Uzasadnienie
Przedmiotem zażalenia jest postanowienie z 28 kwietnia 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 911/07, którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił S. Sp. z o.o. w K. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z 1 czerwca 2007 r. nr (...) w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za listopad 2005 r.
Zaskarżone postanowienie zostało wydane w wyniku złożenia sprzeciwu spółki na postanowienie referendarza sądowego odmawiające przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.
W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że skarżąca po złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy była wezwana do przedłożenia dokumentów źródłowych potwierdzających powoływane okoliczności jej stanu majątkowego i jej możliwości płatniczych – wyciąg z konta bankowego za ostatnie trzy miesiące, spis środków trwałych i ich wartości, odpis aktualnego bilansu spółki. Spółka nie przesłała wszystkich wymaganych dokumentów, natomiast te, które przedłożyła dotyczyły jej transakcji bankowych i stanu konta z konkretnych dni, a nie za wskazane w wezwaniu okresy. Spółka w sprzeciwie podniosła, że w 2006 r. poniosła stratę w wysokości ponad 45000 zł, a na koncie posiada kwotę ok. 70 zł. Na etapie postępowania wywołanego sprzeciwem od postanowienia referendarza sądowego WSA dwukrotnie wezwał skarżącą o złożenie wyjaśnień i przedłożenie dokumentów związanych z jej sytuacją finansową (m.in. deklaracji w zakresie podatku dochodowego za drugie półrocze 2007 r.) w terminie 14 dni pod rygorem oddalenia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych.
Spółka odpowiedziała na pierwsze wezwanie jedynie częściowo, natomiast na drugie wezwanie w ogóle nie udzieliła odpowiedzi. Z tego względu Sąd pierwszej instancji uznał, że przesłanki udzielenia prawa pomocy nie zostały przez spółkę spełnione. WSA nie miał bowiem możliwości oceny, czy wnioskująca nie ma rzeczywiście dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, podczas gdy to na niej spoczywał ciężar wykazania zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Spółka wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) poprzez błędną wykładnię. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu zażalenia spółka nie zgodziła się z oceną WSA odnośnie wskazywanych przez nią okoliczności jej sytuacji finansowej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).
Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.).
Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.
Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów.
Z możliwości tej skorzystał Sąd pierwszej instancji wzywając skarżącą dwukrotnie o przedłożenie odpowiednich dokumentów i wyjaśnień pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów.
Skarżąca nie spełniła wezwań Sądu pierwszej instancji, więc brak wymaganych dokumentów oraz wyjaśnień uniemożliwił temu Sądowi obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy.
Prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał w tej sytuacji, że skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, skoro nie poparła swojego wniosku dokumentami, o których doręczenie została wezwana. Ponadto sam brak dostarczenia wymaganych dokumentów był obarczony rygorem odmowy przyznania prawa pomocy.
Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Zatem nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia należało stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzec jak w sentencji.