Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 19 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 1487/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę B. sp. z o.o. z siedzibą w O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2017 r., z uwagi na nieuzupełnienie w terminie braków formalnych skargi. Sąd wskazał, że wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi zostało doręczone skarżącej 12 lipca 2022 r., a zatem termin na wykonanie tej czynności upłynął 19 lipca 2022 r. Skarżąca wykonała ww. wezwanie i usunęła braki formalne skargi już po zakreślonym terminie, tj. 20 lipca 2022 r.
Pismem z dnia 12 czerwca 2023 r. skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Skarżąca podniosła, że uchybienie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi nie było przez nią zamierzone, ani zawinione. Wskazała, że przekroczenie terminu było niewielkie i nie świadczy o jego zignorowaniu, wynika z niezawinionej pomyłki w pracy osoby obsługującej recepcję budynku, która nieprawidłowo opisała datę wpływu korespondencji. Skarżąca podkreśliła, że do chwili odbioru postanowienia z dnia 19 maja 2023 r. pozostawała w przekonaniu o prawidłowym i terminowym uzupełnieniu braków skargi. W takim przekonaniu pozostawał też, jak się wydaje, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który procedował do dnia 25 listopada 2022 r. w zakresie zwolnienia strony od kosztów sądowych.
W piśmie z dnia 13 czerwca 2023 r., stanowiącym uzupełnienie zażalenia i wniosku o przywrócenie terminu, prezes zarządu skarżącej podniósł, że w dniach 11-19 lipca 2022 r. przebywał na urlopie wypoczynkowym poza siedzibą spółki i następnego dnia po powrocie z urlopu uzupełnił braki formalne skargi, zgodnie z wezwaniem.
Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2023 r., sygn. akt I FSK 216/23, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie B. sp. z o.o. na ww. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2023 r. w przedmiocie odrzucenia skargi.
Następnie, postanowieniem z dnia 11 października 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 1487/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił spółce przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wskazane przez skarżącą okoliczności, tj. nieprawidłowe opisanie daty wpływu korespondencji przez osobę pracującą na recepcji oraz przebywanie prezesa zarządu spółki w dniach 11-19 lipca 2022 r. na urlopie wypoczynkowym, nie stanowią podstawy do uwzględnienia wniosku. Okoliczności te nie świadczą o braku winy skarżącej w uchybieniu terminu, albowiem zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą strona ponosi negatywne konsekwencje działań zarówno swoich, jak i swoich pracowników.
Sąd zaznaczył, że w interesie spółki prawa handlowego jest takie zorganizowanie procesu odbioru korespondencji i zarządzania przedsiębiorstwem, aby nieobecność jednego (nawet jedynego) członka zarządu nie paraliżowała zupełnie działania spółki. Pojęcie winy strony w uchybieniu terminu w postępowaniu sądowym obejmuje swym zakresem także winę pracowników, których strona upoważniła do dokonywania określonych czynności, w tym m.in. odbioru korespondencji. Błędy i zaniedbania osoby, która działała na rzecz skarżącej, obciążają ją samą, a tym samym nie uwalniają one strony od winy w niezachowaniu terminu.
Na wskazane postanowienie skarżąca złożyła zażalenie, wnosząc o jego uchylenie w całości i przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej - "p.p.s.a.").
Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. przez niewydanie postanowienia o przywróceniu terminu na skutek nieprawidłowego przyjęcia, że uchybienie terminu powstało z winy strony oraz naruszenie art. 87 § 2 p.p.s.a przez nieprawidłowe przyjęcie, że strona w złożonym wniosku o przywrócenie terminu nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu.
W uzasadnieniu zażalenia skarżąca powtórzyła argumentację podniesioną na wcześniejszym etapie postepowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócić termin. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.).
Oceniając okoliczności mające uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu, sąd powinien uwzględnić wszystkie okoliczności konkretnej sprawy oraz brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Instytucja przywrócenia terminu jest bowiem stosowana jedynie w sytuacjach wyjątkowych, tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu nie jest zatem możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji właściwie ocenił, że okoliczności podnoszone przez skarżącą nie uzasadniają braku winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Z treści wniosku wynika, że do przekroczenia terminu doszło z powodu wadliwego wpisania przez pracownika recepcji daty odbioru korespondencji, a w konsekwencji błędnego przekonania strony o odbiorze wezwania w dniu 13 lipca 2022 r. Ponadto strona wskazywała na fakt przebywania przez prezesa zarządu w dniach 11-19 stycznia 2022 r. na urlopie wypoczynkowym.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ulega wątpliwości, że za okoliczność wskazującą na brak winy skarżącej w uchybieniu terminu nie może być uznana pomyłka w zakresie daty odbioru korespondencji sądowej. Omyłkowe (błędne) zapisanie daty odebrania korespondencji co do zasady samo w sobie świadczy o pewnym zakresie niedbalstwa u podmiotu dokonującego tej czynności. Nie można wprawdzie z góry wykluczyć sytuacji, że błąd taki spowodowany zostanie czynnikami obiektywnie go usprawiedliwiającymi (zewnętrznymi lub wewnętrznymi), ale w niniejszej sprawie brak jest podstaw do takiego przyjęcia. Skarżąca nie wskazała na okoliczności, które uzasadniałyby tego rodzaju wniosek. Nie ma przy tym znaczenia, że pomyłka w zapisie daty odbioru korespondencji powstała na skutek działania pracownika recepcji. Badając winę strony w uchybieniu terminu do dokonania czynności, poddaje się również analizie działanie osób trzecich, wykonujących czynności w imieniu strony.
Tym samym skarżąca ponosi odpowiedzialność za działania osoby, która umieściła wadliwą datę odbioru korespondencji, w konsekwencji czego doszło do błędnego obliczenia końca terminu na wniesienie skargi.
Również przebywanie prezesa zarządu spółki na urlopie wypoczynkowym nie jest okolicznością wyłączającą winę w uchybieniu terminu. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, w interesie spółki prawa handlowego jest takie zorganizowanie procesu odbioru korespondencji i zarządzania przedsiębiorstwem, aby nieobecność jednego (nawet jedynego) członka zarządu nie paraliżowała zupełnie działania spółki. Dłuższe przebywanie strony lub jej przedstawiciela poza miejscem zamieszkania (siedziby spółki), np. w związku z urlopem, nie uzasadnia przywrócenia uchybionego terminu. Wyjazd ten zależy bowiem od woli strony i nie jest przeszkodą obiektywną. Prezes zarządu skarżącej wiedział o toczącym się postępowaniu, więc powinien zabezpieczyć odbiór korespondencji i przekazanie mu informacji w razie dłuższej nieobecności.
Na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że wobec nieuzupełnienia w terminie braków formalnych skargi, bezpodstawne było nadanie przez Wojewódzki Sad Administracyjny biegu wioskowi o zwolnienie od kosztów sądowych. Jednakże - wbrew temu, co zdaje się sugerować skarżąca - fakt procedowania przez Sąd w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych pozostaje bez wpływu na ocenę zaskarżonego rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.