Uzasadnienie
1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2012 r. sygn.akt I SA/Ol 756/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek S. sp. z o.o. w O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego.
2. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że w formularzu wniosku z 18 stycznia 2012 r. o przyznanie prawa pomocy skarżąca spółka podała, że ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W piśmie z 5 stycznia 2012 r. oświadczyła, iż nie posiada środków pieniężnych na opłacenie kosztów w pełnym zakresie, a ewentualna konieczność ich zapłacenia zagraża egzystencji spółki. Wskazała, iż Urząd Skarbowy w O. zablokował konto w banku i od dwóch lat prowadzi kontrole w spółce, co uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej do czasu rozstrzygnięcia sądowego. Wyjaśniła także, iż organ podatkowy dokonał bezpodstawnie zapisów w księdze wieczystej "S." zabezpieczając przyszłe zobowiązania. Skarżąca wskazała również, iż dokumenty obrazujące jej sytuację finansową złożyła do sprawy o sygn. akt I SA/Ol 525/11 wnosząc o ich załączenie do akt sprawy przy rozpatrywaniu wniosku.
Zgodnie z wnioskiem spółki, zarządzeniem z dnia [...] stycznia 2011r. włączono do akt niniejszej sprawy materiały zgromadzone w przedmiocie prawa pomocy w sprawie o sygn. I SA/Ol 525/11. Są to odpisy przedstawionych przez spółkę dokumentów takich jak: bilans za rok 2010 i 2009, zeznanie CIT-8 za 2010r. oraz informacje dodatkowe i sprawozdania zarządu odnośnie działalności w latach 2009-2010 przedstawione w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 14.10.2011r.
- 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny, biorąc pod uwagę przedłożone przez Spółkę dokumenty, uznał, że nie wykazała ona, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd uznał przestawione przez spółkę oświadczenia jak i dokumenty za niewiarygodne. Dodatkowo Sąd zwrócił uwagę, że strona nie wykorzystała możliwości ich uzupełnienia i wyjaśnienia sytuacji przy wniesieniu sprzeciwu. W ocenie Sądu przedłożone przez skarżącą oświadczenia w zestawieniu z dokumentami księgowymi niewątpliwie wskazują, iż nie przedstawiła ona wiarygodnych informacji dotyczących swojej rzeczywistej sytuacji finansowej.
- 4. Na powyższe postanowienie Skarżąca wniosła zażalenie powołując się ogólnie na stwierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i domagając się zwolnienia od kosztów sądowych w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
- 4. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270, dalej jako "p.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie w przytoczonym przepisie określenia: "gdy wykaże" oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy.
Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że rozpatrywanie wniosków o przyznanie prawa pomocy należy do kompetencji wojewódzkich sądów administracyjnych, a Naczelny Sąd Administracyjny jedynie je kontroluje, sprawując kontrolę legalności orzeczeń sądów I instancji.
W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że Skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. i zasługuje na przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy zgodzić się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie, że informacje przedstawione przez Skarżącą Spółkę w formie oświadczeń, jak i dokumentów budzą szereg wątpliwości, a Skarżąca nie podjęła działań w celu ich wyjaśnienia. Trudno za takowe uznać lakoniczne twierdzenia Spółki podniesione w zażaleniu.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji, wbrew twierdzeniom Skarżącej, dokonał rzetelnej i prawidłowej oceny materiału zebranego w sprawie. Znajduje to odzwierciedlenie w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia, w którym Sąd ten dokonał zestawienia danych wynikających z wniosku o przyznanie prawa pomocy z danymi wynikającymi z zebranych dokumentów i dopiero na tej podstawie uznał, że Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Odnosząc się do zarzutu dowolności w ocenie sytuacji finansowej Skarżącej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można zarzucić go Sądowi pierwszej instancji. W rozdziale dotyczącym postępowania w przedmiocie prawa pomocy nie umieszczono przepisu, który określałby, jakimi względami ma kierować się Sąd przy ocenie informacji i oświadczeń strony. Należy przyjąć więc, że Sąd jest nimi związany. Nie oznacza to jednak, że nie może oceniać ich wiarygodności. Powstaje jedynie problem, co uwidacznia niniejsza sprawa, do jakich granic i przy zastosowaniu jakich kryteriów Sąd może zakwestionować przedstawione przez stronę dane.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji ma prawo uznać za niewiarygodne informacje i oświadczenia strony, jeżeli jego ocena będzie opierała się na logicznej i przejrzystej argumentacji, wspartej doświadczeniem życiowym, z której jasno będzie wynikało, jakie twierdzenia strony Sąd uznał za nieprawdziwe i z jakich powodów. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia spełnia powyższe wymogi.
Mając na uwadze wcześniejsze wywody, zauważyć należy, że Sąd pierwszej instancji nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie Skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla również, że do wyłącznej oceny Sądu należy uznanie czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej dokumentacji, bądź też przedstawiła niepełne bądź sprzeczne ze sobą dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie - to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy.
Ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy – mimo zaistnienia przesłanek ustawowych – od uznania sądów. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie również prowadzi do konstatacji, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09, Lex nr 535035).
Ponadto nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, Lex nr 507290 a także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, Lex nr 479142, z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, Lex nr 477191 i postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, Lex nr 220385).
W przedmiotowej sprawie bezsporny jest fakt posiadania przez Spółkę udziałów w dwóch spółkach kapitałowych. Słusznie więc Sąd pierwszej instancji przyjął, że Spółka może zażądać wsparcia od którejkolwiek z tych spółek lub zaciągnąć kredyt pod zastaw tych udziałów.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. oddalił zażalenie.