Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 29 października 2018 r., sygn. akt I FZ 282/18

Uzasadnienie

1. Postanowienie Sądu pierwszej instancji

Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Op 412/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, po rozpoznaniu wniosku P.C. (dalej: Skarżący), odmówił wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w O. (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 17 sierpnia 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne kwartały 2012 r. oraz podatku do zapłaty za grudzień 2012 r.

1. 2. Stan sprawy przedstawiony w postanowieniu Sądu pierwszej instancji
2. 2.1. W skardze (pismo z dnia 11 września 2017 r. - przyp. NSA) Skarżący zawarł wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji Dyrektora IAS. Podał w nim, że: - brak jej wstrzymania spowoduje wszczęcie postępowania egzekucyjnego, które doprowadzi do zamknięcia prowadzonej działalności gospodarczej i zwolnienia pracowników; - problemy ze zdrowiem (przebyta choroba nowotworowa) nie pozwolą mu na przywrócenie stanu przedsiębiorstwa sprzed daty wydania decyzji.
3. 2.2. Niezależnie od podanych w skardze okoliczności, Sąd odnotował, że w ramach postępowania o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na wniosek z dnia 30 października 2017 r., który poprzedzał rozpoznanie niniejszego wniosku, zbadano już stan majątku i dochodów Skarżącego.
4. 3. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji
5. 3.1. Podstawę prawną rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji stanowił art. 61 § 3 i § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718; dalej: P.p.s.a.)
6. 3.2. W motywach swojej oceny Sąd stwierdził, że:
7. 1) w ramach postępowania o przyznanie prawa pomocy Skarżący oświadczył, iż z dniem 1 stycznia 2018 r. zakończył prowadzenie działalności gospodarczej (co potwierdzono wydrukiem z CEIDG); - trudno więc było przyjąć, iż wykonanie zaskarżonej decyzji wywołałoby następstwa określone w art. 61 § 3 P.p.s.a., skoro prowadzenie działalności zostało już zarzucone;
8. 2) w piśmie z dnia 24 stycznia 2018 r. (złożonym w ramach postępowania o prawo pomocy) Skarżący podał również, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. decyzją z dnia 30 października 2018 r. udzielił mu ulgi w postaci rozłożenia na raty zaległości w wysokości 584.762,95 zł (59 rat po 10.000 zł); - przedłożone wyciągi z rachunku bankowego wskazywały, iż Skarżący w okresie od października do grudnia 2017 r. (tylko za ten okres zostały przedstawione wyciągi) dokonywał systematycznych spłat rat zaległości; - udzielenie przez organ podatkowy takiej ulgi powodowało, że nie cała kwota określona decyzją jest wymagalna i podlega wpłacie;
9. 3) według informacji przedstawionych we wniosku o prawo pomocy: - rodzina Skarżącego uzyskuje stały dochód (do którego egzekucja nie jest skierowana) z wynagrodzenia za pracę jego żony w wysokości 2.000 zł, mogący zapewnić utrzymanie trzyosobowej rodziny (na podstawowym chociaż poziomie); - sytuacja Skarżącego nie świadczyła o tym, aby egzystencja jego rodziny była zagrożona; - Skarżący posiada wierzytelności na kwotę 182.650,04 zł (nie podano, aby wierzytelności te były nieściągalne).

W oparciu o powyższe dane Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uznał, że nie istniały powody do udzielenia Skarżącemu ochrony tymczasowej.

