Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 1230/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyznał M. S. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie przewyższającej 500 zł.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 3.405 zł, skarżąca, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie w związku z pogorszeniem się jej sytuacji materialnej na skutek przymusowego wykonania jej zobowiązań podatkowych wynikających z decyzji organów podatkowych, w tym w drodze zajęcia składników jej majątku oraz rachunków bankowych.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca wskazała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem oraz pełnoletnim synem i jest właścicielką działki budowlanej o powierzchni 10 ar oraz garażu o powierzchni 20 m². Strona podała, iż mąż jej uzyskuje wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.500 zł (brutto), syn otrzymuje rentę socjalną w kwocie 525,88 zł (brutto) a skarżąca ubiega się o przyznanie jej zasiłku opiekuńczego.
W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przesłała dokumenty, z których wynika, że skarżąca miesięczne wydatki swojego gospodarstwa domowego w kwocie 2.016,68 zł ponosi z wykazanych dochodów, ostatniego zasiłku dla bezrobotnych w kwocie 630 zł oraz dzięki pomocy rodziny. Dodatkowo M. S. dokonuje spłaty rat kredytu, zaciągniętego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1.000 zł miesięcznie. Skarżąca oświadczyła również, że środki finansowe na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika pochodzą z wcześniej uzyskanych przez nią dochodów z działalności gospodarczej (pismo procesowe z dnia 10 listopada 2010 r.).
Z urzędu Sąd I instancji wskazał, że w aktualnie zawisłych przed Sądem sprawach ze skargi M. S. (sygn. akt I SA/Wr 127/10 i 128/10) została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skarg kasacyjnych w łącznej kwocie 7.572 zł, w obu tych sprawach skarżąca uiściła wpis sądowy od skargi w łącznej kwocie 4.000 zł (wpłaty z dnia 4 czerwca 2010 r.) oraz opłaty kancelaryjne w łącznej kwocie 200 zł, w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 990/10 skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.500 zł, natomiast w sprawie z jej skargi zarejestrowanej pod sygn. akt I SA/Wr 1025/09 uiszczone zostały opłaty sądowe w łącznej kwocie 5.413 zł.
Postanowieniem z dnia 22 listopada 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu przyznał stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwalniając od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej 1.000 zł.
W sprzeciwie na powyższe orzeczenie pełnomocnik wnioskodawcy zauważył, iż środki posiadane przez jego mocodawczynię zostały wydatkowane na uiszczenie kosztów sądowych, opłatę pełnomocnika, a pozostałe kwoty zostały zabezpieczone w postępowaniu egzekucyjnym. Spowodowało to, że wnioskodawca nie ma już możliwości ponoszenia jakichkolwiek kosztów.
Sąd I instancji po rozważeniu sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącej uznał, że sytuacja finansowa strony i jej rodziny, pomimo uzyskiwania stałych dochodów, uzasadnia udzielenie wsparcia w zakresie zwolnienia od kosztów, jednakże nie w rozmiarze wnioskowanym przez stronę. Zdaniem Sądu I instancji strona nie jest pozbawiona możliwości zarobkowych, a członkowie gospodarstwa domowego, które tworzy uzyskują stałe dochody. Jak wynika z faktu uiszczenia opłat w innych sprawach, o powyżej powołanych sygnaturach oraz korzystania z usług pełnomocnika, strona jest również w posiadaniu środków, których nie wykazała w złożonym oświadczeniu, stanowiącym wniosek o przyznanie prawa pomocy. Tezie tej nie przeczy wyjaśnienie strony o zajęciu środków na rachunkach bankowych, gdyż jak wynika z okoliczności sprawy strona korzysta ze środków, które nie zostały ulokowane na rachunkach bankowych. Świadczy o tym fakt, że skarżąca dokonała wpłat z tytułu opłat sądowych i raty kredytu w łącznej kwocie 5.200 zł w okresie, gdy – wedle jej oświadczeń – źródłem utrzymania gospodarstwa domowego były jej zasiłek dla bezrobotnych, pensja męża i renta socjalna syna w łącznej kwocie 2.655,88 zł. Sąd I instancji za istotną uznał również okoliczność, że strona, posiadając środki finansowe - zdecydowała o ich przeznaczeniu na opłacenie usług pełnomocnika, co nie jest niezbędne na obecnym etapie postępowania.
W zażaleniu pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). W uzasadnieniu strona powtórzyła argumenty zaprezentowane w sprzeciwie na postanowienie referendarza sądowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej dokonana przez Sąd I instancji zasługuje na aprobatę, natomiast w zażaleniu nie podniesiono żadnych nowych okoliczności, które podważałyby zaskarżone rozstrzygnięcie. Argumentacja zawarta w zażaleniu sprowadza się w istocie do zarzutów dotyczących wydanej wobec skarżącego decyzji organów podatkowych w przedmiocie podatku od towarów i usług. Dodatkowo należy wskazać, że w zażaleniu podniesiono zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.. Podstawą prawną zaś zaskarżonego postanowienia był natomiast przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., albowiem Skarżąca wnosiła jedynie o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, określonym w art. 245 § 3 p.p.s.a.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że Sąd I instancji prawidłowo wyjaśnił istotę instytucji prawa pomocy w oparciu o art. 243 § 1 zd. 1, art. 245 § 1-3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 199 p.p.s.a., której celem jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, które ze względu na nadzwyczajne okoliczności, tj. nadzwyczaj trudną sytuację majątkową i rodzinną, nie są w stanie ponieść kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Innymi słowy, jeżeli poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym pociągnęłoby za sobą uszczerbek w utrzymaniu skarżącej i jej rodziny, skarżąca ma prawo domagać się stosownej pomocy od Skarbu Państwa, a po wykazaniu, że powyższe okoliczności rzeczywiście zachodzą, pomoc taka będzie jej przyznana.
Sąd I instancji dokonał gruntownej analizy możliwości płatniczych skarżącej, biorąc pod rozwagę wysokość obciążeń finansowych, spoczywających na stronie i możliwość ich poniesienia. Słusznie Sąd I instancji zwrócił uwagę, że mąż skarżącej posiada stałe źródło dochodów w postaci wynagrodzenia za pracę, syn skarżącej otrzymuje rentę socjalną, zaś sama skarżąca nie jest pozbawiona możliwości zarobkowych. Małżonkowie regulują różne płatności, na łączną kwotę przewyższającą wysokość zadeklarowanych przez skarżącą dostępnych środków finansowych, co świadczy o posiadaniu dodatkowych źródeł finansowania, a ponadto, jak sama strona przyznała, korzysta z pomocy finansowej rodziców. W tych okolicznościach brak było zatem podstaw by uznać, że konieczność poniesienia kosztów sądowych, w kwocie nieprzekraczającej 500 zł. będzie stanowić dla skarżącej barierę w dostępie do sądu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stan majątkowy skarżącej, a w szczególności fakt, iż w latach poprzedzających w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą w zakresie handlu paliwami osiągała ona znaczne dochody, które pozwoliły jej m.in. na opłacenie kosztów pomocy prawnej występującego w sprawie doradcy podatkowego, nie uzasadniały przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.