieważ w/w umowy mogły być zawierane poza terytorium kraju." Podkreślono, iż w sprawie zostały przedstawione wszelkie możliwe i dostępne dokumenty w sposób wyczerpujący. Sytuacja majątkowa spółki uniemożliwia jej sfinansowanie kosztów obrony jej praw w postępowaniu sądowym, co samo w sobie przemawia za koniecznością przyznania spółce prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W przypadku osób prawnych lub innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy zauważyć, iż regulacja zawarta w treści art. 246 § 2 cytowanej ustawy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199, stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Prawo pomocy może zostać stronie przyznane na jej wniosek. Ustawodawca obarczył przy tym wnioskodawcę obowiązkiem wykazania przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zaniechanie strony w tym zakresie ma ten skutek, iż wszelkie wątpliwości dotyczące jej stanu majątkowego sąd rozstrzyga na jej niekorzyść. W interesie tejże strony leży zatem przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem jej wniosku. (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., sygn. I FZ 63/05 – niepubl.; postanowienie WSA w Warszawie z 10 maja 2006 r., III SA/Wa 3456/05 – niepubl.).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafne jest stanowisko Sądu I instancji, iż skarżąca spółka nie wykazała, że zasługuje na dofinansowanie jej z budżetu państwa (a prawo pomocy jest w istocie taką formą dotowania) w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w sprawie. Strona przywołała wprawdzie szereg okoliczności, które miały uzasadniać przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie, jednakże Sąd I instancji ma możliwość rzetelnego rozważenia i zweryfikowania tych twierdzeń jedynie w oparciu o dokumenty źródłowe przedłożone przez stronę i w oparciu jedynie o ten materiał jest w stanie ocenić, czy przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. faktycznie zaistniały. Jak wyżej wskazano, to wnioskodawcę ustawa obliguje do wykazania owych przesłanek, a zatem Sąd I instancji rozpoznający taki wniosek nie ma obowiązku podejmowania czynności zmierzających do wyjaśnienia sytuacji finansowej wnioskodawcy i w tym zakresie może opierać się jedynie o dokumentację złożoną przez tegoż wnioskodawcę do akt sprawy.
Za słuszną należy uznać argumentację Sądu I instancji podniesioną w zakresie obowiązku prowadzenia przez skarżącą stosownej dokumentacji księgowej i rachunkowej, wynikającego ze stosownych przepisów ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. Nr 76, poz. 694 ze zm.) oraz ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. Nr 54, poz. 654 ze zm.). Podkreślenia wymaga, iż na konieczność wywiązania się ze wskazanych obowiązków nie ma żadnego wpływu to, czy spółka osiągnęła w danym okresie sprawozdawczym, czy roku podatkowym jakiekolwiek dochody. Wobec powyższego stwierdzić należy, iż skutki zaniechania prowadzenia odpowiedniej dokumentacji finansowej z uwagi na brak wystarczających środków finansowych obciążają skarżącą (por. postanowienie WSA w Warszawie z 26 września 2005 r., sygn. III SA/Wa 1611/04 – niepubl.).
Odnośnie zawartego w zażaleniu twierdzenia o niemożliwości przedstawienia umów dotyczących finansowania ze źródeł zewnętrznych kosztów sądowych w innych sprawach, wskazać należy, iż samo zawarcie umów poza granicami kraju nie wskazuje na niemożność do przedstawienia dokumentu takiej umowy. Nadto pełnomocnik w piśmie z dnia 30 stycznia 2008 r. wskazywał, iż "w wielu przypadkach kwota wpisu została skredytowania przez Pełnomocnika Spółki, którego wynagrodzenie oparte jest na konstrukcji success fee". W takim przypadku pełnomocnik powinien dysponować egzemplarzem umowy o takim kredytowaniu kosztów sądowych, niezależnie od tego, gdzie została taka umowa zawarta. Podkreślić też można, że zawarte w zażaleniu sformułowania o "możliwości ewidentnego utrudnienia", "niemożliwości przedstawienia ewentualnych dokumentów" czy o tym, że "umowy mogły być zawierane poza terytorium kraju", wskazuje jedynie na czysto teoretyczne sytuacje, sugerując, iż w rzeczywistości do zawarcia żadnych umów nie doszło, a pełnomocnik podnosi jedynie hipotetyczne trudności, które mogłyby powstać z przedstawieniem żądanej dokumentacji gdyby takie umowy były zawarte.
Takie sformułowanie argumentów strony budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego co do istnienia zewnętrznych źródeł finansowania kosztów sądowych w sprawach spółki, co w powiązaniu z nieudokumentowaną sytuacją majątkową strony prowadzi do wniosku, iż słusznie Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że spółka nie spełnia przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.
W oparciu o powyższe uwagi Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a argumentacja przedstawiona w zażaleniu nie zasługuje na uwzględnienie, wobec czego – na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. – należało orzec jak w sentencji.