Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 17 marca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, w sprawie o sygn. akt I SA/Op 35/17, działając na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), dalej: p.p.s.a., odrzucił skargę D. R. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z 28 października 2016 r. w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług kwoty podatku do zapłaty za poszczególne miesiące od stycznia do kwietnia 2012 r. Przedmiotowe orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym:
Pismem z 18 grudnia 2016 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na wymienioną na wstępie decyzję organu podatkowego. Zarządzeniem z 19 stycznia 2017 r. Przewodniczący Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu (dalej: Przewodniczący Wydziału) wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 773 zł. W wezwaniu zawarto pouczenie o trybie i terminie dokonania tej czynności, wskazano skutki niedopełnienia tego obowiązku (odrzucenie skargi), a nadto poinformowano o możliwości ubiegania się o przyznanie prawa pomocy. Pomimo upływu wyznaczonego w wezwaniu terminu wpis od skargi nie został uiszczony.
Natomiast 13 marca 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął - jako załącznik do pisma Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w O. z 9 marca 2017 r. - wniosek skarżącego z 18 lutego 2017 r. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W efekcie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, postanowieniem z 17 marca 2017 r., odrzucił skargę skarżącego z uwagi na bezskuteczny upływ terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Odnosząc się zaś do złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd wyjaśnił, iż wniosek ten nie został skutecznie złożony w terminie otwartym do uiszczenia wpisu od skargi.
Skarżący bowiem błędnie skierował go na adres organu podatkowego, a nie Sądu, do czego był zobligowany. Organ wprawdzie przekazał ww. pismo Sądowi, ale nastąpiło to już po upływie terminu do uiszczenia wpisu sądowego. W takim bowiem przypadku o zachowaniu terminu do dokonania danej czynności decyduje data nadania przez organ wadliwie skierowanej do niego przesyłki na adres właściwego sądu.
Wniesionym 30 marca 2017 r. zażaleniem skarżący zaskarżył wskazane powyżej postanowienie, wnosząc o jego zmianę, ponowne rozpatrzenie jego skargi oraz wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, przez co należało je oddalić.
Na wstępie - mając na uwadze treść uzasadnienia zażalenia - zakreślić należy granice sporu w sprawie rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny na skutek zażalenia skarżącego. Podkreślenia zatem wymaga, że przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 17 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Op 35/17, o odrzuceniu skargi na decyzję organu podatkowego. Powodem odrzucenia było zaś nieuiszczenie należnej opłaty (wpisu od skargi).
Zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 p.p.s.a.).
Mając na uwadze tak zakreślone ramy prawne i faktyczne rozpoznawanej sprawy wskazać należy, iż na obecnym etapie postępowania (zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi) przedmiotem oceny Sądu drugiej instancji jest zasadność odrzucenia skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wnosząc skargę na decyzję organu podatkowego skarżący nie uiścił jednocześnie wymaganego prawem wpisu od skargi. W związku z tym prawidłowo Przewodniczący Wydziału - zarządzeniem z 19 stycznia 2017 r., wydanym na podstawie art. 220 § 1 p.p.s.a. - wezwał go do uiszczenia ww. opłaty, pod rygorem odrzucenia skargi. Jak wynika z akt sprawy, odpis zarządzenia w tym przedmiocie został doręczony skarżącemu 13 lutego 2017 r. (odbiór skarżący pokwitował osobiście, czego dowodzi treść zwrotnego potwierdzenia odbioru ww. pisma, k. 25 akt sądowoadministracyjnych). Skutkiem tego termin do uiszczenia wymaganego wpisu, zgodnie z zasadami obliczania terminów przewidzianymi w art. 83 § 1 p.p.s.a., upłynął w dniu 20 lutego 2017 r. Mimo upływu wyznaczonego terminu skarżący nie uczynił zadość wezwaniu Przewodniczącego Wydziału (informacja Oddziału Finansowo-Budżetowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, k. 26). Opisane okoliczności nie są w sprawie sporne.
Istotę problemu stanowi natomiast to, czy na podjęcie przez Sąd pierwszej instancji decyzji o odrzuceniu skargi wpływ powinien mieć fakt złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy w rozpoznawanej sprawie. Jak wynika bowiem z akt sprawy, skarżący pismem z 18 lutego 2017 r. wniósł o zwolnienie go z kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Pismo to - na co wskazuje jego treść - skierował jednakże do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu za pośrednictwem Dyrektora Izby Skarbowej w O., tj. organu podatkowego, którego działania (decyzji) dotyczyła wniesiona uprzednio skarga. W tym celu skarżący 18 lutego 2017 r. nadał ww. pismo w placówce pocztowej [...], kierując je na adres organu podatkowego, a nie Sądu. Organ otrzymał przedmiotowy wniosek 22 lutego 2017 r. (tj. już po upływie terminu wyznaczonego skarżącemu do uiszczenia wpisu od skargi), a następnie przy piśmie z 9 marca 2017 r. przekazał je do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. Pismo organu wraz z załącznikiem wpłynęło do Sądu 13 marca 2017 r.
W kontekście opisanych okoliczności faktycznych zauważyć należy, że po wezwaniu strony skarżącej do uiszczenia wpisu, przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia tej opłaty, uzależnione jest od tego, czy wniosek w tym przedmiocie, zostanie złożony w terminie otwartym do uiszczenia wpisu. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy po upływie ww. terminu nie ma żadnego wpływu na obowiązek uiszczania opłat, do których strona została wezwana na mocy prawomocnych zarządzeń w tym przedmiocie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 2 marca 2017 r., I OZ 486/17, z 8 marca 2017 r., I GZ 35/17, z 13 stycznia 2012 r., II OSK 81/12 oraz z 30 sierpnia 2011 r. I FZ 181/11, CBOSA).
Ponadto zgodnie z art. 254 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Strona, która nie ma miejsca zamieszkania, pobytu lub siedziby na obszarze właściwości sądu, o którym mowa w § 1, może złożyć wniosek w innym wojewódzkim sądzie administracyjnym. Wniosek ten przesyła się niezwłocznie do sądu właściwego (§ 2 art. 254 p.p.s.a.). Brzmienie przywołanego przepisu wskazuje zatem, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być co do zasady złożony bezpośrednio do sądu administracyjnego właściwego do jego rozpoznania (wyjątkowo do innego miejscowo sądu administracyjnego). Przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują zatem w takiej sytuacji (tak jak w przypadku wnoszenia skargi - art. 53 § 1 p.p.s.a.) pośrednictwa organu podatkowego, będącego w sporze sądowym przeciwnikiem strony skarżącej.
Dlatego też za słuszne należy uznać stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w przypadku złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy do innego niż sąd administracyjny podmiotu (w tym przypadku organu administracji) o zachowaniu terminu do jego wniesienia decyduje data nadania przez ten podmiot wadliwie skierowanej do niego przesyłki na adres właściwego sądu administracyjnego. Wprawdzie żaden z przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wprost nie przewiduje obowiązku organu przekazania do Sądu wniosku błędnie skierowanego, to jednak takie działanie jest podejmowane celem nadania temu wnioskowi właściwego biegu, a zatem również w interesie strony. Nie oznacza to jednak, że strona nie ponosi konsekwencji prawnych wynikających z tego, że wniosek nie został złożony zgodnie z wymogami ustawy.
Nawiązując zaś bezpośrednio do okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że organowi podatkowemu nie można zarzucić działania na niekorzyść skarżącego poprzez np. opieszałość w przekazaniu do Sądu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Organ ten znalazł się bowiem w posiadaniu przedmiotowego wniosku już po upływie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, a zatem działanie organu w żaden sposób nie mogło wpłynąć na sytuację skarżącego.
Podsumowując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zasadnie odrzucił skargę, albowiem mimo wezwania Sądu nie została ona opłacona, jak też skarżący w terminie otwartym do uiszczenia wpisu od skargi nie złożył skutecznie wniosku o zwolnienie go z tego obowiązku.
Podkreślenia wymaga przy tym, że odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu od niej nie jest nieuprawnionym ograniczeniem prawa do sądu, o czym wypowiadał się zarówno Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie z 23 listopada 2010 r., II FZ 486/10, CBOSA), Trybunał Konstytucyjny (wyrok z 16 listopada 2011 r., SK 45/09, OTK-A 2011, Nr 9, poz. 97), jak i Europejski Trybunał Praw Człowieka (m.in. w wyroku w sprawie 6289/73 Airey v. Ireland, § 20 i n.).
Wskazując na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.