Uzasadnienie
Postanowieniem z 24 lipca 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 207/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Z. R. przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w R. z 30 grudnia 2014 r., w przedmiocie podatku od towarów i usług.
Uzasadniając postanowienie, WSA wskazał, iż skarżący wyjaśnił, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód w wysokości 450 zł, zaś firma jego żony nie generuje dochodu, wydatki związane z bieżącym utrzymaniem są na poziomie uzyskiwanych dochodów, a bywa, że je przekraczają. Dodał, że w wydatkach tych partycypuje zamieszkujący wspólnie syn z rodziną. W odpowiedzi na wezwanie Sądu nadesłano zeznania podatkowe obojga małżonków za 2013 i 2014 r. z wykazanym w przypadku żony skarżącego przychodem w wysokości odpowiednio 3 158 568,60 zł (przy kosztach uzyskania przychodu 3 146 690,51 zł) i 1 453 355,04 zł (1 890 415,98 zł) i wyciągi z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące.
Sąd pierwszej instancji powołując się na art. 243 § 1 i art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) wskazał na wyjątkowość prawa pomocy i stwierdził, iż nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie, albowiem nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd zauważył, iż żona skarżącego prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje znaczne przychody, zarówno skarżący, jak i jego żona nie posiadają statusu osób bezrobotnych, a analiza wyciągów bankowych wykazywała znaczne wpływy oraz transakcje w kwotach przekraczających wysokość wpisu sądowego od skargi.
W zażaleniu skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść tak zapadłego rozstrzygnięcia oraz błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 1 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy przede wszystkim zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 p.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Słusznie Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący nie spełnił warunków do przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania tego prawa. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że wyłączona jest na gruncie omawianej instytucji zasada oficjalności, czyli działania sądu z urzędu, więc to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej trudnej sytuacji majątkowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji.
Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zasadniczo zależy, od tego jak sąd oceni to, co zostanie przez stronę wykazane. Strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego oraz aktualnej sytuacji finansowej.
W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji wykorzystał swoje prawo nadane mu w art. 255 p.p.s.a. i wezwał o nadesłanie dodatkowych dokumentów, a także wskazał jakie to mają być dokumenty. Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy.
Należy przede wszystkim zauważyć, że skarżący nie wypełnił wezwania wystosowanego do niej w trybie art. 255 p.p.s.a. w całości. Wezwany do złożenia m.in. wyciągów z rachunków bankowych, przedłożył min. wyciąg z Banku Pocztowego, jednak jak wykazała analiza owego rachunku bankowego, skarżący posiada także inny rachunek bankowy, z którego wyciągów nie przedstawił.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego już fakt uchylania się przez skarżącego od przedstawienia wszystkich żądanych informacji dotyczących jego sytuacji materialnej wyklucza przyznanie mu jakiejkolwiek pomocy od Skarbu Państwa. Skoro skarżący twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jego praw, to istnieje konieczność oceny czy może sfinansować swój udział w postępowaniu. Tymczasem nie można uznać za wystarczające twierdzenia, że przesłanki przyznania prawa pomocy w przypadku skarżącego zachodzą, gdy skarżący, mimo obciążającego go obowiązku wykazania tych przesłanek, nie przedstawia wszystkich dokumentów.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji analizując informacje przedłożone przez skarżącego prawidłowo odniósł się do przychodów jakie uzyskuje żona skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej. W tym zakresie zwrócić należy uwagę, iż z prowadzonej działalności gospodarczej, w 2013 r. osiągnęła przychód w wysokości 3 158 568,60 zł, przy kosztach uzyskania przychodów w wysokości 3 146 690,51, a w 2014 r. odpowiednio 1 453 355,04 i 1890 415,98. Biorąc pod uwagę wysokość przychodu jaki uzyskiwała żona skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej słusznie Sąd pierwszej instancji przyjął, iż skarżący jest w stanie pokryć wysokość wpisu od skargi. W przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu", istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Istotniejsze zatem jest to, że żona skarżącego uzyskuje przychody z działalności gospodarczej i że przychody te kształtują się na znacznym poziomie.
Zauważyć należy, iż stosownie do art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 krio małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Innymi słowy na małżonkach spoczywa ciężar wzajemnej pomocy i alimentacji, w tym także obowiązek ponoszenia kosztów postępowania w sytuacji, gdy jeden z małżonków nie jest w stanie pokryć ich z własnego majątku.
Na koniec należy stwierdzić, iż z analizy przedłożonego przez skarżącego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że na rzecz skarżącego dokonano wpłat w wysokości 13 113,16 zł, za różnego rodzaju usługi, przykładowo "zapłata za schody", co pozostaje w jawnej sprzeczności, z twierdzeniem skarżącego, iż uzyskuje on tylko wynagrodzenie w wysokości 450 zł miesięcznie.
Odnosząc się do argumentacji zażalenia trudno dostrzec także, na czym w ocenie skarżącego miałby polegać popełniony przez sąd pierwszej instancji błąd w ustaleniach faktycznych. Autor zażalenia nie przedstawił żadnego toku rozumowania mającego potwierdzić jego tezę, że błędne było uznanie przez sąd, iż w sytuacji gdy żona skarżącego uzyskuje wysoki przychód z poprowadzonej działalności gospodarczej, a jak już wyżej wskazano jest zobowiązana do wzajemnej pomocy, uiszczenie wpisu od skargi spowodowałoby uszczerbek w utrzymaniu skarżącego i jego rodziny. Podkreślenia wymaga, że w każdym przypadku, w którym wnioskodawca ma możliwość wygospodarowania we własnym zakresie środków na poniesienie kosztów postępowania, koszty te nie powinny być przerzucane na budżet państwa, a w konsekwencji na ogół obywateli.
Reasumując słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, iż nie było podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.