Uzasadnienie
1. Zaskarżonym postanowieniem z 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 168/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 22 listopada 2012 r. nr... w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy i przeniesienia na następny miesiąc za okres od grudnia 2006 r. do kwietnia 2007 r.
2. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że podatnik w skardze zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że w prowadzonej działalności gospodarczej odnotowuje istotny spadek obrotów. Posiada dłużników, od których próbuje uzyskać na drodze sądowej należne wynagrodzenie. Z tych przyczyn nie jest w stanie spłacać kredytów bankowych zaciągniętych w ramach działalności gospodarczej oraz bieżących zobowiązań. Majątek jest w całości zabezpieczony przez banki. Aktualnie skarżący nie osiąga dochodów, a jego rachunki bankowe są zablokowane. Skarżący mieszka z żoną i dwójką dzieci. Do majątku zaliczył dom i mieszkanie (własność żony), nieruchomość rolną i działki budowlane (zabezpieczone hipoteką). Z żoną posiada rozdzielność majątkową. Źródłem utrzymania małżonków są umowy o pracę, z których łączny dochód wynosi 8.000 zł. Oprócz wynagrodzenia w wysokości 6.500 zł netto żona otrzymuje jeszcze nagrody lub dodatki. Skarżący od połowy 2012 r. jest na wyłącznym utrzymaniu żony, z dochodów której pokrywana jest większość wydatków gospodarstwa domowego. Podstawowe wydatki rodziny wynoszą ponad 7.000 zł, z czego 3.000 zł stanowi rata kredytu hipotecznego. Skarżący przedstawił zestawienie wymagalnych kredytów, których nie jest w stanie spłacać, gdyż przekraczają wartość bieżących dochodów. Mieszkanie należące do żony skarżącego jest przedmiotem najmu, jednakże umowa została wypowiedziana i uległa rozwiązaniu 28 lutego 2013 r. Skarżący wyjaśnił, że łączna suma opłat sądowych od wniesionych do WSA skarg wyniesie 10.470 zł. Ponadto przedłożył szereg dokumentów potwierdzających jego sytuację majątkową i finansową.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że przedstawione okoliczności nie uzasadniają przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżący nie wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), bowiem nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
WSA podkreślił, że skarżący w dalszym ciągu ma możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, która do tej pory prowadzona była na dużą skalę. Sama zaś okoliczność, że odnotował spadek obrotów, nie stanowi przesłanki przyznania prawa pomocy. Ponadto skarżący posiada niezrealizowane wierzytelności, a także uzyskuje stały dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości ok. 1100 zł netto miesięcznie. Sąd pierwszej instancji wskazał też, że żona skarżącego oprócz comiesięcznego wynagrodzenia w wysokości 6.500 zł netto, otrzymuje nagrody oraz dodatki, a ponadto ma możliwość uzyskiwania przychodów z tytułu najmu lokalu.
3. W zażaleniu na to postanowienie skarżący odwołał się do argumentacji związanej z jego sytuacją rodzinną, majątkową i finansową i wskazał, że WSA błędnie ją ocenił, przez co naruszył art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Słusznie bowiem Sąd pierwszej instancji ocenił sytuację finansową, rodzinną i majątkową skarżącego pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., uznając, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W sprawie tej skarżący wskazywał na brak możliwości samodzielnego uiszczenia kosztów sądowych, dlatego też Sąd pierwszej instancji ustosunkował się do możliwości skorzystania przez skarżącego z pomocy najbliższej rodziny. Szeroko udokumentowana sytuacja skarżącego wskazuje, że jego rodzina nie znajduje się na skraju ubóstwa, a wręcz przeciwnie - jest w stanie zaspokoić swoje bieżące potrzeby. Za osoby ubogie uznaje się zaś przykładowo bezrobotnych bez prawa do zasiłku, osoby pozbawione majątku i źródła dochodu. Skarżący nie wykazał zaś, że jego rodzina znajduje się w takiej właśnie sytuacji, która determinowałaby konieczność udzielenia pomocy z budżetu państwa we wnioskowanym zakresie. Wręcz przeciwnie, jak wskazał skarżący, łączny dochód w jego rodzinie wynosi - z tytułu samego wynagrodzenia za pracę - 8.000 zł, a do tego należy doliczyć pozostałe wskazane przez skarżącego dochody.
Ponadto istnieje możliwość uzyskiwania dochodów z działalności gospodarczej i najmu lokalu. Skarżący i jego żona posiadają też działki, dom i mieszkanie. Z doświadczenia życiowego wynika, że aby uzyskać kredyt na zakup domu konieczne jest uprzednie wykazanie zdolności kredytowej, a więc tak wysokiej wiarygodności finansowej, która pozwala zabezpieczyć terminową spłatę kwoty głównej kredytu, jak i wymaganych odsetek i ewentualnych innych kosztów związanych z umową kredytową. Trzeba też zwrócić uwagę, że przedstawiony przez skarżącego wykaz wydatków, uwzględniający ratę tego kredytu, nie może być uznany za odzwierciedlający "konieczne utrzymanie" rodziny, opisuje on bowiem, i to ogólnikowo, większość wydatków rodziny, a nie tylko te niezbędne, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Wywiedziony przez Sąd pierwszej instancji argument możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, z którym skarżący nie zgadza się w zażaleniu, nie jest pozbawiony racji. Wszak ocena sytuacji materialnej strony postępowania, również pod kątem samej przesłanki braku uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny, musi uwzględniać nie tylko to, czy strona postępowania ma środki na koszty postępowania, ale też czy ma realną możliwość ich zdobycia (np. z najmu, dzierżawy, egzekucji wierzytelności, sprzedaży akcji itp.). Ewentualnie, czy strona może uiścić koszty postępowania, a następnie uzyskać środki zabezpieczające utrzymanie rodziny. W powoływanym przepisie użyte zostało sformułowanie "nie jest w stanie", a nie "nie ma środków". Nie jest zaś w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania ten, kto nie ma środków i jednocześnie nie zdoła ich pozyskać. Jedną z możliwości uzyskiwania środków na prowadzenie postępowań sądowych związanych z działalnością gospodarczą są właśnie przychody z tej działalności. Z przedstawionej przez skarżącego sytuacji nie wynika, aby zakończył on lub zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, dlatego słusznie Sąd pierwszej instancji miał tę okoliczność na względzie.
W zażaleniu skarżący odniósł się również do działań organów podatkowych, jednakże w tym postępowaniu zażaleniowym działania te nie podlegają ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, należało stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzec jak w sentencji.