Uzasadnienie
- 1. Postanowieniem z dnia 22 maja 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniosek J. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
- 2. Sąd pierwszej instancji odmawiając przyznania prawa pomocy uznał, że Skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny i rzetelny, iż spełnił ustawowe przesłanki uzasadniające przyznanie tej pomocy. Wątpliwości nasunęły się po dokonaniu porównania wysokości miesięcznych kosztów utrzymania (5.370) zł, z wysokością obrotu, który skarżący osiągnął w październiku i listopadzie 2011 r. (2.356 zł i 3.017 zł). Sąd uznał, że zestawienie wysokości kosztów utrzymania z wysokością przychodu za ww. miesiące prowadzi do wniosku, iż skarżący ponosi wydatki niemal dwukrotnie przewyższające przychody.
Wątpliwości Sądu wzbudził również fakt samodzielnego ponoszenia przez Skarżącego kosztów jedzenia i utrzymania mieszkania (2500 zł). Sąd uznał za prawdopodobną okoliczność ponoszenia kosztów utrzymania wspólnie przez wszystkie osoby pozostające w gospodarstwie domowym, co skutkowałoby faktycznym obniżeniem wysokości wydatków Skarżącego. Oczywiste wątpliwości dotyczące wiarygodności poczynionych przez Skarżącego oświadczeń rodzi niezgodność wykazanej kwoty ponoszonych wydatków na rachunki telefoniczne (500 zł) z kwotą wynikającą z nadesłanych faktur.
Sąd wskazał również, że przeciwko uwzględnieniu wniosku przemawiała analiza wyciągów z rachunku bankowego Skarżącego. W okresie występowania ze skargą oraz wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych salda kont bankowych skarżącego oraz jego żony są dodatnie. Z wyciągu z rachunku w Banku Millenium za okres od 15 stycznia do 31 stycznia 2012 r. wynika, że Skarżący posiadał środki w wysokości 11.375,83 zł (według stanu na 12 stycznia 2012 r. – Skarżący nie załączył zestawienia wszystkich operacji, pomijając stronę drugą wydruku obejmującego powyższy okres), zaś saldo środków dostępnych w Banku Spółdzielczym w P. wynosiło 1.831 zł. Natomiast na rachunku należącym do żony Skarżącego saldo wynosiło odpowiednio: 13.332,62 zł (na dzień: 15 stycznia 2012 r.) i rosło do kwoty 34.658 zł (na dzień: 31 stycznia 2012r.). Aktualnie saldo dostępne na rachunku żony Skarżącego zamyka się kwotą 36.743,80 zł (na dzień 6 marca 2012r.).
W ocenie Sądu pierwszej instancji, przedstawione wartości bezsprzecznie wskazywały, że Skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Odnosząc się do spłaty zaciągniętego kredytu Sąd zwrócił uwagę, że skarżący chcąc uzyskać, a następnie spłacać kredyt, winien uprzednio wykazać odpowiednio wysoką zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi i konieczne było wykazanie odpowiedniego zabezpieczenia wierzytelności wobec banku, to trudno uznać, aby nie miał on zabezpieczonych innych należności związanych z utrzymaniem rodziny, czy z prowadzoną działalnością gospodarczą i rolną, w tym ewentualnych kosztów postępowania – w tym zakresie powołał postanowienie NSA z dnia 31 sierpnia 2011r. sygn. akt I FZ 248/11.
3. W zażaleniu, sporządzonym przez pełnomocnika Skarżącego, zaskarżono powyższe postanowienie w całości, zarzucając naruszenie: art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) (dalej u.p.p.s.a.) poprzez nieprzyznanie Skarżącemu prawa pomocy mimo wykazania, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ograniczenie Skarżącemu prawa do sądu poprzez odmówienie przyznania prawa pomocy. Wniesiono o: uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.
W uzasadnieniu zażaleniu stwierdzono: że Skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej, a jedynym źródłem utrzymania osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym Skarżącego jest działalność gospodarcza żony Skarżącego i jego syna przynosząca dochód miesięczny w wysokości 4.200 zł brutto. Skarżący nie posiada majątku ani oszczędności, które byłyby wystarczające do zaspokojenia kosztów procesu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym.
Podniesiono również, że suma opłat sądowych do których uiszczenia zobligowany jest w wyniku wniesienia dziewięciu skarg przekracza 6.500 zł. W ponoszeniu kosztów utrzymania Skarżącego partycypuje jego rodzina. W związku z tym, zdaniem Skarżącego nie jest zasadne przenoszenie na nią ciężaru kosztów niniejszego postępowania.
Dodano, że jedna z nieruchomości Skarżącego została zajęta przez organy podatkowe; zaś suma kosztów utrzymania (spłata kredytu, koszty wody i kanalizacji, energii elektrycznej, ogrzewania budynku, rachunków za telefon, oraz wyżywienia) wynosi 5 370 zł.
- 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, autor zażalenia nie podważył skutecznie oceny Sądu pierwszej instancji. Tym samym, Skarżący nie wykazał aby był osobą na tyle ubogą by nie móc ponieść kosztu sądowego, który w niniejszej sprawie wynosi 576 zł. Wprawdzie art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. nie warunkuje przyznania prawa we wnioskowanym zakresie od wykazania faktu "ubóstwa", a od wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, to interpretacja tego przepisu nie kłóci się, zdaniem tut. Sądu, z takim przymiotem. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie wyjaśniano, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł (por. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 561/11).
Analizując przedstawione w zażaleniu informacje o sytuacji majątkowej Skarżącego, tj.: zakończona działalność gospodarcza; zaciągnięty kredyt; jedyne źródło utrzymania osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym Skarżącego w postaci działalności gospodarczej żony i syna przynoszącej dochód miesięczny w wysokości 4.200 zł brutto; w istocie można dojść do wniosku, że sytuacja majątkowa wnioskującego nie jest bardzo dobra. Konfrontując jednak te dane z okolicznościami, które oceniał Sąd pierwszej instancji, tj. m.in. z faktem, że Skarżący jest właścicielem trzech działek budowlanych, samochodu osobowego oraz busa transportowego; analizą sald rachunku bankowego Skarżącego oraz jego żony, można powziąć wątpliwości co do twierdzeń Skarżącego. Wątpliwości w tym zakresie miał również Wojewódzki Sąd Administracyjny.
Sąd ten, w oparciu o dokładną analizę zgromadzonego materiału w sprawie stwierdził, że oświadczenia złożone przez Skarżącego nie mogą zostać uznane za wiarygodne. Naczelny Sąd Administracyjny za prawidłową uznaje ocenę sytuacji majątkowej i rodzinnej zaprezentowaną w zaskarżonym orzeczeniu, tym bardziej, że w zażaleniu nie wyjaśniono wątpliwości na które zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny. W zażaleniu w istocie powtórzono informacje przedstawiane już Sądowi, w żaden sposób nie zdołano skutecznie podważyć poczynionych ustaleń.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 u.p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.