Uzasadnienie
Postanowieniem z 22 sierpnia 2022 r. sygn. akt I SA/GI 478/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wstrzymał wykonanie decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 7 lutego 2022 roku nr 2401-1OV3.4103.10.2021.TSO2 UNP: 2401-21-028509 w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od listopada 2012 r. do grudnia 2013 r.
W skardze strona skarżąca wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu wniosku skarżąca spółka wskazała, że obecnie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, która uniemożliwia jej uregulowanie zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę wynikających z zaskarżonej decyzji ostatecznej wydanej przez organ drugiej instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że w sprawie spełnione zostały przesłanki uzasadniające wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, albowiem analiza materiału źródłowego znajdującego się w aktach sprawy przedstawionego na poparcie uwzględnionego wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie z dnia 9 czerwca 2022 roku, sygn. akt I SPP/G1 148/22) uzasadnia uznanie, że egzekucja należności objętej zaskarżoną decyzją mogłaby przyczynić się do pogorszenia i tak już trudnej sytuacji materialnej skarżącej spółki, wywołując zarazem skutki, których odwrócenie mogłoby okazać się niemożliwe.
Sąd pierwszej instancji zaznaczył również, że w toku postępowania wpadkowego - w przedmiocie prawa pomocy - starszy referendarz dostrzegł, iż "ze względu na ujemną wartość kapitałów, brak przychodów i środków oraz niewystarczającą wartość aktywów wykazanych w sprawozdaniu finansowym, zabezpieczonych przez organy ścigania, spółka nie jest w stanie zredukować swojego zadłużenia. Zdaniem Sądu pierwszej instancji decydujące znaczenie ma fakt, iż skarżąca nie osiąga w chwili obecnej żadnych dochodów, co nie pozwala jej nawet na pokrycie wszystkich wydatków o charakterze koniecznym. Co więcej, istotna jest również skala dochodzonych w tej sprawie należności budżetowych, ponieważ organy podatkowe uznały, że spółka zawyżyła kwotę podatku naliczonego o 73.353.381,45 zł, odliczając podatek naliczony z faktur stwierdzających czynności, które - zdaniem organów - nie zostały dokonane.
Na postanowienie z 22 sierpnia 2022 r. zażalenie wniósł Prokurator Regionalny w Katowicach. Prokurator wniósł o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Prokurator zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) dalej powoływanej jako,,P.p.s.a." poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia skarżącej spółce znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, a egzekucja należności objętej zaskarżoną decyzją mogłaby przyczynić się do pogorszenia i tak już trudnej sytuacji materialnej skarżącej spółki wywołując zarazem skutki, których odwrócenie mogłoby okazać się niemożliwe.
W ocenie Prokuratora w sprawie nie zachodzi to niebezpieczeństwo wyrządzenia skarżącej spółce znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, gdyż spółka zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i nie dysponuje majątkiem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Wskazać należy, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 61 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu. Stosownie do art. 61 § 3 powołanej ustawy, sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, o których mowa w § 1 cytowanego przepisu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
Z powołanego wyżej unormowania wynika, że udzielenie tymczasowej ochrony sądowej w określonej w tym przepisie formie jest możliwe tylko pod warunkiem wystąpienia przynajmniej jednej z dwóch wymienionych przesłanek, tj. niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wystąpienie tych przesłanek musi mieć związek z wykonaniem zaskarżonego aktu. Podmiot składający wniosek o zastosowanie ochrony tymczasowej na podstawie art. 61 § 3 P.p.s.a. ma obowiązek wykazać prawdopodobieństwo wystąpienia przesłanek zastosowania tej ochrony. Zgodnie z poglądem prezentowanym w judykaturze, przesłanka wyrządzenia znacznej szkody, uregulowana w art. 61 § 3 p.p.s.a., oznacza, że chodzi o taką szkodę (majątkową, a także niemajątkową), która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub jego wyegzekwowanie, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego.
W szczególności będzie to miało miejsce w takich przypadkach, gdy grozi utrata przedmiotu świadczenia, który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony jakimś innym przedmiotem, a jego wartość nie miałaby znaczenia dla skarżącego, lub gdy zachodzi niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu (np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2022 roku, sygn. akt II GZ 49/22).
Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, że sytuacja materialna podmiotu wnioskującego może być czynnikiem wpływającym na ocenę zasadności wniosku o wstrzymanie wykonania aktu administracji publicznej. Jednak sama zła kondycja finansowa strony nie może w każdym przypadku przesądzać o konieczności uwzględnienia zgłoszonego żądania. W niniejszej sprawie okoliczność, że spółka aktualnie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, która uniemożliwia jej uregulowanie zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę, wynikających z zaskarżonej decyzji ostatecznej, nie uzasadnia wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska sądu pierwszej instancji, że bardzo trudna sytuacja majątkowa spółki, która legła u podstaw zwolnienia strony od kosztów sądowych, uzasadnia wstrzymanie wykonania decyzji, gdyż przesłanki przyznania prawa pomocy i wstrzymania wykonania aktu nie są tożsame. Zatem przyznanie prawa pomocy nie determinuje wstrzymania decyzji, albowiem są to dwie odrębne i niezależne od siebie instytucje.
Za niezasadne należało także uznać stanowisko sądu pierwszej instancji, iż egzekucja należności objętej zaskarżoną decyzją mogłaby przyczynić się do pogorszenia i tak już trudnej sytuacji materialnej skarżącej spółki, wywołując zarazem skutki, których odwrócenie mogłoby okazać się niemożliwe. W tym zakresie należy zwrócić uwagę, iż spółka od 1 marca 2017 roku zawiesiła działalność gospodarczą, nie osiąga dochodów, nie posiada rachunków bankowych. Spółka nie dysponuje też majątkiem, z którego można byłoby prowadzić egzekucję. Nie przedstawiła również podjętych działań mających na celu wyprowadzenie jej z trudnej sytuacji finansowej.
Rozstrzygając o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu Sąd pierwszej instancji nie wskazał, odnosząc się do obecnej sytuacji majątkowej spółki, jakie negatywne skutki może ponieść strona w związku z wykonaniem decyzji przed rozpoznaniem skargi.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca spółka nie wykazała, w jaki sposób podjęcie przez organ działań w celu wykonania zaskarżonej decyzji mogłoby spowodować skutki wskazane w art. 61 § 1 P.p.s.a. w sytuacji, gdy skarżąca spółka nie prowadzi działalności gospodarczej i nie ma majątku, z którego można byłoby prowadzić egzekucję.
W tym stanie rzeczy w rozpoznawanej sprawie nie było podstaw do uznania, że zasadny jest wniosek skarżonej spółki o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
Z powyższych względów, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.