Uzasadnienie
Postanowieniem z 4 września 2017 r., sygn. akt III SA/Gl 1085/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił zażalenie "A." Sp. z o.o. w C. (zwanej dalej: "Spółką" lub "stroną skarżącą") na postanowienie WSA w Gliwicach z 24 lipca 2017 r. utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego z 13 czerwca 2017 r.
Uzasadniając przyczyny odrzucenia zażalenia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z art. 260 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej –"p.p.s.a.") wynika, iż od postanowień wojewódzkich sądów administracyjnych wydanych w wyniku rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego nie przysługuje żaden środek zaskarżenia. Postanowienie Sądu z 24 lipca 2017 r. jest zatem prawomocne.
W złożonym zażaleniu, działający w imieniu Spółki pełnomocnik, wniósł o uchylenie powyższego postanowienia i rozpoznania zażalenia strony. W ocenie strony skarżącej, WSA we Gliwicach dokonał błędnej wykładni art. 259 § 1 p.p.s.a., uznając, że w przypadku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy przez referendarza sądowego jedynym przysługującym środkiem zaskarżenia jest możliwość wniesienia sprzeciwu, który wyczerpuje tok instancyjnej kontroli. Autor zażalenia podniósł ponadto, że odrzucone przez Sąd pierwszej instancji postanowienie było wniesione - wbrew twierdzeniom WSA w Gliwicach - w terminie. Ponadto zwrócił uwagę na błędną ocenę sytuacji majątkowej Spółki dokonaną w uprzednio wydanych postanowieniach w przedmiocie przyznania prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia lub postanowień referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie zmienia lub utrzymuje w mocy. W tych sprawach Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).
Treść powyższych, znowelizowanych z dniem 15 sierpnia 2015 r. regulacji była wynikiem prac ustawodawcy zmierzających do rozszerzenia uprawnień referendarzy oraz jednoczesnego usprawnienia przebiegu postępowania przez odciążenie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ustawodawca wzorował się w tym zakresie na treści art. 39823 K.p.c. i doprowadził do powstania specyficznego poziomego mechanizmu zaskarżalności, w zamierzeniu odciążającego NSA od rozpatrywania zażaleń na postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. W zamyśle ustawodawcy postanowienie referendarza sądowego wydane w przedmiocie prawa pomocy winno być traktowane jako orzeczenie wydane w pierwszej instancji.
Jednocześnie przyjęto, że sprzeciw wniesiony od postanowienia referendarza sądowego jest środkiem odwoławczym. Z kolei, wojewódzki sąd administracyjny, który rozpoznaje sprzeciw z zakresu prawa pomocy działa jako sąd drugiej instancji.
Oznacza to, że postanowienie tego sądu o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego jest ostateczne i nie przysługuje od niego zażalenie.
W związku z tym zaskarżenie postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego utrzymującego w mocy postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w całości lub w części będzie skutkowało odrzuceniem wniesionego zażalenia z uwagi na niedopuszczalność tego środka zaskarżenia. Sąd pierwszej instancji, stosując odpowiednio art. 178 p.p.s.a., który stanowi, że "Wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie", działając jako sąd II instancji, zobligowany był zatem do odrzucenia zażalenia wniesionego na postanowienie WSA w Gliwicach z 24 lipca 2017 r. utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego z 13 czerwca 2017 r. wydane w zakresie prawa pomocy. Oznacza to jednocześnie, że na obecnym etapie postępowania nie ma podstaw aby dokonywać kontroli oceny wydanej w zakresie przyznania prawa pomocy.
Należy również zaznaczyć, że WSA w Gliwicach nie twierdził, że strona wniosła zażalenie z uchybieniem terminu. Błędnie interpretowany przez pełnomocnika strony fragment uzasadnienia Sądu pierwszej instancji stanowił bowiem jedynie powtórzenie treści art. 178 p.p.s.a. wchodzącego w skład podstawy prawnej rozstrzygnięcia, z uwzględnieniem treści art. 197 p.p.s.a.
Z wymienionych wyżej względów, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zaskarżone postanowienie Sądu I instancji za prawidłowe i na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.