Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 listopada 2011 r., sygn. akt III SA/Wa 2091/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił W. D. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że jest jedynym żywicielem rodziny, jej mąż cierpi na chorobę nowotworową, koszty jego opieki lekarskiej są znaczące. Podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem; posiada mieszkanie o powierzchni 52,03 m.kw, oszczędności w wysokości 121 000 zł, samochód Skoda Fabia z 2003 r. Wskazała, że wraz z mężem osiągają dochody w kwocie 8200 brutto miesięcznie.
W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 2 sierpnia 2011 r. Wnioskodawczyni poinformowała, że posiada jedno miejsce zatrudnienia i jest członkiem Wspólnoty Mieszkaniowej, miesięczne koszty utrzymania wynoszą 450 zł, opłaty za mieszkanie 200 zł, koszt ubezpieczenia na życie – 275 zł miesięcznie, telefon 200 zł miesięcznie, lekarstwa dla męża 300 zł.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Wojewódzki Sąd Administracyjny podniósł, że sytuacja materialna skarżącej i jej męża nie przemawia za zwolnieniem skarżącej z ponoszenia kosztów sądowych. Zdaniem Sądu skoro skarżąca wraz z mężem byli dotychczas w stanie, dysponując zadeklarowanymi dochodami, nie tylko zabezpieczyć podstawowe potrzeby prowadzonego wspólnie gospodarstwa domowego, lecz również gromadzić oszczędności pieniężne (Skarżąca we wniosku wskazała na oszczędności w wysokości 121.000, zł), to przyjąć należy, że możliwe jest także poczynienie przez Wnioskodawczynię wydatków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym.
W ocenie Sądu nie bez znaczenia w tym kontekście pozostaje fakt, że niezależnie od środków zgromadzonych na rachunku bankowym, zadeklarowane wydatki miesięczne nie pochłaniają w całości bieżących dochodów rodziny Skarżącej. Oceny w zakresie możliwości finansowych Skarżącej nie zmienia konieczność uiszczenia wpisów sądowych w tożsamej wysokości w dwóch innych sprawach toczących się przed tutejszym Sądem.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca, działająca przez pełnomocnika – radcę prawnego, zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.). W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że Sąd nie wziął pod uwagę okoliczności, iż skarżąca jest jedyną żywicielką rodziny, mąż cierpi na raka i nie może pracować, a wydatki na jego leczenie i utrzymanie są znaczne. W ocenie skarżącej, mimo iż uzyskuje ona dochody to z uwagi na sytuację życiową nie posiada środków na uiszczenie wpisu od skargi.
Mając na uwadze powyższe wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie skarżącej prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zawiera uzasadnionych podstaw.
W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynikają dwa wnioski mające wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Po pierwsze, Sąd w przypadku wykazania przez stronę niemożności pokrycia kosztów postępowania jest zobligowany do przyznania stronie prawa pomocy. Przesądza o tym zwrot "przyznanie prawa pomocy następuje". Po drugie jednak, oczekiwany przez stronę efekt nastąpi, o ile "wykaże" ona, że wymagana przez przepis niemożność pokrycia kosztów postępowania w rzeczywistości istnieje.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, gdyż Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił sytuację finansową skarżącej. Skarżąca, jak wynika z oświadczenia, miesięcznie wraz z mężem uzyskuje stabilny dochód ok. 6500 zł netto, przewyższający średnią krajową brutto, który wyklucza uznanie jej za osobę znajdującą się w ubóstwie. Zestawienie udokumentowanych przez skarżącą wydatków oraz dochodów, a także posiadanego majątku (np. oszczędności w wysokości 121 tys. zł i samochód osobowy Skoda Fabia, rok prod. 2003), pozwala stwierdzić, że wobec skarżącej zastosowanie instytucji prawa pomocy było by niezasadne. Jest to bowiem instytucja wyjątkowa, stosowana jedynie w szczególnych okolicznościach, które w sprawie rozpoznawanej nie nastąpiły.
Należy w tym miejscu zauważyć, że strony, co do zasady, same ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej - art. 199 P.p.s.a. Prawo pomocy jest instytucją proceduralną, która tworzy wyłom od tej generalnej zasady postępowania sądowo-administracyjnego. W sytuacji, w której stronie zostanie przyznane prawo pomocy, koszty postępowania sądowego są pokrywane z budżetu państwa, co w istocie oznacza, że pokrywane są m. in. z danin publicznych wnoszonych przez innych podatników, często znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej. Fakt ten powoduje, że korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a więc wtedy, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Odnosi się to więc do sytuacji, w których wnioskodawca nie może bez pomocy państwa zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
Podkreślenia wymaga również, że na stronie, w rozpoznawanej sprawie, ciąży obowiązek uiszczenia opłaty stałej – wpisu od skargi, w kwocie 500 zł i to właśnie ta kwota, w zestawieniu z osiąganymi dochodami, nie dawała podstaw do uznania, że jej uiszczenie spowoduje wystąpienie ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji oceny w tym zakresie nie zmienia również konieczność uiszczenia wpisów sądowych w tożsamej wysokości w dwóch innych sprawach toczących się ze skargi strony.
Wobec powyższego zasadnie Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że skarżąca nie spełnia warunków do zwolnienia od kosztów sądowych i jest w stanie ponieść koszty sądowe ograniczające się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi.
Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia