Uzasadnienie
Zażalenie R. P. dotyczy postanowienia z dnia 19 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Po 212/14, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "Ppsa", oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że skarżący w złożonym wniosku oświadczył, iż postępowanie UKS i ogólna sytuacja rynkowa spowodowały znaczny spadek obrotów i dochodów z działalności gospodarczej. Wskazał, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu. Skarżący podkreślił, że płaci alimenty w wysokości 1.200,00 zł na syna i po 1.000,00 zł na dwie córki. Dodał, że z tytułu prowadzenia własnej działalności uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości 6.000,00 zł.
Pismem z dnia 13 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie dodatkowych informacji i oświadczeń.
Skarżący w odpowiedzi podał, że koszt comiesięcznych wydatków jakie ponosi to wydatki na jedzenie w kwocie ok. 1.000,00 zł, wynajem mieszkania wraz z opłatami za ogrzewanie, wodę, gaz, energię elektryczną ok. 1.200,00 zł, zakup środków czystości ok. 100,00 zł, koszty leczenia i zakupu lekarstw ok. 100,00 zł, koszt zakupu odzieży 100,00 zł, alimenty na dzieci 3200,00 zł. Skarżący wskazał, że w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą zaciągnął kredyt i w związku z tym płaci ratę w wysokości 10.000,00 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że poza dochodami z tytułu działalności gospodarczej nie uzyskuje żadnych innych dochodów. Nie posiada udziałów w spółkach i nie pełni funkcji członka zarządu ani prokurenta. Podał, że posiada dwa pojazdy mechaniczne: samochód Opel Vivaro, rok prod. 2004 o wartości rynkowej ok. 9.000,00 zł i samochód Citroen Jumper, rok prod. 2004 o wartości rynkowej ok. 900,00 zł. Skarżący wskazał, że wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2013 r. Sąd orzekł separację w małżeństwie M. i R. P. i nałożył na skarżącego obowiązek płacenia alimentów na dzieci w wysokości 3.200,00 zł. W dniu 25 września 2014 r. została zawarta umowa o częściowy podział majątku wspólnego R. P. i M. P., na mocy której udziały w nieruchomości położonej w Z. nabyła żona skarżącego.
W związku z powyższym skarżący nie posiada ½ udziału w w/w nieruchomości. Skarżący nie posiada również innych nieruchomości, w tym nieruchomości lokalowej oraz rolnej, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Do pisma załączył kserokopię zeznania rocznego podatkowego za 2013 r., z którego wynikało, że przychód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł 6.731.091,24 zł, koszty uzyskania przychodów 6.636.301,83 zł i dochód 94.789,41 zł. Załączył również wyciąg z firmowego rachunku bankowego za okres od 1 marca 2015 r. do 31 marca 2015 r. prowadzonego przez PKO BP, z którego wynikało, że saldo końcowe na tym rachunku wynosiło 4.081,06 zł i z rachunku skarżącego za okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 stycznia 2015 r. oraz za okres od 1 marca 2015 r. do 31 marca 2015 r. prowadzonego przez Millennium Bank, z którego saldo wynosiło 0,00 zł. Na powyższym rachunku stwierdzono zajęcia egzekucyjne dokonane przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. z dnia 24 czerwca 2014 r. i z dnia 04 grudnia 2014 r.
Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o prawo pomocy. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw, w którym negatywnie ocenił wydane orzeczenie.
Wskazując na motywy oddalenia wniosku Sąd pierwszej instancji wskazał, że mimo wezwania skarżący nie podał w jakiej wysokości w 2014 r. i w 2015 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów. Sąd podniósł również, że skarżący nie złożył odpisu książki przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy, nie wyjaśnił czy prowadzi książkę przychodów i rozchodów, nie złożył deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy i nie podał czy w/w deklaracje składał w urzędzie skarbowym, nie przedłożył ewidencji środków trwałych i nie wyjaśnił nawet czy taką ewidencję prowadzi, nie podał również ilu zatrudnia pracowników.
Skarżący podał natomiast, że w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą zaciągnął kredyt, jednakże nie podał w jakiej wysokości i kiedy. Sąd podkreślił, że rata kredytu jest wyższa od kwoty wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, który wynosi 2.686,00 zł.
Zdaniem Sądu, obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowił przesłanki, która przesądzała o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytu nie uzasadniała bowiem twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym.
Sąd dodał, że stan majątkowy i sytuacja finansowa skarżącego nie została zobrazowana w sposób dostatecznie wyczerpujący, co skutkowało uznaniem, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Skarżący pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie udzielił pełnej odpowiedzi. Skarżący nie zrealizował zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 Ppsa, czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy.
Na powyższe orzeczenie skarżący złożył zażalenie, w którym stwierdził, że nie mógł złożyć zeznania na 2014 r., gdyż w chwili otrzymania wezwania nie dysponował tym dokumentem. Skarżący ponownie opisał swoje dochody i wydatki. Podniósł, że należycie wykazał, iż nie dysponuje środkami finansowymi na pokrycie wpisu w kwocie 2.686,00 zł. Skarżący podkreślił, że nieregulowanie w terminie spłaty kredytu będzie miało dla niego daleko idące konsekwencje w postaci wypowiedzenia umowy kredytowej. Wówczas zmuszony będzie do spłaty pełnej wysokości wraz z odsetkami.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie jest niezasadne.
Przed przystąpieniem do analizy wniesionego środka odwoławczego trzeba wskazać, że sytuacja materialna skarżącego, w kontekście zwolnienia od kosztów sądowych, stanowiła już niejednokrotnie przedmiot oceny w niniejszym postępowaniu. Wypowiadał się również w tej kwestii Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 21 lipca 2014 r., sygn. akt I FZ 227/14 oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie odmawiające zwolnienia go od kosztów sądowych.
W związku z powyższym, Sąd pierwszej instancji rozpoznając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy mógł w zasadzie poprzestać na zbadaniu, czy skarżący powołał w nim nowe okoliczności uzasadniające zmianę dotychczasowego, prawomocnego orzeczenia (postanowienia z dnia 3 czerwca 2014 r.). Do takiego działania uprawniał bowiem art. 165 Ppsa, zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Tymczasem Sąd pierwszej instancji po raz kolejny zbadał sytuację materialną skarżącego, która w zasadzie od czasu złożenia poprzedniego wniosku nie uległa zmianie. W związku z tym zaskarżone postanowienie należało uznać za prawidłowe. Podzielić należy ocenę, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku należało zastosować zwolnienie od kosztów sądowych.
Mając na względzie całokształt postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazać trzeba, że skarżący konsekwentnie uchyla się od przedstawienia wszystkich żądanych dokumentów. Miało to miejsce w postępowaniu zainicjowanym pierwszym wnioskiem skarżącego (vide postanowienie NSA I FZ 227/14). Analogiczna sytuacja pojawiła się w przypadku kolejnego wniosku.
W złożonym zażaleniu skarżący wskazał natomiast jedynie powody, dla których nie złożył zeznania za 2014 r. podając, że w chwili otrzymania wezwania nie dysponował takim dokumentem. Niemniej jednak skarżący nie wyjaśnił z jakich względów do dnia dzisiejszego nie przedstawił wymienionego dokumentu oraz pozostałych, wymienionych w wezwaniu referendarza. Zwłaszcza, że w tym czasie miał ku temu okazje, albowiem złożył sprzeciw oraz wniósł zażalenie. Działania skarżącego dziwią tym bardziej, że brak kompletnej dokumentacji stanowił jeden z głównych powodów nieuwzględnienia poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Abstrahując od powyższej okoliczności wskazać należy, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił sytuację materialną skarżącego, która nie uprawniała do zastosowania wyjątku od zasady wynikającej z art. 199 Ppsa. Pamiętać należy bowiem, że prawo pomocy stanowi instytucją wyjątkową, będącą formą dofinansowania z budżetu państwa, a więc ze środków pochodzących od ogółu obywateli. Powinno mieć zatem miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jak wynika natomiast z oświadczeń skarżącego, jest on w stanie spłacać kredyt, którego miesięczna rata kilkukrotnie przewyższa wysokość kosztów sądowych, które zobowiązany jest ponieść. Okoliczność ta przemawiała w sposób jednoznaczny za uznaniem, że skarżący, wbrew temu co twierdzi, nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść ciążących na nim kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania swojego i swojej rodziny.
Odpowiadając na argumentację zażalenia trzeba również podkreślić, że akcentowane przez skarżącego wydatki na spłatę kredytu związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej, nie mogły mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe, co prawidłowo podkreślił Sąd pierwszej instancji. Konieczność ponoszenia tego rodzaju wydatków nie stanowi więc okoliczności uzasadniającej przyznanie stronie prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 Ppsa orzekł jak w sentencji.