Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Łd 227/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniosek W. F. o wstrzymanie wykonania decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia 10 grudnia 2012 roku w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za poszczególne miesiące 2007 r.
Sąd zaznaczył, że w złożonym wniosku skarżąca podniosła, że jest osobą samotnie wychowującą dziecko i aktualnie uzyskiwane wynagrodzenie w przypadku zajęcia nie pozwoli jej na opłacenie rachunków oraz studiów syna. Wskazała, że obecnie przed WSA w Łodzi toczą się dwie sprawy z jej skarg, w których łączna kwota podatku należnego wynosi 183.000 zł, zaś Urząd Skarbowy zajął jej wszystkie rachunki bankowe na poczet ww. zaległości.
Zdaniem Sądu skarżąca nie wykazała, że zachodzi jakiekolwiek prawdopodobieństwo, że ewentualne wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje zagrożenie jej istotnych interesów ani też, że poniesie ona jakąkolwiek inną szkodę. Sąd wskazał, że rodzaj obowiązku objętego zaskarżoną decyzją nie wywołuje stanu, który byłby nieodwracalny, gdyż odnosi się do świadczenia pieniężnego, z natury rzeczy odwracalnego. W sytuacji uwzględnienia skargi istnieje możliwość zwrotu nadpłaconych kwot. W ocenie Sądu skarżąca może skorzystać również z przewidzianej w ustawie Ordynacja podatkowa instytucji odroczenia lub rozłożenia na raty zaległości podatkowej, umorzenia jej w całości lub części, wskazując właśnie na ważny interes podatnika lub interes publiczny. W szczególności za okoliczność taką nie można – w ocenie Sądu – uznać subiektywnej obawy utraty możliwości dokończenia studiów przez syna podatniczki poza miejscem zamieszkania. Sąd wskazał, że zobowiązania prywatnoprawne podatnika (np. pokrywanie kosztów kształcenia poza miejscem zamieszkania) nie mogą mieć pierwszeństwa przed zaspokojeniem roszczeń publicznoprawnych.
Sąd zaznaczył jednocześnie, że przesłanki, którymi kierowano się przyznając skarżącej prawo pomocy nie są przesłankami tożsamymi z tymi, warunkującymi wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu niski dochód i renta rodzinna syna skarżącej w wysokości 828 zł miesięcznie oraz brak jakiegokolwiek majątku, wręcz sprzeciwiają się uznaniu, że w sprawie istnieje prawdopodobieństwo wyrządzenia jej znacznej szkody lub spowodowania nieodwracalnych skutków. Gdyby bowiem nawet organ wszczął postępowanie egzekucyjne i przystąpił do wyegzekwowania wynikającego z zaskarżonej decyzji zobowiązania podatkowego to, biorąc pod uwagę powyższe okoliczności oraz zasadę zapewnienia minimum egzystencji zobowiązanego, egzekucja administracyjna byłaby bezskuteczna, a jakiekolwiek zajęcia niedopuszczalne.
W złożonym zażaleniu pełnomocnik skarżącej zarzucił powyższemu postanowieniu błędną wykładnię art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). W ocenie autora zażalenia dokonanie natychmiastowej wpłaty kwoty wynikającej z zaskarżonej decyzji będzie niemożliwe do wykonania ze względu na sytuację majątkową strony, a z całą pewnością wywołałoby skutki zarówno dla niej, jak i jej rodziny. Zajęcie wynagrodzenia skarżącej nie pozwoli jej na opłacenie rachunków bytowych oraz studiów syna, które z uwagi na brak środków finansowych będzie musiał zakończyć.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie podlega oddaleniu.
