Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 25 lipca 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 3916/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek K. O. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tego Sądu z dnia 14 października 2015 r. w sprawie o ww. sygnaturze akt.
Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu tego postanowienia wskazał, że Skarżący wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia powyższego wyroku złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w celu sporządzenia skargi kasacyjnej od przedmiotowego orzeczenia.
Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony Skarżącemu 23 grudnia 2015 r.
Referendarz sądowy WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 5 stycznia 2016 r. zwolnił Skarżącego od wpisu od skargi kasacyjnej oraz ustanowił na jego rzecz adwokata.
Okręgowa Rada Adwokacka w W. pismem z dnia 3 marca 2016 r. wyznaczyła adw. R. A. pełnomocnikiem Skarżącego w ramach prawa pomocy w niniejszej sprawie. Ponadto decyzją z 14 marca 2016 r. wyznaczyła adw. M. K. zastępcą ww. pełnomocnika od dnia 1 kwietnia 2016 r. Niniejsza decyzja stanowiła upoważnienie do prowadzenia spraw adw. R. A. Skargą kasacyjną nadaną 2 maja 2016 r. pełnomocnik Skarżącego zaskarżył w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 października 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 3916/14. Wskazując w jej treści na brzmienie art. 177 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej P.p.s.a.") uznał, iż skargę kasacyjną wniósł w terminie, ponieważ termin do jej złożenia rozpoczął swój bieg najwcześniej z dniem 1 kwietnia 2016 r., czyli z dniem od którego miał możliwość legitymowania się decyzją Okręgowej Rady Adwokackiej z 14 marca 2016 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 16 maja 2016 r. odrzucił skargę kasacyjną z uwagi na wniesienie jej z uchybieniem ustawowego terminu, o którym mowa w art. 177 § 1 P.p.s.a.
Pełnomocnik Skarżącego pismem z dnia 24 maja 2016 r. złożył wraz ze skargą kasacyjną z dnia 2 maja 2016 r. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 14 października 2015 r.
W uzasadnieniu wniosku wskazał, że decyzją Okręgowej Rady Adwokackiej z 14 marca 2016 r. ustanowiony został zastępcą adwokata R. A. w zakresie wszystkich prowadzonych przez niego spraw z dniem 1 kwietnia 2016 r. (także w niniejszej sprawie). Zaznaczył, że przeglądu akt niniejszej sprawy dokonał 15 kwietnia 2016 r. w najwcześniejszym możliwym dla siebie terminie. W jego ocenie sprawa wymagała analizy szeregu przepisów stricte materialnoprawnych oraz procesowych dotyczących postępowania przed WSA przy ponownym rozpoznawaniu przez niego sprawy. Do sporządzania skargi kasacyjnej przystąpił w dniu 25 kwietnia 2016 r. i złożył ją 2 maja 2016 r. Zwrócił uwagę, że nie zawarł w niej wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, gdyż termin ten jeszcze nie upłynął. W przekonaniu pełnomocnika dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Jego zdaniem koncepcja ta gwarantuje stronie i jej pełnomocnikowi czas niezbędny do sporządzenia i wniesienia środka zaskarżenia wraz z żądaniem przywrócenia terminu.
W związku z powyższym nie zgadzając się jakoby termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu minął już z dniem 2 maja 2016 r., uznał, iż upłynął on 25 maja 2016 r.
Pełnomocnik pismem z 7 lipca 2016 r. stanowiącym odpowiedź na wezwanie z 16 czerwca 2016 r. do wskazania w jakiej dacie ustała przyczyna niedochowania terminu do wniesienia skargi kasacyjnej oraz przedłożenia dokumentów uprawdopodobniających okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, wskazał, że przyczyna uchybienia terminowi do złożenia skargi kasacyjnej ustała 25 kwietnia 2016 r., to jest w dniu w którym faktycznie przystąpił do sporządzania skargi kasacyjnej w sprawie bez jakiejkolwiek zwłoki. Do pisma przedłożył korespondencję ze Skarżącym wskazującą na daty przesyłania przez niego dokumentów niezbędnych celem przygotowania skargi kasacyjnej oraz potwierdzającą datę sporządzenia skargi kasacyjnej w sprawie, a ponadto dokumenty uprawdopodobniające brak możliwości przystąpienia do sporządzenia skargi kasacyjnej w terminie wcześniejszym niż 25 kwietnia 2016 r.
