Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 15 maja 2008r., sygn. akt III SA/Wa 744/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił E. sp. z o.o. w W.przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Opisując stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że wnioskiem z dnia 29 lutego 2008r. spółka zwróciła się o zwolnienie jej od kosztów sądowych argumentując, że od wielu miesięcy nie generuje zysków i ma poważne problemy finansowe. W oparciu o przedłożone materiały Sąd stwierdził, że spółka prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów - w latach 2006 – 2007 osiągnęła z tego tytułu przychód w wysokości odpowiednio: 10.883.921,84 zł (koszty 12.671.947,21 zł) i 3.606.302,02 zł (koszty: 6.908.358,23 zł). Przychód za dwa miesiące 2008r. wyniósł 90.500 zł (koszty: 102.535,17 zł).
Nadto Sąd podał, że spółka posiada środki trwałe, w tym także grunty, o wartości 6.629.753,95 zł, udziały w innych jednostkach o łącznej wartości 65.000 zł, a jej kapitał zakładowy wynosi 50.000 zł. Dodatkowo Sąd wskazał, że na dzień 31 grudnia 2007r. stan środków pieniężnych w kasie i na rachunkach wynosił 70.105,05 zł. Biorąc powyższe pod uwagę WSA w Warszawie uznał, że spółka ma możliwość uiszczenia kosztów sądowych, które w dwóch sprawach zawisłych przed tym Sądem łącznie wynoszą 13.739 zł. Argumentując swoje stanowisko Sąd podkreślił, że brak dochodu spółki nie może stanowić kryterium oceny jej sytuacji majątkowej, ważniejsze jest natomiast, że spółka cały czas osiąga pewien przychód i tak pozyskanymi środkami może gospodarować według własnego uznania. Wobec powyższego Sąd pierwszej instancji uznał, że strona nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Spółka zaskarżyła postanowienie Sądu pierwszej instancji, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", polegające na niewłaściwej ocenie sytuacji majątkowej skarżącej, sprowadzającej się do uznania, że nie może być jej przyznane prawo pomocy we wnioskowanym zakresie.
Argumentując swoje stanowisko pełnomocnik spółki zwrócił uwagę na jej liczne obciążenia podatkowe. Podkreślił, że jest bardzo prawdopodobne, że gdyby nie podejmowane przez spółkę działania w celu zmniejszenia tychże obciążeń, nie funkcjonowałaby ona na rynku. Jednocześnie regulowanie zaległości podatkowych znacznie ogranicza możliwość swobodnego dysponowania majątkiem i bieżącymi wpływami spółki. Dodatkowo pełnomocnik skarżącej wywodził, że nie można wymagać aby podmiot gospodarczy z góry planował wydatki na ewentualne koszty sądowe. W ocenie strony w pierwszym rzędzie przedsiębiorca musi zabezpieczyć koszty bieżącej działalności i w tym względzie nie można mu postawić zarzutu "wybiórczości".
Przy tak sformułowanych zarzutach autor zażalenia wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie spółki z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, ewentualnie o uchylenie tegoż postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie – wobec braku uzasadnionych podstaw – podlega oddaleniu.
Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W przypadku osób prawnych lub innych jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Podkreślić jednak należy, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie przyznania prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym nie posiadającym osobowości prawnej, zgodnie z treścią omawianego przepisu ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu.
Przechodząc do analizy zarzutów zażalenia pod kątem powyższych uwag Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że argumentacja strony jest zupełnie bezzasadna i nie dostarcza podstaw do uchylenia skarżonego postanowienia.
Zgodzić się bowiem należy z Sądem pierwszej instancji w zakresie oceny sytuacji majątkowej spółki. Z dokumentacji przedłożonej w sprawie, jak również z wyjaśnień pełnomocnika skarżącej jednoznacznie wynika, że spółka pomimo obciążeń podatkowych i innych zobowiązań, których zresztą – mimo wezwania Sądu - w żaden sposób nie udokumentowała, nadal prowadzi działalność gospodarczą, uzyskuje z tego tytułu pewien przychód i jest w stanie regulować bieżące wydatki, jak również zobowiązania natury publicznoprawnej. Autor zażalenia podnosi, że wydatki te mają pierwszeństwo przed kosztami sądowymi, ze stanowiskiem takim nie sposób się jednak zgodzić. Rozumowanie tego rodzaju prowadziłoby bowiem do wniosku, że wszelkie koszty działalności gospodarczej są priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego i w przypadku jakichkolwiek problemów finansowych przedsiębiorcy skutkowałoby każdorazowo koniecznością obciążenia tymi kosztami Skarbu Państwa.
Tymczasem regulacja zawarta w treści art. 246 § 2 P.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 omawianej ustawy, stosownie do której to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Jak wskazano na wstępie, prawo pomocy osobie prawnej, bądź jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może być jej przyznane, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z sytuacją taką nie mamy jednak do czynienia w niniejszej sprawie. Zwrócić należy uwagę, że zarówno we wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych, jak i w zażaleniu skarżąca próbowała wykazać, że ciążące na niej zobowiązania w znacznym stopniu ograniczają jej możliwości finansowe, nie wykazała jednak, że podejmowała jakiekolwiek próby pozyskania środków na pokrycie kosztów sądowych. Bierność skarżącej w tym zakresie zasługuje na dezaprobatę. Fakt bowiem, iż spółka nie posiada na rachunkach bankowych środków pieniężnych nie oznacza jednocześnie, że nie może ona pozyskać tychże środków z innych źródeł, zwłaszcza, że dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa łączną kwotę wpisu sądowego, do uiszczenia którego jest zobowiązana.
Z akt sprawy nie wynika, aby majątek ten był obciążony, czy objęty postępowaniem egzekucyjnym, a zatem może stanowić pewne źródło pozyskania środków finansowych, podobnie jak znajdujące się w posiadaniu spółki udziały w innych jednostkach.
W tym stanie rzeczy za trafne uznać należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym skarżąca nie wykazała, iż zasługuje na dofinansowanie ze strony Skarbu Państwa, a taki charakter ma w istocie instytucja prawa pomocy. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o treść art. 185 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.