Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 25 lipca 2014 r. I SA/Sz 1224/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił M. T. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy strona podała, iż jest jedynym żywicielem rodziny, którą tworzy razem z 20-letnim synem, oraz jedyną osobą, łożącą na gospodarstwo domowe. Strona spłaca kredyt hipoteczny, którego miesięczna rata wynosi 2.000 CHF. Syn skarżącej studiuje poza miejscem zamieszkania, co wiąże się z dodatkowymi wydatkami. Ponadto, w części zawierającej oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wniosku, skarżąca wskazała, że uzyskuje dochody z działalności gospodarczej w wysokości ok. 3.000 zł brutto, zaś jej jedyny majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 89,90 m².
Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), uzasadniające przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd wskazał, że w odpowiedzi na wezwanie wystosowane w trybie art. 255 P.p.s.a. skarżąca przedstawiła odpisy: zeznania podatkowego za rok 2013, wydruku z podatkowej księgi przychodów i rozchodów dotyczącej prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej, jak również rachunków i wydruków mających potwierdzać ponoszone przez stronę miesięczne obciążenia finansowe i wydatki na utrzymanie jej i syna. Skarżąca – pomimo przedmiotowego wezwania Sądu – nie przedstawiła natomiast żadnych wyciągów z należących do niej rachunków bankowych (w tym lokat), choć – zdaniem Sądu – rachunki takie skarżąca ewidentnie posiada (potwierdzenie przelewu z dnia 2 lipca 2014 r.).
Sąd podkreślił, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą pod firmą P.P.H.U. "M." w P. (wydruk z CEIDG). Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2013 zadeklarowała dochód w kwocie 145.587 zł oraz nadpłatę w kwocie 15.449 zł. Jednocześnie Sąd podniósł, że jakkolwiek obecnie w przedstawionym odpisie wydruku z podatkowej księgi przychodów i rozchodów skarżąca na koniec maja 2014 r. wykazała nadwyżkę kosztów nad przychodami, uznać jednak należy, że okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości płatniczych skarżącej, gdyż – jak przyjmuje się w orzecznictwie – strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.
Sąd zwrócił przy tym uwagę, że wykazywane przez skarżącą dane dotyczyły miesięcy zimowo-wiosennych, a zatem okresu, w którym rentowność firm związanych z nadmorskim wypoczynkiem jest z reguły niższa, niż w okresie letnim, a sama skarżąca oświadczyła, iż z tego tytułu uzyskuje miesięczny dochód brutto w kwocie 3.000 zł. Sąd uznał ponadto, że z przedstawionych przez stronę dokumentów wynika, że co do zasady na bieżąco reguluje ona spoczywające na niej obowiązki związane z bieżącym utrzymaniem (energia, opłaty za usługi telekomunikacyjne). O pewnym odstępstwie świadczyć może jedynie pismo z dnia 16 czerwca 2014 r. Zarządu Spółdzielni K. informujące, że na dzień 16 czerwca 2014 r. saldo zadłużenia skarżącej z tytułu zaległości czynszowych wraz z odsetkami wynosiło łącznie 879,09 zł. Pismo to – zdaniem Sądu – nie dowodzi jednak, że na dzień 7 lipca 2014 r. (tj. dzień przesłania pisma Sądowi), zaległość ta faktycznie istniała.
W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżąca nie wykazała również, że obecnie spoczywają na niej jakieś inne nadzwyczajne obciążenia wynikające z faktu, iż jej syn studiuje poza miejscem zamieszkania. Na potwierdzenie tych okoliczności strona przedstawiła bowiem jedynie odpis nie w pełni czytelnego, nieopatrzonego datą sporządzenia, wydruku ze S. (dotyczącego "M. T. – nr albumu: [...]"), na podstawie którego można przyjąć tylko, że miesięczna opłata za studia stanowi kwotę 400 zł. Sąd stwierdził również, że za okoliczność nakazującą przyznanie prawa pomocy nie może być uznany fakt spłacania przez skarżącą kredytu hipotecznego. Brak jest bowiem podstaw, aby inne zobowiązania (publicznoprawne, cywilnoprawne) były traktowane w sposób uprzywilejowany w stosunku do obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.