Stosownie do art. 61 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a."), wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Zgodnie natomiast z § 3 powołanego przepisu po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z powyższego przepisu wynika zatem, że uruchomienie postępowania wpadkowego w tym przedmiocie następuje dopiero po zasygnalizowaniu we wniosku, składanym przez stronę, wystąpienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Skoro zaś to strona jest inicjatorem postępowania w tym przedmiocie, to na niej spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania decyzji. W interesie strony leży zatem takie sformułowanie wniosku, by powołane w nim okoliczności wskazywały na zajście w jej przypadku przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, strona skarżąca nie wykazała aby w stosunku do niej zaszły przesłanki, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a., a tym samym ocena jej wniosku zawarta w zaskarżonym postanowieniu była prawidłowa. Należy zaznaczyć, że z rozpatrywanego przez Sąd I instancji wniosku wynikało, że niekorzystnych dla siebie następstw wykonania zaskarżonej decyzji strona skarżąca upatruje nie tyle w samym jej wykonaniu, co raczej w niemożliwości jego wykonania z uwagi na trudną sytuację finansową, w której się znajduje. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że przesłanki z art. 61 P.p.s.a. nie są przesłankami tożsamymi z tymi przewidzianymi w ramach przyznania prawa pomocy, czego najwyraźniej strona nie zauważa. Przychylając się do argumentacji strony skarżącej należałoby przyjąć bowiem założenie, że każdorazowe przyznanie prawa pomocy pociągałoby za sobą, praktycznie konieczność jednoczesnego uwzględnienia wniosku w zakresie wstrzymania wykonania określonego aktu.
Ustawodawca regulując tę instytucję posłużył się jednak odmiennymi kryteriami ocennymi niż tymi przewidzianymi dla instytucji przyznania prawa pomocy, co wynika expressis verbis z treści przepisów regulujących obie instytucje procesowe. Należy jednocześnie zaznaczyć, że system prawa zawiera pewne mechanizmy zabezpieczające, choć w minimalnym zakresie, byt podmiotów, w stosunku do których prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Przykładowo, w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.) – por. np. jej art. 8 zawiera mechanizmy zabezpieczające dłużnikowi środki egzystencji (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 219/11, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach dostępnej na stronie https://cbois.nsa.gov.pl.).
Z kolei z regulacji zawartej w art. 87 § 1 pkt 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) wynika, że należności związane z ewentualnym wykonaniem zaskarżonej decyzji podlegałyby potrąceniu z wynagrodzenia za pracę po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek od osób fizycznych. Jednakże w art. 871 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy ustawodawca wyraźnie stwierdził, że wolna od potrąceń - przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne, jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych. W § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 września 2012 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2013 r. (Dz. U. z dnia 17 września 2012 r.) ustalono minimalne wynagrodzenie od stycznia 2013 r. za pracę w wysokości 1.600 zł. Strona będzie miała zatem zapewnione środki wolne od zajęć zapewniające minimum egzystencji.
Warto przy tym podkreślić, że z analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na etapie postępowania przed Sądem I instancji nie wynika, aby strona skarżąca posiadała, poza środkami stanowiącymi właśnie dochód skarżącej ze świadczonej pracy, jakikolwiek majątek, z którego mogłaby być prowadzona w sposób efektywny egzekucja, co raczej skłania do przyjęcia, że brak jest uzasadnionych podstaw do uznania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania nieodwracalnych skutków.
Skarżąca wskazała ponadto, że nieodwracalne skutki, jakie były podstawą jej wniosku, polegały również na realnym niebezpieczeństwie przymusowego zakończenia nauki na studiach przez jej syna w przypadku nie uiszczania czesnego, co niewątpliwie miałoby miejsce w przypadku wykonania zaskarżonej decyzji.
Odnosząc się do ww. twierdzenia należy wskazać, że z informacji znajdujących się w aktach sprawy wynika, że syn skarżącej jest studentem trzyletnich studiów licencjackich w trybie stacjonarnym (k. 30 akt sądowych). Otrzymuje comiesięcznie rentę rodzinną w wysokości 968, 84 zł, która mu przysługuje do końca września 2014 r. (k.29 akt sądowych), a więc do planowego terminu zakończenia studiów. Środki te wolne są od zajęć, o których wspomina autor zażalenia. W tych okolicznościach trudno jest znaleźć uzasadnienie dla stanowiska zajętego w tym zakresie przez stronę.
Zważywszy na powyższe zgodzić należało się ze stanowiskiem Sądu I instancji zawartym w zaskarżonym postanowieniu, że strona nie wykazała w wystarczającym stopniu istnienia okoliczności uzasadniających obawę wyrządzenia znacznej szkody bądź spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.