Uzasadnienie
Postanowieniem z 2 lipca 2013 r., sygn. akt VIII SA/Wa 177/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi U. K. (zwanego dalej: "skarżącą") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 9 grudnia 2011 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług.
Przedstawiając stan sprawy sąd wskazał, że skarżąca oświadczyła, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z mężem. Wyjaśniła, że z dniem 28 kwietnia 2013 r. zakończyła pobieranie świadczenia rehabilitacyjnego i rozpoczęła ponownie prowadzenie działalności gospodarczej, z której nie osiągnęła jeszcze dochodu.
W związku z wątpliwościami co do sytuacji majątkowej skarżącej, sąd na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, poprzez nadesłanie odpisu podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2013 r., odpisu rejestru nabycia i dostaw (VAT) za okres od stycznia do kwietnia 2013 r., zeznania podatkowego małżonków za 2012 r., wyciągów z rachunków bankowych i lokat małżonków za ostatnie sześć miesięcy, odpisu spisu towarów handlowych na 31 grudnia 2012 r., wskazania wszystkich źródeł utrzymania małżonków w 2013 r.
W dniu 25 czerwca 2013 r. do sądu wpłynęło pismo skarżącej, do którego dołączyła: zeznanie podatkowe skarżącej za 2012 r., wyciąg z rachunku bankowego za miesiące: kwiecień 2013 r., sierpień 2012 r., maj 2012 r., lipiec 2011 r., decyzję ZUS z dnia 6 grudnia 2012 r. o przyznaniu skarżącej prawa do świadczenia rehabilitacyjnego. Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podał, że skarżąca nie dostarczyła żądanych dokumentów. W konsekwencji sąd został pozbawiony możliwości rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedstawione przez skarżącą informacje są bowiem niewystarczające do odtworzenia jej rzeczywistej sytuacji majątkowej.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podniosła zarzut błędnego ustalenia stanu faktycznego, polegający na nieprawidłowym przyjęciu, iż jest w stanie uiścić opłatę sądową od złożonej skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu argumentowała, że przedstawiła posiadane dokumenty potwierdzające jej sytuację materialną. Wskazane przez nią dane są niezmienne, gdyż jej sytuacja od dłuższego czasu pozostaje na tym samym poziomie. Argumentowała, że do akt sprawy zostały złożone posiadane przez stronę wyciągi z rachunków bankowych, z których wynika, że skarżąca nie posiada żadnych oszczędności, a na kontach widnieje debet w wysokości ponad 50.000 zł, w związku z zajęciem rachunków dokonanym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony.
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, przyjmując, że nie było możliwe dokonanie oceny jej sytuacji majątkowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena sądu pierwszej instancji była prawidłowa. Skarżąca nie przedstawiła wszystkich informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku, uchyliła się od złożenia szeregu dokumentów mogących zobrazować jej sytuację materialną, nie przedstawiła bowiem m.in. odpisu podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2013 r., odpisu rejestru nabycia i dostaw (VAT) za okres od stycznia do kwietnia 2013 r. Zatem nie dołożyła należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Uchylanie się od współpracy z sądem, w celu pełnego wyjaśnienia sytuacji majątkowej, skarżącej jest szczególnie widoczne w przedstawionych wyciągach z rachunków bankowych.
Mimo trzykrotnie składanego już wniosku o przyznanie prawa pomocy i każdorazowego zobowiązania skarżącej do przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych i lokat małżonków za ostatnie sześć miesięcy, skarżąca ani razu nie wypełniła tego wezwania w sposób prawidłowy, przedstawiając pojedyncze wyciągi za wybrane przez siebie (zamiast te wskazane w wezwaniu) okresy. Takie działanie skarżącej prowadzi do wniosku, że strona uchyliła się od przedstawienia całościowego obrazu swojej sytuacji finansowej, koncentrując się na jej dobranych wybiórczo fragmentach.
Tym samym WSA był uprawniony do uznania, że istniejące co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej wątpliwości nie zostały wyjaśnione, a w konsekwencji, że wnioskodawczyni nie wykazała przesłanek z art. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skoro bowiem skarżąca uchyliła się od podania danych dotyczących jej dochodów, to uznać należy, że nie wykazała, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącej, która nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej, a sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącej w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy.
W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia zażalenia.
Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.