1. 4. Zażalenie Skarżącego
2. 4.1. Zażaleniem (sporządzonym przez adwokata) Skarżący zaskarżył postanowienie Sądu pierwszej instancji w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
3. 4.2. Sądowi pierwszej instancji zarzucił naruszenie art. 61 § 3 P.p.s.a. przez odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, podczas gdy we wniosku szczegółowo przedstawione były okoliczności uzasadniające owo wstrzymanie, w tym dowód potwierdzający zamknięcie prowadzonej działalności. Skarżący dodał, że: - obecnie przebywa na zwolnieniu lekarskim; - z uwagi na brak środków finansowych nie realizuje ugody zawartej z organem podatkowym; - istniejąca wierzytelność wymaga zainicjowania postępowania sądowego i uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 5% należności, na co Skarżący nie ma środków; - Sąd pominął stanowisko prezentowane w orzecznictwie, że wykonanie zaskarżonej decyzji skutkujące zamknięciem działalności gospodarczej i zwolnieniem pracowników stanowi spełnienie obu przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a.
4. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
5. 5.1. Zażalenie jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw podlegało oddaleniu.
6. 5.2. Skarżący w zażaleniu odwołał się do swojej sytuacji materialnej przez ogólnikowe wskazanie na brak środków finansowych, który to stan ma uniemożliwiać zainicjowanie postępowania sądowego w zakresie posiadanej wierzytelności oraz realizację ugody zawartej z organem podatkowym (w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości podatkowych, jak należy domniemywać - przyp. NSA). Tak ujęte przez Skarżącego okoliczności nie mogły jednak same w sobie decydować o wstrzymaniu zaskarżonej decyzji. Z art. 61 § 3 P.p.s.a. wynika, że Sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w art. 61 § 1 P.p.s.a., jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że w tym zakresie nie jest decydujący stan majątkowy strony, w odróżnieniu od postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy. W przypadku prawa pomocy Sąd wydaje pozytywne rozstrzygnięcie dla skarżącego, który znajduje się w sytuacji finansowej sprawiającej, że w razie braku zwolnienia od kosztów sądowych nie mógłby skorzystać z konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu. Dlatego więc podmiot ubiegający się o zwolnienie z kosztów sądowych musi wykazać, że nie ma środków na ich poniesienie. Natomiast w przypadku wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu ubiegający się o zastosowanie takiego środka procesowego powinien wykazać, dlaczego wykonanie zaskarżonego aktu narazi go na znaczną szkodę lub niebezpieczeństwo trudnych do odwrócenia skutków. Niezasadny zatem był zarzut zażalenia, że "[s]ąd uznając trudną sytuację materialną strony, jednocześnie odmawia prawa do czasowego wstrzymania wykonalności kwestionowanej decyzji, co w ocenie skarżącego rażąco narusza jego prawa." Jak wcześniej wyjaśniono, to nie sama w sobie kondycja finansowa wnioskującego o zastosowanie art. 61 § 3 P.p.s.a. warunkuje przewidzianą w tym przepisie ochronę.
7. 5.3. W realiach niniejszej sprawy ważkimi z punktu widzenia przedmiotu wniosku były wyrażane przez Skarżącego obawy dotyczące zamknięcia prowadzonej działalności gospodarczej i w konsekwencji zwolnienie pracowników. W odniesieniu do nich Sąd pierwszej instancji przedstawił własną ocenę odnotowując, że Skarżący poinformował o zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej z końcem 2017 r. Oznaczało to, że w aktualnym dla wniosku czasie wykonanie decyzji nie mogło wywołać upatrywanych przez niego negatywnych następstw, skoro te już nastąpiły. Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, jak bowiem sam podał "z dniem 31 grudnia 2017 r. zamknął przedmiotową działalność z uwagi na ciążące zobowiązania podatkowe i brak możliwości prowadzenia działalności." W sposób zatem nieadekwatny do takiego stanu faktycznego odwołuje się w zażaleniu do poglądów orzeczniczych uzasadniających wstrzymanie wykonania aktu z uwagi na zagrożenie likwidacją przedsiębiorstwa. Realia tej sprawy obejmują stan już po likwidacji przedsiębiorstwa i tym samym po zwolnieniu pracowników. W dniu rozpoznania wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji obawa podnoszona przez Skarżącego nie miała realnego podłoża, gdyż ów stan się dokonał. Wstrzymanie wykonania decyzji nie mogłoby więc jemu przeciwdziałać, co sprawiło, że taki motyw wniosku na obecnym etapie rozpoznanej sprawy nie przemawiał za jego uwzględnieniem.
8. 5.4. Z kolei w kontekście powołanych przez Skarżącego argumentów obejmujących sytuacją materialną należało tylko dodać, że wykonanie świadczenia pieniężnego samo w sobie co do zasady nie wywołuje nieodwracalnych skutków. Ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji powoduje przecież konieczność zwrotu uprzednio pobranej/uiszczonej należności. W przypadku zaś przymusowego jej egzekwowania, wdrożona egzekucja prawnie jest ograniczona do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania dłużnika i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu (por. art. 8-10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dz. U. z 2018 r. poz. 1314).
9. 5.5. Rozważone wyżej racje spowodowały, że Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.