Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 5 czerwca 2015 r., I SA/Bd 1003/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zwolnił A. P. od wpisu sądowego od skargi w kwocie powyżej 3000 zł, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej Ppsa).
Jak zauważono w motywach orzeczenia, skarżący jest zobowiązany do zapłaty wpisu sądowego w wysokości 100.000 zł. Następnie wskazano, że skarżący wprawdzie nie prowadzi już działalności gospodarczej, jednakże od 3 marca 2015 r. jest zatrudniony na stanowisku sprzedawca z wynagrodzeniem 1750 zł. Gospodarstwo domowe prowadzi z matką, która utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w wysokości ok. 800 zł i dwoma braćmi, z których jeden – 27-letni B. P. jeszcze się uczy, a drugi – M. P. obecnie przebywa za granicą. Według oświadczenia skarżącego, matka ponosi koszty związane z użytkowaniem mieszkania oraz zakupuje żywność, a w razie potrzeby także odzież czy leki. Z żoną skarżący pozostaje w faktycznej separacji i posiada ustrój rozdzielności majątkowej (od 9 kwietnia 2004 r.).
Skarżący nie przedstawił sytuacji majątkowej małżonki, ponieważ odmówiła mu udzielenia takich informacji. Małżonkowie zamieszkują osobno. Małoletnie dzieci pozostają na wyłącznym utrzymaniu małżonki skarżącego. Skarżący nie korzysta z żadnych świadczeń z pomocy społecznej. Ponadto nie posiada oszczędności, ani żadnych nieruchomości i ruchomości przekraczających wartość 3 tys. euro.
Mając na uwadze powyższe informacje Sąd uznał, że skoro skarżący posiada stałe zatrudnienie i nie jest zobowiązany do ponoszenia wydatków związanych z utrzymaniem, ani nie łoży na utrzymanie dzieci, zwolnienie go od kosztów sądowych w wysokości 97.000 zł pozwala wygospodarować środki na pokrycie pozostałej części wpisu sądowego od skargi, który wyniesie 3.000 zł. Przeciwko większemu zwolnieniu od kosztów niż orzeczono w sentencji przemawia ponadto fakt, że skarżący nie przedłożył wszystkich żądanych przez Sąd dokumentów. Skarżący był dwukrotnie wzywany o udzielenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie stosownych dokumentów.
Skarżący wprawdzie udzielił odpowiedzi pismami z 17 lutego 2015 r. oraz z 15 maja 2015 r., a także przedłożył część dokumentów, o które był wzywany, jednak nie przedstawił zeznań podatkowych za lata 2012-2014, ani wszystkich wyciągów z rachunków bankowych, o co był wzywany zarówno przez referendarza, jak i Sąd.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa poprzez stwierdzenie, że sytuacja pozwala mu na wygospodarowanie kwoty 3000 zł na pokrycie części wpisu, podczas gdy nie ma on możliwości poniesienia tego wydatku. Na tej podstawie wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W motywach zażalenia zauważono, że fakt iż skarżący podjął zatrudnienie nie może przemawiać za uznaniem, że może pokryć ww. kwotę wpisu; nawet ten wydatek jest dla skarżącego znaczący, zważywszy na konieczność ponoszenia kosztów związanych z utrzymaniem. Z kolei niezłożenie dokumentów, o których mowa w zaskarżonym postanowieniu, wynika z braku takiej możliwości, a nie zaniechania po stronie skarżącego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
W świetle zaskarżonego orzeczenia skarżący zobligowany jest aktualnie uiścić kwotę 3000 zł tytułem wpisu od skargi; jest to zasadniczy koszt sądowy na obecnym etapie postępowania. Stanowi on zarazem zaledwie 3% kwoty należnej (maksymalnej przewidywanej rozporządzeniem wykonawczym w tym zakresie) co do zasady w sprawie o tak dużej wartości przedmiotu sporu, jak niniejsza (ponad 6 mln zł). Kwotę tę, stosunkowo niewielką w porównaniu z wysokością wpisu sądowego należnego w niniejszej sprawie (100 tys. zł), Sąd trafnie uznał za możliwą do opłacenia przez skarżącego, zważywszy na to, że:
- - od 3 marca 2015 r. posiada on stałe zatrudnienie uzyskując wynagrodzenie w kwocie 1750 zł brutto,
- - nie jest zobowiązany do ponoszenia wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego (ponosi je matka),
- - nie łoży na utrzymanie dzieci, których potrzeby materialne zaspokaja w całości żona będąca ze skarżącym w faktycznej separacji (zob. oświadczenia skarżącego - k. 36-38 akt sądowych).
Biorąc zatem pod uwagę, że od kilku miesięcy (pół roku) skarżący uzyskuje stały dochód, powinien zgromadzić środki na opłacenie pozostałej, ww. kwoty wpisu od skargi. Na tym tle Sąd zwraca uwagę, że ogólnikowe twierdzenie skarżącego o niemożności poniesienia jakichkolwiek opłat sądowych w związku z koniecznością ponoszenia kosztów związanych z utrzymaniem nie koresponduje z jego wcześniejszymi w tym zakresie, przytoczonymi wyżej, stosunkowo szczegółowymi oświadczeniami.
W tym stanie rzeczy argumentacja dotycząca przyczyn niezłożenia innych dokumentów, o których przedstawienie wezwał Sąd pierwszej instancji (zwłaszcza wyciągów z rachunków bankowych oraz deklaracji podatkowych), ma znaczenie drugorzędne. Zdaniem Sądu odwoławczego, przy braku wyszczególnionych kosztów utrzymania z jednej strony i stałym dochodzie w kwocie 1750 zł brutto z drugiej, skarżący powinien był wygospodarować w ciągu minionych miesięcy środki na opłacenie pozostałej wymaganej kwoty wpisu od skargi.
Tak restrykcyjna ocena w odniesieniu do pozostałej do opłacenia kwoty wpisu od skargi wiąże się z tym, że ma ona charakter niemal symboliczny zważywszy na ww. kwotę wpisu należnego co do zasady w sprawie niniejszej. Nie bez znaczenia jest również to, że sprawa ta ma źródło w działalności gospodarczej skarżącego prowadzonej do końca września 2013 r. W orzecznictwie wielokrotnie bowiem przypominano, że koszty sądowe (ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią nieodłączny element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej, zwłaszcza znacznych rozmiarów, a na takie wskazuje choćby wartość przedmiotu sporu w niniejszej sprawie. Uzasadnia to oczekiwanie, że podmiot taki będzie dysponował stosownymi rezerwami na partycypowanie w kosztach postępowania (por. post. NSA z 13 lipca 2015 r., I FZ 220/15, CBOSA oraz powołane tam orzecznictwo).
Z tych powodów orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa.