Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 1358/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej jako P.p.s.a. odmówił J. N.-M. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 2 marca 2011 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2005 r.
Sąd pierwszej instancji przedstawiając stan faktyczny sprawy podał, że w dniu 19 marca 2012 r. pełnomocnik skarżącej złożył wraz ze skargą kasacyjną na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację materialną skarżącej spowodowaną obciążeniem wynagrodzenia w 50% egzekucją komorniczą. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie posiada żadnego majątku w postaci nieruchomości jaki i ruchomości. Źródłem jej utrzymania jest wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości około 6.000 zł brutto miesięcznie.
Wykonując wezwanie Przewodniczącej Wydziału III w zakresie uzupełnienia wniosku, pełnomocnik skarżącej złożył pismo, w którym wyjaśnił, że skarżąca osiąga wynagrodzenie w kwocie 4.036 zł netto miesięcznie, z czego 2.018 zł zajmuje komornik z tytułu egzekucji. Ponadto przedstawił zestawienie wydatków ponoszonych przez skarżącą w związku utrzymaniem i leczeniem oraz wskazał, że skarżąca nie posiada własnego mieszkania i obecnie zamieszkuje z matką. Pełnomocnik podniósł, że wnioskodawczyni nie posiada konta bankowego, a koszty ponoszone przez skarżącą z tytułu wynagrodzenia pełnomocnika wynoszą 500 zł plus VAT. Do pisma dołączono oświadczenie o wynagrodzeniu skarżącej, deklarację podatkową za 2011 r. i za 2010 r. oraz zajęcie komornicze.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji wskazał, że z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. wynika, iż to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem w jej interesie leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku. Mając to na uwadze Sąd ocenił, że skarżąca nie wykazała, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Według Sądu sytuacji majątkowej skarżącej nie można utożsamiać z sytuacją osób, które pozbawione są zupełnie środków do życia lub posiadają środki tak niewielkie, że wystarczają one na zaspokojenie jedynie niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem Sądu pierwszej instancji wysokość uzyskiwanego przez skarżącą dochodu, nawet przy uwzględnieniu zajęcia komorniczego, pozwala na przyjęcie, że wnioskodawczyni jest w stanie – bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – ponieść koszty sądowe w sprawie, zwłaszcza, że na obecnym etapie postępowania koszty te sprowadzają się w istocie do wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł.
Nie godząc się z powyższym postanowieniem skarżąca, działając za pośrednictwem pełnomocnika – adwokata- złożyła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. oraz wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu strona podniosła, że Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, iż skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności przemawiających za uwzględnieniem wniosku, bowiem sąd w swoich rozważaniach pominął zajęcie komornicze. Zdaniem skarżącej obciążenie egzekucyjne jest tak znaczne, że zapłacenie nawet 250 zł nie jest możliwe przy dotychczasowym obciążeniu wynagrodzenia postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez komornika. Po wpłaceniu kosztów skarżąca zostanie całkowicie pozbawiona źródła utrzymania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynikają dwa wnioski mające wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Po pierwsze, Sąd w przypadku wykazania przez stronę niemożności pokrycia kosztów postępowania jest zobligowany do przyznania stronie prawa pomocy. Przesądza o tym zwrot "przyznanie prawa pomocy następuje". Po drugie jednak, oczekiwany przez stronę efekt nastąpi, o ile "wykaże" ona, że wymagana przez przepis niemożność pokrycia kosztów postępowania w rzeczywistości istnieje.
Wyprzedzając szczegółowe uwagi co do zgromadzonego materiału źródłowego wypada w tym miejscu zwrócić uwagę skarżącej, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Wskazać należy, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W postępowaniu przed sądami administracyjnymi takim ograniczeniem wydaje się być kryterium majątkowe stosowane wobec osób ubiegających o przyznanie prawa pomocy. Inicjując postępowanie wpadkowe w przedmiocie prawa pomocy należy jednak przede wszystkim zachować obiektywizm w ocenie własnych możliwości finansowych. Strona inicjując postępowanie sądowe winna mieć świadomość tego, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, gdyż Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił sytuację finansową strony. W zażaleniu skarżąca zarzuciła Sądowi pierwszej instancji pominięcie w rozważaniach okoliczności zajęcia komorniczego prawa majątkowego stanowiącego jej wynagrodzenie. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że Sąd pierwszej instancji dokonując oceny złożonego przez skarżącą wniosku oraz nadesłanych dokumentów miał na uwadze podniesioną okoliczność zajęcia komorniczego jej wynagrodzenia za pracę i stwierdził jednoznacznie, że: "wysokość uzyskiwanego przez skarżącą dochodu, nawet przy uwzględnieniu zajęcia komorniczego, pozwala na przyjęcie, że wnioskodawczyni jest w stanie – bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – ponieść koszty sądowe w sprawie.". Zatem myli się skarżąca zarzucając Sądowi pominięcie wskazanej kwestii.
Ponadto nie może ujść uwadze Sądu fakt, że skarżąca nie dopełniła w niniejszej sprawie należytej staranności przy gromadzeniu wymaganych dokumentów źródłowych. Nie przedstawiła bowiem żadnej dokumentacji, wskazującej na koszty utrzymania mieszkania (dowód zapłaty czynszu, dowód w postaci rachunków za energię elektryczną, gaz), w których to kosztach partycypuje z matką oraz żadnych dokumentów obrazujących koszty jej utrzymania i leczenia. Z wniosku i oświadczenia skarżącej wynika natomiast, że uzyskuje ona stały miesięczny dochód w wysokości 2018 zł już po odliczeniu kwoty objętej zajęciem komorniczym (2018 zł), który wyklucza uznanie jej za osobę znajdującą się w ubóstwie.
Zauważyć bowiem należy, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się on w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. W związku z tym strona skarżąca powinna przedstawić wszelkie niezbędne dokumenty mogące wykazać wynikające dla niej obciążenia finansowe. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej w wezwaniu sądowym dokumentacji, to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy.
W związku z powyższym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności niniejszej sprawy, pozwalają stwierdzić, że wobec skarżącej zastosowanie instytucji prawa pomocy było by niezasadne. Jest to bowiem instytucja wyjątkowa, stosowana jedynie w szczególnych okolicznościach, które w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły. Również fakt ujawnienia, w wyniku wezwania Sądu, okoliczności prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z matką nie może pozostać bez wpływu na ocenę sytuacji materialnej skarżącej, gdyż okoliczność prowadzenia wspólnego gospodarstwa z inną osobą nakłada na ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy ujawnienie i udokumentowanie dochodów tej osoby, czego skarżąca w niniejszej sprawie nie uczyniła.
Ponadto fakt późniejszego ujawnienia prowadzenia przez skarżącą wspólnego gospodarstwa domowego z matką budzi wątpliwości, co do treści prawidłowości oświadczeń znajdujących się w złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Podkreślenia wymaga również, że na stronie, w rozpoznawanej sprawie, ciąży obowiązek uiszczenia opłaty stałej – wpisu od skargi, w kwocie 250 zł i to właśnie ta kwota, w zestawieniu z osiąganymi dochodami, nie dawała podstaw do uznania, że jej uiszczenie spowoduje wystąpienie ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Oceny tej nie podważono także w zażaleniu. Nie przedstawiono bowiem dodatkowych wyjaśnień - obok tych, które brane były pod uwagę przez Sąd pierwszej instancji - mogących mieć wpływ na ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczej skarżącej.
W tym stanie sprawy należało stanowisko Sądu pierwszej instancji uznać za prawidłowe i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzec jak w sentencji.