Sąd zważył również, że skarżąca, która - zgodnie ze złożonym przez nią oświadczeniem - nie posiada żadnych oszczędności, jest jedynym żywicielem rodziny i uzyskuje miesięczne dochody w deklarowanej przez nią kwocie ok. 3.000 zł brutto, spłaca kredyt stanowiący kwotę ok. 2.000 CHF miesięcznie, a zatem kwotę ok. dwukrotnie przekraczającą dochód przez nią uzyskiwany (według stanu na dzień 2 lipca 2014 r., tj. daty wskazanej w dokumencie przelewu kwoty 1.857,38 CHF, zgodnie ze średnim kursem NBP wynoszącym 3,4180 zł/1 CHF, była to kwota 6.348,52 zł). Zdaniem Sądu, okoliczność ta – w zestawieniu z faktem, że skarżąca uchyliła się od przedstawienia wyciągów z należących do niej rachunków bankowych – pozwala przyjąć, że nie podaje ona pełnych danych o swojej sytuacji i możliwościach płatniczych, lecz ujawnia tylko takie dane, które mają świadczyć o jej złej sytuacji finansowej.
W zażaleniu na powyższe postanowienie strona wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie zmianę tego postanowienia i przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca zarzuciła przy tym Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przez nieuzasadnione przyjęcie, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż postanowienie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu.
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika zatem, że to na stronie postępowania, będącej osobą fizyczną, spoczywa obowiązek wykazania, że jej sytuacja majątkowa i rodzinna nie pozwala na poniesienie kosztów tego postępowania w całości. Strona winna mieć świadomość, iż wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo dokładny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Okoliczności te powinny być zatem poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza w przypadku gdy sąd rozpoznający przedmiotowy wniosek uzna, że oświadczenie w nim zawarte jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego oraz możliwości płatniczych strony albo budzi ono wątpliwości. Wówczas na wezwanie sądu strona jest zobowiązana złożyć dodatkowe oświadczenia lub dokumenty źródłowe w zakresie przedstawionym przez ten sąd (art. 255 P.p.s.a.).
Mając na uwadze powyższe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, iż strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów zainicjowanego przez nią postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Trzeba wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny bardzo szczegółowo przeanalizował sytuację finansową i rodzinną skarżącej w kontekście przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., co wynika z uzasadnienia kwestionowanego postanowienia, i zasadnie przyjął, że na podstawie oświadczeń skarżącej zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w zestawieniu z nadesłanymi przez nią dokumentami źródłowymi, przy uwzględnieniu doświadczenia życiowego, nie można jednoznacznie uznać, aby uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie przekraczało możliwości finansowe skarżącej. Przede wszystkim trafnie Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na rozbieżności pomiędzy danymi wynikającymi z samego wniosku i tymi zawartymi w nadesłanych na wezwanie Sądu dokumentach, których skarżąca w zażaleniu w żaden sposób nie wyjaśniła.
Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji co do tego, że – w świetle dokumentacji dotyczącej bieżących wydatków skarżącej – za niewiarygodne należy uznać oświadczenie skarżącej odnośnie uzyskiwanego przez nią dochodu i możliwości płatniczych. Doświadczenie życiowe i zasady logicznego rozumowania wskazują bowiem, że wątpliwe jest, aby skarżąca przy ujawnionym przez nią dochodzie (3000,00 zł brutto) i braku jakichkolwiek oszczędności była w stanie ponosić raty kredytowe miesięcznie w kwocie około 2000 CHF i dodatkowo regulować pozostałe zobowiązania związane z utrzymaniem rodziny (koszty czynszu, mediów, studia syna).
Należy w związku z tym podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżąca nie przedstawiła w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej, koncentrując się co do zasady na jej obciążeniach finansowych. Za taką oceną przemawia zresztą treść zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w którym skarżąca jedynie polemizuje z argumentacją zawartą w uzasadnieniu przedmiotowego orzeczenia, świadomie pomijając wyjaśnienia w kwestiach, które Sąd pierwszej instancji wypunktował jako budzące wątpliwości. Strona w żaden sposób nie wyjaśniła chociażby przyczyny nienadesłania na wezwanie Sądu wyciągów z rachunków bankowych, nie odniosła się również do akcentowanej przez Sąd dysproporcji pomiędzy wskazaną przez nią we wniosku wysokością dochodu i miesięcznych wydatków. W tej sytuacji należy uznać, że strona nie zdołała skutecznie podważyć stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, iż brak jest podstaw do przyznania jej prawa pomocy w zakresie wskazanym we wniosku.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia.