Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 16 marca 2017 r., sygn. akt I FZ 26/17

Uzasadnienie

1. 1. Postanowieniem z 11 stycznia 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 2334/15, odrzucił zażalenie A. K. (dalej zwana "skarżącą") na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 1 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Po 2334/15. W uzasadnieniu sąd I instancji wyjaśnił, że postanowieniem z 9 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu sprzeciwu wniesionego przez skarżącą, utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 22 września 2016 r. odmawiające skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
2. 2. Skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, złożyła na powyższe postanowienie zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
3. 3. Sąd I instancji odrzucając zażalenie wskazał, że uwzględniając aktualne brzmienie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2016, poz. 718, dalej zwana w skrócie "ustawą – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane w wyniku rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego nie przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
4. 4. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca, wnosząc o uchylenie postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, zarzuciła naruszenie:
5. - art. 246 §1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przejawiające się w braku zwolnienia skarżącej z kosztów postępowania, podczas gdy wykazała ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny,
6. - art. 197 § 2 w związku z art. 178 oraz 16 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przejawiające się w odrzuceniu zażalenia na odmowę przyznania skarżącej prawa pomocy, chociaż istniały ku temu przesłanki,
7. - art. 77 ust. 2 Konstytucji RP przez jego niesłuszne pominięcie i zamknięcie skarżącej drogi do sądu wskutek odmowy przyznania zwolnienia z kosztów postępowania.
8. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
9. 5.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
10. 5.2. Zgodnie z art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), wojewódzki sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). Istotne przy tym jest to, że w sprawach, o których mowa wyżej, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 zdanie drugie).

Przywołana wyżej treść art. 260 § 2 zdanie drugie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przesądza o tym, że od postanowień wydanych w tych sprawach nie przysługują już środki prawne do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sprzeciw od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w sprawach z zakresu prawa pomocy jest bowiem środkiem odwoławczym zbliżonym do instytucji zażalenia.

5.3. W świetle tego co zostało wyżej powiedziane, sąd I instancji, rozpoznając sprzeciw wniesiony przez skarżącą i utrzymując w mocy postanowienie referendarza sądowego z 22 września 2016 r. odmawiające skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, orzekał jako sąd II instancji. To zaś powodowało, że zażalenie skarżącej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 12 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Po 2334/15 było niedopuszczalne i zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2017 r. o odrzuceniu zażalenia nie naruszało wskazanych w zażaleniu przepisów art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

5.4. Zauważyć też należy, że podniesiona w zażaleniu argumentacja dotycząca spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy nie mogła zostać uwzględniona przez Naczelny Sąd Administracyjny, a to z uwagi na to, że zaskarżone postanowienie z 11 stycznia 2017 r. wydane zostało w przedmiocie odrzucenia zażalenia i tylko w tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny uprawniony był do kontroli tego rozstrzygnięcia.

5.5. Nie był także zasadny podniesiony w zażaleniu zarzut naruszenia art. 77 ust. 2 Konstytucji RP przez "niesłuszne pominięcie i zamknięcie skarżącej drogi do sądu". W kwestii przyznania skarżącej prawa pomocy dwukrotnie bowiem wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny, tj. w postanowieniu referendarza sądowego z 22 września 2016 r. oraz w postanowieniu z 1 grudnia 2016 r., utrzymującym w mocy postanowienie referendarza sądowego. Ponadto, przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej zakresem kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego mogą być objęte również postanowienia wydane w toku postępowania, na które nie służyło zażalenie. Stanowi o tym art. 191 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny, na wniosek strony, rozpoznaje również te postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

5.6. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 i art. 198 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.