Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 29.06.2009 r., sygn. I SA/Bk 118/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił R. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W motywach tego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że skarżący prowadzi wraz z żoną i dwoma synami gospodarstwo domowe i razem osiągają dochód w wysokości 3.200 zł. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego posiada on dom o pow. 200 m2 oraz gospodarstwo rolne o pow. ponad 6 ha. Z tytułu prowadzenia działalności rolniczej skarżący otrzymał w 2008 r. dopłaty rolnicze w kwocie 3.600 zł. Dodatkowo na konto skarżącego w 2009 r. wpłynęła kwota 2.565 zł tytułem odszkodowania za pojazd. Zdaniem Sądu wysokość osiąganych przez skarżącego i jego żonę dochodów oraz fakt posiadania majątku nieruchomego i dopłat pieniężnych uniemożliwia przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej "popsa".
Sąd podkreślił również, że mimo wezwania skarżący nie przedstawił informacji dotyczących działalności gospodarczej żony oraz wysokości ponoszonych przez jego rodzinę kosztów utrzymania, co oznacza w ocenie Sądu, że skarżący uniemożliwił ocenę tego, czy jest w stanie ponieść koszty postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym jego i rodziny.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy w całości, argumentując, że Sąd jako stałe źródło dochodów przyjął wypłaty o charakterze jednorazowym. Skarżący nadmienił również, że nie jest w stanie spieniężyć majątku nieruchomego, bo on stanowi wartość tylko jako całość, w przeciwnym wypadku traci swoja gospodarczo-ekonomiczną przydatność.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, co następuje
Zażalenie nie zawiera uzasadnionych podstaw.
Mając powyższe na uwadze, w pierwszej kolejności należy przytoczyć regulacje prawne odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 popsa prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane osobie fizycznej gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w odniesieniu do osób charakteryzujących się skrajnym ubóstwem. Pogląd ten powiązać należy z faktem, iż przyznanie prawa pomocy konstytuuje wyjątek od ogólnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 popsa, zgodnie z którą strony zobowiązane są ponosić koszty związane z ich udziałem w sprawie.
W świetle powyższych regulacji oczywistym jawi się to, że Sąd pierwszej instancji wydał prawidłowe rozstrzygnięcie. Skarżący sam oświadczył, że jego rodzina może liczyć na osiągany przez niego i jego żonę dochód. Z tytułu prowadzonej działalności rolniczej skarżący otrzymuje dopłaty. Jego majątek nieruchomy stanowi zintegrowaną całość gospodarczą. Te okoliczności przesądzają, że skarżącego nie można uznać za osobę, do której adresowana jest pomoc w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 1 popsa.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela również pogląd Sądu pierwszej instancji, że brak należytej aktywności ze strony skarżącego nie pozwala na przyznanie mu prawa pomocy nawet w części. Zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 popsa prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane osobie fizycznej gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przywołanego przepisu wynika, że przez użycie sformułowania "wykaże" ustawodawca przesunął ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy na stronę.
Zatem postępowanie, którego przedmiotem jest kwestia udzielenia stronie pomocy z budżetu państwa charakteryzuje się (przynajmniej od teoretycznej strony) współdziałaniem Sądu i strony. W tym zakresie podział ról między te podmioty jest następujący: inicjatywa wszczęcia postępowania należy wyłącznie do strony i w związku z tym zobowiązana jest ona do dostarczenia "materiału" co oceny zasadności jej żądań, natomiast Sąd ma ocenić w oparciu o dostarczone dane, ewentualnie o okoliczności znane z urzędu (np. inne zawisłe przed tym samym Sądem sprawy), a także doświadczenie życiowe i zasady logiki, czy zgłoszone żądanie w świetle odpowiednich przepisów jest zasadne.
W niniejszej sprawie Sąd uznając, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie było wystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, wezwał ją do nadesłania konicznych dokumentów i informacji. Skarżący nie wypełni do końca wezwania Sądu i nie podał przyczyn takiego faktu. Sąd zasadnie zatem uznał, że skarżący nie przedstawił w całości swojej aktualnej sytuacji finansowej i nie jest to możliwe wyłącznie w oparciu o informacje umieszczone na formularzu FPP. Negatywne konsekwencje takiego stanu rzeczy przejawiają się zaś w konieczności oddalenia żądań procesowych strony, która nie wypełniła obciążających ją z mocy art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 255 popsa obowiązków.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 popsa orzekł jak w sentencji.