Ponadto zwrócił uwagę, że po analizie zestawienia spraw, w których zastępować miał adw. R. A. przystąpił do przeglądania akt, poczynając od spraw, w których terminy rozpraw wyznaczone zostały najwcześniej. Pełnomocnik przedstawiając szczegółowe zestawienie czynności jakie podjął w ramach zastępstwa adw. R. A. wskazał, iż w okresie od 1 kwietnia do 24 kwietnia 2016 r. uczestniczył łącznie w 6 rozprawach, 1 przesłuchaniu na Policji, 3 dni prowadził zajęcia na studiach stacjonarnych, 2 razy na studiach niestacjonarnych, przeglądał akta nowych spraw (1, 8 i 15 kwietnia 2016 r.). Ponadto w międzyczasie prowadził na bieżąco działalność adwokacką.
Mając powyższe na uwadze pełnomocnik stanął na stanowisku, że w sytuacji, gdy nie został wyznaczony przez Okręgową Radę Adwokacką do wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie, a ustanowiony został zastępcą dotychczasowego pełnomocnika z urzędu, adw. R. A. we wszelkich jego sprawach nie sposób uznać, że termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu minął już z dniem 2 maja 2016 r.
Sąd pierwszej instancji, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 lipca 2013 r. w sprawie SK 17/12, stwierdził, że w okolicznościach faktycznych takich, jak w niniejszej sprawie przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej ustaje z dniem, w którym powiadomiony o ustanowieniu pełnomocnik ma realną (rzeczywistą) możliwość sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, i od tej chwili (stosownie do art. 87 § 1 P.p.s.a.), pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu oraz skarga kasacyjna powinny być wniesione do sądu w ciągu siedmiu dni. W takim wypadku czas na sporządzenie skargi kasacyjnej jest uwarunkowany konkretnymi okolicznościami danej sprawy (np. możliwością zapoznania się pełnomocnika z dokumentami, koniecznymi konsultacjami ze stroną, którą ten pełnomocnik reprezentuje itp.). Sprawia to, że czas na sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej przez pełnomocnika z urzędu nie zawsze jest tożsamy z siedmiodniowym terminem do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wyznaczonym art. 87 § 1 P.p.s.a. Jednakże czas na złożenie skargi kasacyjnej nie może być dłuższy niż 30 dni liczone od dnia powiadomienia pełnomocnika o jego ustanowieniu, co jest uzasadnione z kolei treścią art. 177 § 1 P.p.s.a i charakterem przewidzianego w nim terminu. Tym samym faktycznie czas na złożenie skargi kasacyjnej może być krótszy niż 30 dni, o których mowa w powyższym przepisie, gwarantując wszakże efektywność prawa do złożenia skargi kasacyjnej.
W związku z powyższym Sąd uznał, że skoro w niniejszej sprawie w dniu 15 kwietnia 2016 r. pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy, to z tym dniem ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, i od tej daty należy liczyć siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, który upłynął w dniu 22 kwietnia 2016 r. (piątek). Skoro wniosek o przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności został złożony w dniu 24 maja 2016 r., to - zdaniem Sądu - stwierdzić należy, że nastąpiło to już po upływie wyżej zakreślonego terminu.
Sąd zwrócił uwagę, że nawet przyjmując, iż pełnomocnik Skarżącego uzyskał realną możliwość sporządzenia i złożenia skargi kasacyjnej w dniu faktycznego jej wniesienia do tego Sądu, a zatem w dniu 2 maja 2016 r., to siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej upłynął 9 maja 2016 r. (poniedziałek).
Tym samym Sąd uznał, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej złożony w tej sprawie 24 maja 2016 r. został wniesiony z uchybieniem terminu określonego w art. 87 § 1 P.p.s.a. i jako spóźniony podlega odrzuceniu.
