Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 grudnia 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 713/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych PPHU "P. P." spółki z o.o. w Z. w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 5 maja 2009 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług.
W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że spółka wniosła o zwolnienie jej z kosztów sądowych w odpowiedzi na wezwanie o uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Strona podniosła, że jej konta bankowe, mienie ruchome i nieruchomości zostały zajęte w postępowaniach egzekucyjnych. Skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o szereg dokumentów, które potwierdzałyby jej sytuację majątkową. W piśmie procesowym z dnia 12 października 2009 r. Prezes Skarżącej przedstawił liczne dokumenty, jednak nie przedłożył żadnego z dokumentów wymienionych w wezwaniu z dnia 17 września 2009 r. Spółka podniosła, że nie otrzymuje już wyciągów z rachunków bankowych, które zostały "prawdopodobnie zlikwidowane", nie może przedłożyć aktualnej ewidencji środków trwałych, gdyż jej oryginał został "z naruszeniem prawa ukradziony przez (...) CBŚ". Podała również, iż "z powodów finansowych" nie jest w stanie przedstawić aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych dotyczących posiadanych nieruchomości.
Postanowieniem z dnia 19 października 2009 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej prawa pomocy.
W dniu 18 listopada 2009 r. do Sądu wpłynął sprzeciw na to postanowienie. Strona skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, podnosząc te same okoliczności co we wniosku z dnia 15 września 2009 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając zaskarżonym postanowieniem przyznania prawa pomocy wskazał, że podstawową wiedzę na temat kondycji finansowej podmiotu gospodarczego daje sprawozdanie finansowe za ostatni okres rozliczeniowy, w tym bilans, rachunek zysków i strat oraz informacja dodatkowa. Jednocześnie Sąd podkreślił, że brak sprawozdania finansowego nie jest jedynym mankamentem dowodowym wniosku o przyznanie prawa pomocy i wskazał, że wezwanie do przedłożenia dokumentów zawierało w swej treści 7 odrębnych punktów, które zostały przez Spółkę zignorowane. Brak nadesłania przez Skarżącą spółkę koniecznych materiałów źródłowych Sąd uznał za przeszkodę, wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności. Zdaniem Sądu wobec braku należytego ustosunkowania się do rzeczonego wezwania, wnioskująca nie wykazała spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), co w rezultacie wyklucza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie.
Sąd I instancji, odnosząc się do twierdzenia Strony, iż aktualna ewidencja środków trwałych nie może być przedłożona, z uwagi na to, że została zatrzymana przez funkcjonariuszy CBŚ w K. zauważył, że fakt ten nie mógł być uznany za wystarczający. Podniesiona okoliczność miała miejsce - jak wskazano - w 2006 r., a zatem nie mogła mieć wpływu na prowadzenie aktualnej ewidencji obejmującej dalsze okresy rozliczeniowe.
Odpowiadając na twierdzenie Strony, iż Sąd przyznał już Spółce prawo pomocy, Sąd I instancji wskazał na liczne orzeczenia, które tego prawa odmawiały i stanowią przeważającą część tych orzeczeń.
Spółka zaskarżyła postanowienie Sądu pierwszej instancji i w zażaleniu wniosła o jego uchylenie oraz o zwolnienie jej z kosztów sądowych. W uzasadnieniu strona podniosła, że przedłożone przez nią postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność jest najbardziej wiarygodnym dokumentem potwierdzającymi jej sytuację finansową i majątkową. W zakresie swoich możliwości płatniczych skarżąca podała, że jest w stanie funkcjonować jedynie dzięki celowym pożyczkom jednego z wierzycieli. Dodatkowo strona wskazała, że o wadliwości skarżonego postanowienia świadczy także fakt, że w czternastu sprawach z kilkudziesięciu zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, na podstawie tych samych dowodów i argumentów przyznano jej prawo pomocy w żądanym zakresie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Jak wynika z treści art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.).
Stosownie zaś do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Instytucja prawa pomocy jest więc wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w powyższym przepisie.
Zgodnie z treścią art. 252 § 2 p.p.s.a., strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sporządzony wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. Sąd ma dopiero wtedy możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów.
Sąd I instancji w oparciu o art. 255 p.p.s.a. wezwał Skarżącą o przedłożenie odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Skarżąca nie spełniła jednak wezwania Sądu. Brak wymaganych dokumentów oraz wyjaśnień uniemożliwił temu Sądowi obiektywne i niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych. Zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny dokumentacji. W takim wypadku Sąd I instancji nie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcie, że strona wykazała przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy.
Należy również wskazać, że wezwanie strony do przedłożenia dodatkowych informacji o stanie majątkowym nie może być traktowane, jako wezwanie do usunięcia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy, a co się z tym wiąże bierność strony w tym zakresie nie zwalnia sądu od merytorycznego rozpoznania wniosku (vide postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 126/05, ONSAiWSA 2006, nr 1, poz. 13).
Strona jednak nie wskazała na żadne okoliczności lub dokumenty, które uzasadniałyby pozytywne dla niej rozpoznanie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Zarówno w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym jak i w zażaleniu Spółka podniosła te same okoliczności. Przedstawione przez stronę w zażaleniu postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego zostało wydane w dniu 8 grudnia 2006 r. Nie jest to więc okoliczność nowa. Brak jest także – poza oświadczeniem strony – udokumentowanej informacji co do prowadzenia działalności gospodarczej, co ma w niniejszej sprawie istotne znaczenie.
Odnosząc się do argumentu Spółki dotyczącego przyznania prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych należy uznać, że nie może on sam w sobie stanowić podstawy uzasadniającej podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, a jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zarzuty zażalenia w oparciu o akta jednej konkretnej sprawy, ocenia pod względem zgodności z prawem jedynie zaskarżone postanowienie.
Uwzględniając powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadnie uznał, że Strona nie wykazała istnienie przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.