Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 840/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania A. N. prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie pełnomocnika z urzędu, w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 29 grudnia 2011 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki w podatku od towarów i usług za lipiec, sierpień i październik 2006 r.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, a zatem przyznanie prawa pomocy może nastąpić tylko w wyjątkowych przypadkach, kiedy spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej P.p.s.a.). Ponadto § 1 pkt 1 tegoż artykułu nakłada na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy ciężar wykazania, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Zaznaczono, że w niniejszej sprawie, wobec stwierdzenia, że złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach jest niewystarczające – na podstawie art. 255 P.p.s.a. – zażądano przedłożenia szeregu dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową. Wnioskodawca nie uczynił zadość wezwaniu referendarza, wykonując je w sposób wybiórczy. Ponieważ skarżący nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej, przyjąć w ocenie Sądu należało, że przedstawił on swoją sytuację finansową w sposób selektywny, prezentując tylko te okoliczności, które potwierdzały zasadność złożonego wniosku. Zdaniem Sądu pierwszej instancji rzeczywiste możliwości płatnicze wnioskodawcy nadal budzą uzasadnione i istotne wątpliwości. Tym samym skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.
W ocenie Sądu skarżący uchylił się od przedstawienia dokumentów, które pozwoliłyby ustalić jego sytuację majątkową w sposób niebudzący wątpliwości. Nie przedłożył żadnych dokumentów odnoszących się do sytuacji finansowej jego żony, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, nie udokumentował w żaden sposób bieżących wydatków oraz kosztów ponoszonych w związku z utrzymaniem siebie i rodziny.
W związku z powyższym Sąd pierwszej instancji uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i odmówił jego przyznania we wnioskowanym zakresie.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wskazał, iż dostarczył do Sądu wszystkie potrzebne dokumenty, w których posiadaniu się znajdował.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku.
Z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wynika – jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji – że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskodawca w przedmiotowej sprawie nie wykazał – jak wymaga tego przepis – że jego sytuacja świadczy o spełnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy.
Przede wszystkim zwrócić uwagę należy na to, że analiza zaskarżonego postanowienia świadczy jednoznacznie o tym, że przyczyną nieuwzględnienia wniosku były kwestie dowodowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie może uiścić kosztów sądowych. Podkreślenia wymaga, że prawidłowo stwierdzając istnienie ciężaru dowodu po stronie wnioskodawcy Sąd pierwszej instancji precyzyjnie wskazał, o jakie dokumenty skarżący był wzywany w trybie art. 255 P.p.s.a., których to dokumentów – mimo wezwania w tym zakresie – nie przedłożył i dlaczego wybiórcze przedstawianie przez wnioskodawcę jego sytuacji rodzinnej i majątkowej skutkowało odmową przyznania prawa pomocy. W rozpatrywanym zażaleniu jego autor nie starał się wykazać, iż – z jakichś względów – konkretnych dokumentów nie mógł przedłożyć w zakreślonym terminie, albo że byłyby one nieprzydatne dla celów rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, wskazując natomiast, że "wykazał", iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie i dostarczył wszystkie potrzebne dokumenty.
Odnosząc się do argumentacji zażalenia w tym zakresie podnieść wystarczy, że nie zostało choćby wykazane, iż skarżący musi, na mocy wyroku sądowego, uiszczać alimenty. W żaden też sposób nie została wyjaśniona sytuacja majątkowa żony skarżącego, choć małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Nie zostały przedstawione również żadne rachunki poświadczające wysokość ponoszonych przez skarżącego wydatków związanych z jego bieżącym utrzymaniem. W świetle tych okoliczności twierdzenie skarżącego, iż w jego ocenie dostarczył on wszystkie potrzebne dokumenty, ocenić należy jako gołosłowną polemikę z Sądem w tym względzie. Zasadne jest zatem stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym brak współdziałania skarżącego w wyjaśnianiu jego sytuacji majątkowej doprowadził do sytuacji, w której rzeczywiste możliwości płatnicze wnioskodawcy nadal budzą uzasadnione i istotne wątpliwości.
W rozpoznawanym obecnie zażaleniu jego autor nie podjął nawet próby wyjaśnienia tych wątpliwości, tym samym nie sposób uznać, że skutecznie wykazano, iż błędna była konkluzja Sądu pierwszej instancji co do niewykazania w okolicznościach sprawy spełniania przez skarżącego przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.