W zażaleniu na opisane wyżej postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, względnie o uchylenie tego postanowienia w całości i przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 88 P.p.s.a. poprzez:
- - uznanie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie za spóźniony i odrzucenie go, w sytuacji gdy niewątpliwie istniały podstawy do merytorycznego rozpoznania wniosku pełnomocnika w oparciu o art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a.,
- - uznanie, że termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej rozpoczął swój bieg w sprawie w dniu 15 kwietnia 2016 r., kiedy to pełnomocnik dokonał przeglądu akt sprawy (a w zasadzie wykonał zdjęcia kilkuset dokumentów znajdujących się w aktach sprawy), podczas gdy przyjęcie powyższego poglądu w realiach niniejszej sprawy prowadziłoby do wniosku, że pełnomocnik miałby jedynie tydzień na sporządzenie skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego od momentu, gdy uzyskał dostęp do akt sprawy, co nie uwzględnia realiów i standardów należytego wykonywania obowiązków zawodowych profesjonalnego pełnomocnika zakładających rzetelną weryfikację akt sprawy;
- - błędne zrównanie czynności przeglądu akt sprawy z rzeczywistym przystąpieniem do sporządzenia skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej złożenia, podczas gdy przegląd akt sprawy w niniejszej sprawie (a w zasadzie wykonanie zdjęć kilkuset dokumentów znajdujących się w aktach sprawy) stanowił jedynie pierwszy etap do przystąpienia do sporządzenia skargi kasacyjnej w sprawie,
- - zrównanie sytuacji, w której pełnomocnik zostaje ustanowiony pełnomocnikiem z urzędu do sporządzenia skargi kasacyjnej do NSA w jednej konkretnie oznaczonej sprawie, z sytuacją, w której pełnomocnik zostaje wyznaczony decyzją Okręgowej Rady Adwokackiej jako zastępca dotychczasowego pełnomocnika z urzędu, co prowadzi do jawnej dyskryminacji pełnomocnika działającego w drugiej z powyższych sytuacji, zwłaszcza, gdy pełnomocnik z dnia na dzień przejmuje po dotychczasowym pełnomocniku aż 20 (!) różnych rodzajowo spraw, które wszystkie wymagają przeglądu oraz aktywności, a nadto w niektórych na dniach wyznaczony został już termin rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odpowiada prawu.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że Skarżący w zażaleniu co do zasady skupia się na kwestii wadliwego ustalenia przez Sąd pierwszej instancji momentu ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Twierdzi przy tym, że wskazany przez Sąd dzień 15 kwietnia 2016 r. nie mógł być z różnych względów (w szczególności z uwagi na wielość spraw przekazanych do prowadzenia pełnomocnikowi Skarżącego oraz obszerność akt administracyjnych i zawiłość niniejszej sprawy) uznany za moment, w którym pełnomocnik miał realną możliwość sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej.
Skarżący pomija jednak fakt, iż Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia badał również możliwość uznania za taki moment dnia 2 maja 2016 r., w której to dacie pełnomocnik Skarżącego faktycznie wniósł skargę kasacyjną od wyroku tego Sądu, a zatem dokonał jeszcze korzystniejszej niż założył Skarżący oceny momentu ustania przyczyny uchybienia terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a.
Sąd pierwszej instancji kwestionuje natomiast terminowość złożenia przez Skarżącego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
Z przepisu art. 87 § 1 P.p.s.a. wynika, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu.
W sytuacji zatem, gdy w niniejszej sprawie ustalono - załóżmy na korzyść Skarżącego, tak jak to uczynił również Sąd pierwszej instancji - że przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ustała 2 maja 2016 r., to termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej minął 9 maja 2016 r., zgodnie z treścią art. 87 § 1 P.p.s.a.
Trzeba mieć na uwadze, że skarga kasacyjna wniesiona przez pełnomocnika Skarżącego, niezależnie od tego na jaką datę ustalony zostanie w niniejszej sprawie moment ustania przyczyny uchybienia terminu, będzie złożona po terminie określonym w art. 177 § 1 P.p.s.a., a zatem aby można było w ogóle rozważać kwestię przywrócenia terminu do jej wniesienia, niezbędne jest dodatkowo złożenie wniosku w tym zakresie, zgodnie z regulacją zawartą w art. 87 § 1 P.p.s.a. Jeśli zatem Sąd pierwszej instancji uznał (korzystnie dla Skarżącego), że przyczyna uchybienia terminu ustała w niniejszej sprawie 2 maja 2016 r., to należy przyjąć, że termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej minął 9 maja 2016 r.
W sytuacji zatem, gdy wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej został złożony w tej sprawie 24 maja 2016 r., trafnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że został on wniesiony z uchybieniem terminu określonego w art. 87 § 1 P.p.s.a. i jako spóźniony podlega odrzuceniu.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.