Uzasadnienie
Postanowieniem z 20 maja 2014 r., III SA/Wa 113/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. M. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej Ppsa.
W motywach orzeczenia wskazano w szczególności, że koszty związane z kredytem hipotecznym i konsumpcyjnym, energią elektryczną, gazem, wywozem śmieci, TV, telefonami, zajęciem komorniczym, czy językiem angielskim dziecka pochłaniają kwotę około 3.520 zł; stanowi to większość wykazanych przez skarżącego dochodów. Ponadto wskazano na wydatki na utrzymanie młodszego syna i leczenie starszego, wydatki żywnościowe i ogólnobytowe; ich wysokość skarżący określił na kwotę około 1.400 zł. Przy deklarowanej kwocie wspólnych (z małżonką) dochodów (około 4.246 zł) wydatki miesięczne przekraczają więc w sposób znaczący wskazany przez skarżącego dochód. W tych okolicznościach brak jest możliwości ustalenia źródeł finansowania wszystkich wydatków, zwłaszcza że skarżący oświadczył, że jest bezrobotny i nie osiąga żadnych stałych dochodów oraz nie posiada zgromadzonych oszczędności. Ustalenia te nasuwają wątpliwość co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego i rzeczywistych źródeł finansowania wskazanych wydatków.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i przyznanie prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
W rozpoznawanym zażaleniu skarżący wskazał na trzy jego zdaniem zasadnicze wady oceny prawnej wywiedzionej w zaskarżonym postanowieniu (k. 76 akt):
- 1) niewzięcie przez Sąd pod uwagę trudnej sytuacji materialnej strony (brak stałego źródła dochodów, tj. status bezrobotnego),
- 2) uznanie, ze wnioskodawca nie przedstawił (udokumentował) w sposób rzetelny sytuacji finansowej,
- 3) brak (wbrew ocenie Sądu) podstaw (w związku z rozdzielnością majątkową) do uwzględniania sytuacji majątkowej małżonki skarżącego przy ocenie jego wniosku.
Ad 1 i 2. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie prezentowano pogląd, że ochrona prawa do sądu, którą ma realizować instytucja prawa pomocy, przysługuje tym wnioskodawcom, którzy wykażą istnienie przesłanek określonych w art. 246 Ppsa poprzez wyczerpujące i rzetelne przedstawienie swojej sytuacji materialnej. Uchylenie się od przedłożenia dokumentów i oświadczeń umożliwiających poczynienie stosownych ustaleń w ww. zakresie stanowi przeszkodę wykluczającą przyznanie prawa pomocy (por. np. post. NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007/4/79).
W zaskarżonym postanowieniu trafnie w związku z powyższym wskazano na ww. (w ramach sprawozdawczej części uzasadnienia) nieścisłości w oświadczeniach i dokumentacji przedstawionej przez skarżącego, które wykluczają poczynienie ustaleń co do jego rzeczywistej sytuacji majątkowej (k. 69 i n. akt). Wynika z nich bowiem, że wydatki ponoszone w gospodarstwie domowym skarżącego przewyższają uzyskiwane w tych ramach dochody, przy czym strona nie wskazała źródeł finansowania wydatków w części przekraczającej deklarowany dochód. W tym kontekście podkreślić należy, że już w postanowieniu referendarza zwrócono skarżącemu uwagę na selektywność w prezentowaniu informacji o kondycji finansowej (k. 46 akt); chodzi o oświadczenie o nieposiadaniu rachunku bankowego przez skarżącego, podczas gdy co innego wynika z analizy wyciągów z rachunku bankowego należącego do żony skarżącego. Na żadnym etapie niniejszego postępowania wpadkowego skarżący nie wyjaśnił jednoznacznie rozbieżności w wydatkach i dochodach (in minus) jego gospodarstwa domowego, co potwierdza wnioski Sądu odnośnie do niemożności właściwej oceny możliwości płatniczych strony.
Ad 3. Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie wyjaśnia, że dochody i obciążenie finansowe osób (z rodziny) pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym lub nawet małżonków mieszkających osobno w warunkach rozdzielności majątkowej, lecz zobowiązanych na mocy art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do wspólnego zaspokajania potrzeb rodziny, współkształtują sytuację finansową wnioskującego o prawo pomocy (por. np. post. NSA z 25 października 2011 r., II FZ 627/11, CBOSA). Już tylko z tych względów argumentacja skarżącego sugerująca trudności w uzyskaniu od małżonki środków na pokrycie kosztów postępowania (egzekwowalności obowiązku alimentacyjnego) nie może zostać uwzględniona.
Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że w sprzeciwie od postanowienia referendarza wskazano na pomoc finansową uzyskiwaną od małżonki (k. 52 akt). Obecne (w zażaleniu) twierdzenie strony o jej braku budzi więc zastrzeżenia.
Z tych powodów orzeczono jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa.