Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 9 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Po 321/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił W. G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że W. G. (dalej jako "skarżący") nie wyjaśnił z jakich środków ponosi nadwyżkę kosztów nad deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodami. Nie wiadomo zatem czy posiada on jakieś inne dodatkowe dochody, których źródła nie chce ujawnić, czy też posiada oszczędności, z których finansuje nadwyżkę kosztów nad uzyskiwanymi dochodami. Zestawienie dochodów wnioskodawcy z jego wydatkami budzi zdaniem Sądu uzasadnione wątpliwości co do jego faktycznych źródeł utrzymania.
Skarżący podał, że obecnie nie dysponuje żadnym dochodem, dochód z tytułu zatrudnienia osiąga jedynie małżonka i z tego tytułu otrzymuje 3.000,- zł brutto. Do dyspozycji żony na wydatki domowe - po potrąceniu komorniczym - pozostaje kwota netto w wysokości 1.237,20 zł. Zdaniem Sądu powyższy dochód rodziny skarżącego trudno jednak logicznie zestawić z oświadczeniem wnioskodawcy, jakoby koszty miesięcznego utrzymania rodziny wynosiły 3.569,37 zł. Przy czym Sąd nie podważył przedstawionego przez skarżącego kosztu utrzymania rodziny.
Zdaniem Sądu wykazane koszty leczenia wnioskodawcy nie wpływają w sposób znaczny na jego wydatki, a sama okoliczność podjęcia leczenia nie stanowi przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd podkreślił, że sytuacja finansowa skarżącego jest niewątpliwie trudna, czego Sąd nie kwestionował. Wątpliwości Sądu budzi jednak zestawienie dochodów wnioskodawcy z jego wydatkami.
Zażalenie na powyższe postanowienie wywiódł skarżący, podnosząc, że wykazał jakimi środkami obecnie dysponuje. Środki te nie wystarczając na pokrycie podstawowych świadczeń, a gdyby nie pomoc rodziny, nie byłby w stanie regulować podstawowych rachunków.
Nadto skarżący wyjaśnił, że przebył zawał serca, który powoduje, że jego zdolność do prowadzenia działalności gospodarczej jest bardzo ograniczona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy.
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), oraz w zakresie częściowym, kiedy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Zasadą jest bowiem, że strona winna partycypować w kosztach postępowania, zwłaszcza jeśli posiada stały miesięczny dochód.
Zatem prawo pomocy jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.).
W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sytuacja finansowa przedstawiona przez skarżącego jest niejasna. Przede wszystkim, jak słusznie wskazał Sąd I instancji, wątpliwości budzi zestawienie dochodów skarżącego z jego wydatkami. W żaden sposób nie zostało bowiem wykazane przez skarżącego, z jakiego źródła pokrywa on nadwyżkę kosztów nad uzyskiwanymi dochodami. Ponadto z załączonej do zażalenia Podatkowej Księgi Przychodów i Rozchodów wynika, że skarżący do dnia 30 kwietnia 2014 r. uzyskał przychód w kwocie 33.485,00 zł, natomiast na zakup towarów przeznaczył kwotę 147.000 zł. Skarżący nie wyjaśnia, skąd czerpie środki na zakup towarów, które wielokrotnie przewyższają jego przychód.
Skarżący wskazuje również w kosztach utrzymania siebie i rodziny, iż jest obciążony ratami kredytowymi wynoszącymi 1.114,00 zł miesięcznie. W tym kontekście należy wskazać, że obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazane powyżej wątpliwości co do sytuacji finansowej skarżącego uniemożliwiają rzetelne zbadanie przesłanek co do zasadności przyznania prawa pomocy. Zauważyć także należy, że skarżący w zażaleniu nie wskazuje naruszenia jakich przepisów miałby dopuścić się Sąd I instancji przy wydawaniu zaskarżonego orzeczenia, co w konsekwencji sprowadza się do konkluzji, że złożone przez stronę zażalenie stanowi jedynie polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem Sądu I instancji.
W konsekwencji, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, na pełną aprobatę zasługuje ocena stanu faktycznego przeprowadzona przez Sąd I instancji oraz konkluzja, że strona skarżąca nie wykazała zasadności przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.