Uzasadnienie
1. Zaskarżonym postanowienie z dnia 19 czerwca 2012 r., sygn. akt VIII SA/Wa 312/12 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku P.C. (dalej: "skarżący") o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 14 lutego 2012 r., w przedmiocie podatku od towarów i usług, odmówił przyznania prawa pomocy.
2. Tok postępowania w sprawie ustalony przez sąd I instancji przedstawiał się następująco: pismem z dnia 23 marca 2012 r. skarżący wniósł skargę, jednocześnie wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynikało, że skarżący nie osiąga jakiegokolwiek dochodu. Wyjaśnił, że od 2008 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, nie ma też żadnych oszczędności. Wskazał, że mieszka i jest na utrzymaniu matki. Ponadto skarżący oświadczył, iż ma 2 dzieci, na których nie płaci alimentów, bo nie ma na to środków pieniężnych i nie posiada żadnego majątku.
3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, że z treści art. 246 § 2 P.p.s.a. wynika, że dopiero gdy środki którymi dysponuje wnioskodawca okażą się niewystarczające można wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta co do zasady jest stosowana wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych.
Sąd I instancji wskazał, że analiza informacji zawartych we wniosku doprowadziła do stwierdzenia, że skarżący nie wyjaśnił, jaka jest jego rzeczywista sytuacja majątkowa. Według oświadczenia skarżący mieszka i pozostaje na utrzymaniu matki (która jest współwłaścicielem nieruchomości na której mieszka), matka ponosi również koszty jego pełnomocnika, to we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący powinien wskazać majątek i dochody swojej matki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący nie przedstawił również jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego jego trudną sytuację rodzinną i materialną (np. zaświadczenie z MOPS).
W ocenie sądu I Instancji skoro przyznanie prawa pomocy następuje na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży całościowe przedstawienie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. W przeciwnym razie musi się ona liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Skarżący nie przedstawił pełnej informacji dotyczącej swej sytuacji finansowej, wobec czego niemożliwym uczynił weryfikację swoich twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej i braku środków finansowych, z których mógłby pokryć należności sądowe. W konsekwencji skarżący nie udowodnił, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów postępowania na Skarb Państwa.
Mając powyższe na uwadze sąd I instancji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.
- 4. W złożonym zażaleniu na powyższe rozstrzygniecie, skarżący działając przez swojego pełnomocnika, zaskarżył przedmiotowe postanowienie w całości.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez błędne ustalenia stanu faktycznego i w konsekwencji przyjęcie, że skarżący nie udowodnił, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, podczas gdy przedstawił on szereg dowodów, które potwierdzają, że nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W uzasadnieniu jeszcze raz podniósł, że sąd I instancji wadliwie ustalił, że skarżący nie udowodnił, iż faktycznie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Tymczasem przecież złożył do akt sprawy oświadczenie, w którym szczegółowo przedstawił swój stan majątkowy. Wyjaśnił, że nie posiada obecnie zatrudnienia, gdyż nie może znaleźć pracy w swoim zawodzie wyuczonym - mechanik, ponieważ nie posiada żadnego zawodowego doświadczenia. Wskazał, że nie ma żadnego majątku – ruchomości, nieruchomości jak i konta w banku. Zaznaczył, że znajduje się wyłącznie na utrzymaniu swojej matki. Skarżący nie mógł załączyć dochodów matki, ponieważ nie wyraziła ona zgody na ich udostępnienie. Podnosząc, że wpis w wysokości około 50 000 zł jest znaczącą kwotą, a w świetle powyższych okoliczności, brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że skarżący byłby w stanie ją uiść nawet w części.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
- 5. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
- 6. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe, w tym wpis, należy zaliczyć do danin publicznych. Zwolnienie z tego rodzaju opłaty stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku.
W okolicznościach niniejszej sprawy słusznie Sąd I instancji przyjął, że sytuacja majątkowa, w jakiej znajduje się wnioskodawca, nie uzasadnia dofinansowania go przez Skarb Państwa w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych. Sąd I instancji w sposób rzetelny zbadał sytuację majątkową i rodzinną skarżącego, jak również uwzględnił fakt w postaci wysokości należnego wpisu od niniejszej sprawy w kwocie około 50 000,00 zł. Sąd I instancji wyciągnął trafne wnioski uznając, iż sytuacja materialna wnioskodawcy nie uzasadnia zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych w zakresie całkowitym.
7. Biorąc powyższe rozważania poczynione przez sąd I instancji oraz brzmienie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz.1270, dalej: "P.p.s.a."), z którego wynika, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy prowadzi do wniosku, że z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem strona powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli oświadczenie strony co do jej sytuacji majątkowej okaże się niewystarczające lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek na wezwanie uzupełnić je lub przedstawić dokumenty źródłowe, obrazujące jej sytuację rodzinną, majątkową czy dochody (art. 255 P.p.s.a.).
W ocenie tutejszego sądu, sąd I instancji rozstrzygając w kwestii przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wziął pod uwagę te wymogi formalne wynikające z przepisów oraz w pełni przeprowadził procedurę dokładnego wyjaśnienia i określenia sytuacji majątkowej skarżącego.
Należy zatem wskazać, że w przedmiotowej sprawie tryb, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., został wykorzystany przez sąd I instancji – w wezwaniu z 4 maja 2012 r. skarżący zobowiązany został do nadesłania: złożenia zaświadczenia o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej, wskazania obiektywnych przyczyn uniemożliwiających podjęcie pracy, wskazania wszystkich źródeł utrzymania, wskazania i udokumentowania dochodów matki, złożenie odpisu wyroku zasądzającego alimenty oraz wykazanie w jaki sposób są one egzekwowane; wskazania kto ponosi koszty ustanowienia w sprawie pełnomocnika, wskazanie tytułu prawnego do nieruchomości oraz złożenia zeznania podatkowego za 2011 r. oraz wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy
Zauważyć należy, że mimo powyższego wezwania, jednoznacznie wskazującego na szereg dokumentów, do których dostarczenia zobowiązano wnioskodawcę, skarżący ograniczył się do opisania swojej sytuacji finansowej, nie popierając jednak swojego oświadczenia żadnymi dokumentami potwierdzającymi ten stan majątkowy i rodzinny. W odpowiedzi skarżący złożył jedynie oświadczenie, w którym wyjaśnił, że nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, że z wykształcenia jest mechanikiem ale z powodu braku doświadczenia zawodowego w wyuczonym zawadzie nie może znaleźć pracy. Powtórzył, że jest na utrzymaniu matki, która odmówiła mu pokazania dokumentów o jej dochodach. Wyjaśnił, że nie ma żadnego wyroku alimentacyjnego. Koszty jego pełnomocnika również ponosi jego matka. Wskazał, że nie ma żadnego prawa do nieruchomości na której mieszka (jak wynika z załączonego wydruku z elektronicznej księgi wieczystej nieruchomość ta jest współwłasnością rodziców skarżącej).
Skarżący wyjaśnił, że nie składał zeznania podatkowego za 2011 r., gdyż nie osiągnął żadnego dochodu, nie ma też rachunku bankowego. Podsumowując należy zważyć, że skarżący nie wykazał skutecznie, że nie dysponuje zaświadczeniem o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej, nie przedstawił zeznań podatkowych, wyciągów oraz przede wszystkim nie przedłożył też żadnych rachunków potwierdzających ponoszone koszty utrzymania.
- 8. Wskazać przy tym należy, iż skarżący nadto, mimo wskazania w zaskarżonym postanowieniu właśnie na nieprzedstawienie na wezwanie sądu dokumentacji jako podstawowy argument za oddaleniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący w żaden sposób się do tej okoliczności nie odniósł się w złożonym zażaleniu.
- 9. Stąd też uznać należy, że prawidłowa i zgodna z prawem jest ocena wniosku skarżącego w zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniu, wnioskodawca nie wykazał bowiem, że spełnił przesłanki konieczne do przyznania mu prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.
- 10. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.