Uzasadnienie
Postanowieniem z 29 października 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił T. sp. z o.o. z siedzibą w Z. (dalej: Spółka/skarżąca) przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 3 lipca 2019 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od grudnia 2010 r. do marca 2011 r.
Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uzasadniając wniosek tym, że są wobec niej prowadzone postępowania egzekucyjne, zarówno dotyczące zobowiązań podatkowych jak i zobowiązań przejętych spółek. Z oświadczenia o majątku o dochodach Spółki wynika, że wysokość kapitału zakładowego wynosi 10.000 zł, wartość posiadanych środków trwałych wynosi 116.151,88 zł, a zysk za ubiegły rok obrotowy wyniósł 4.833,32 zł. Aktualny stan rachunków bankowych to - 2.416,45. Stan kasy na dzień 31 sierpnia 2019 r. – 292,48 zł. Uznając, że treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej, wezwano ją do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji. Stosownie do nadesłanej ewidencji środków trwałych ich wartość aktualna wynosi 447.988,22 zł. Z kolei z deklaracji dla podatku od towarów i usług wynika, że Spółka nie świadczy usług i nie dokonuje dostaw towarów objętych tym podatkiem.
Zgodnie z rachunkiem zysków i strat (stan na 30 września 2019 r.), Spółka odnotowała stratę na działalności operacyjnej w wysokości 50.148,59. Według bilansu sporządzonego na 30 września 2019 r. Spółka posiadała aktywa w postaci udzielonych pożyczek na kwotę 100.000 zł oraz aktywa obrotowe w wysokości 279.483,08 zł. Pomimo wezwania, Spółka nie nadesłała dokumentów w postaci wyciągów z posiadanych kont bankowych za ostatnie trzy miesiące.
Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazał, że skarżąca nie wykazała niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie oznaczają obowiązek poniesienia wpisu od skargi w kwocie 5.853 zł i w konsekwencji odmówił przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd podkreślił wysoką wartość środków trwałych, inwestycji długoterminowych oraz aktywów obrotowych. Wartości te wielokrotnie przewyższają wysokość wpisu w niniejszej sprawie. To pozwala na wniosek, że skarżąca, pomimo trwających postępowań egzekucyjnych (głównie dotyczących przejętych spółek) ma możliwość przeznaczenia środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych.
Ponadto Sąd dodał, że nawet, gdy Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia koniecznych wydatków, udziałowcy mają możliwości prawne by wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, przez dofinansowanie działalności Spółki bądź w formie dopłat, bądź udzielania pożyczki.
Nie godząc się z powyższym postanowieniem skarżąca złożyła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym zarzuciła:
- 1) naruszenie przepisów prawa procesowego mające wpływ na treść wydanego postanowienia – art. 145 § 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: P.p.s.a.) w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., przez odmowę udzielenia prawa pomocy Spółce pomimo zaistnienia przesłanek w tym przepisie wskazanych.
- 2) błąd w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na treść wydanego orzeczenia, polegający na uznaniu, że Spółka ma możliwość dokonania zapłaty kosztów sądowych, w tym opłaty od skargi, podczas, gdy z dołączonych do wniosku dokumentów, jednoznacznie wynika, iż sytuacja majątkowa Spółki jest bardzo zła i nie dysponuje ona żadnymi środkami finansowymi, które mogłaby przeznaczyć na dokonanie opłat.
- 3) błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść skarżonego postanowienia, polegający na przyjęciu, iż skarżąca posiada środki trwałe, które mogą świadczyć iż ma zdolność finansową do poniesienia kosztów związanych z zaskarżeniem decyzji organu podatkowego, podczas gdy z ewidencji księgowych oraz rachunku zysków i strat jednoznacznie wynika, iż Spółka odnotowała stratę rzędu 50.148,59 zł.
- 4) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, iż skarżąca nie wykazała niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, podczas gdy Spółka dostarczyła wszystkie dokumenty księgowe żądane przez Sąd, z których wynika, iż w bieżącym roku generuje stratę, a stan środków na rachunkach bankowych oraz stan środków pieniężnych znajdujących się w kasie, wykluczają możliwość zapłaty przedmiotowych kosztów sądowych.
Mając na uwadze powyższe, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty inicjowanego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątki, w tym między innymi możliwość przydzielenia stronie prawa pomocy.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Zauważyć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd (referendarz sądowy) nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Trzeba zatem podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego, nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za słuszne stanowisko Sądu pierwszej instancji, że Spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowowadministracyjnym; nie wykazała, że wykorzystała wszystkie dostępne możliwości prawne dla pozyskania takich środków.
Nade wszystko należy podkreślić, że skarżąca nie wykonała w pełni wezwania z 1 października 2019 r. dotyczącego nadesłania dodatkowych dokumentów. Spółka nie nadesłała bowiem wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych. Z informacji zawartych w formularzu PPPr wynika, że spółka posiada cztery rachunki, tj. dwa rachunki w Banku Spółdzielczym w Siedlcach i dwa rachunki w Banku Zachodnim w WBK. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca całkowicie pominęła ten aspekt.
Podkreślić należy, że dokonując oceny sytuacji finansowej oraz możliwości płatniczych strony skarżącej Sąd musi dysponować pełnymi, precyzyjnymi danymi, dotyczącymi wysokości dochodów oraz wydatków. Źródłem takich informacji jest m. in. wyciąg z rachunku bankowego, wskazuje on bowiem zarówno transakcje obciążeniowe, uznaniowe, wysokość zgromadzonych środków, a ponadto pozwala ocenić jakiego obrotu środkami pieniężnymi dokonuje strona skarżąca.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2017 r. sygn. akt I OZ 2123/16, z dnia 17 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OZ 873/16, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Dodatkowo należy podnieść, że z nadesłanych oświadczeń i dokumentów wynika, że skarżąca ma dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Słusznie zwrócił uwagę sąd pierwszej instancji na wysoką wartość środków trwałych, inwestycji długoterminowych oraz aktywów obrotowych. Wartości te wielokrotnie przewyższają wysokość wpisu w niniejszej sprawie. To pozwala na wniosek, że skarżąca, pomimo trwających postępowań egzekucyjnych ma możliwość przeznaczenia środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych.
Odnosząc się do argumentu skarżącej dotyczącego straty, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wygenerowanie straty w określonym przedziale czasu nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy, bowiem strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem i nie determinuje stwierdzenia o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Jednocześnie prowadzący działalność gospodarczą musi uwzględniać ryzyko finansowania sporów sądowych jako integralnie związane z działalnością.
Zgodzić należy się z poglądem wyrażonym w orzecznictwie sądowym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11; treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Spółka nie wskazała żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie jej prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 P.p.s.a. oddalił zażalenie. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, iż nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, albowiem art. 203 i art. 204 P.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.