Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 8 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 792/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił zmiany postanowienia tegoż Sądu z dnia 1 października 2012 r., którym odmówiono J. D. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Z uzasadnienia Sądu I instancji wynika, że postanowieniem z dnia 3 września 2012 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Po rozpoznaniu sprzeciwu postanowieniem z dnia 1 października WSA we Wrocławiu odmówił J. D. (dalej jako "skarżący") przyznania prawa pomocy, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Sąd rozpoznający podówczas sprawę stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego oraz kosztów wyboru adwokata.
W ocenie Sądu skarżący nie podał wszystkich informacji wskazanych w kierowanym do niego wezwaniu (zestawienia ponoszonych miesięcznych wydatków – opłat, żywności, środków higieny, ubrań, lekarstw, spłaty kredytów i innych – ze wskazaniem źródeł ich finansowania), a złożone przez skarżącego oświadczenia pozostają ze sobą w sprzeczności. Z urzędowego formularza wniosku złożonego przez skarżącego wynika bowiem, że nie ma żadnych dochodów i jakiejkolwiek pomocy ze strony rodziców. Z kolei po wezwaniu do przedłożenia zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków i źródeł ich finansowania, oświadczył, że pozostaje na utrzymaniu rodziców, którzy nadto opłacają co miesiąc dobrowolne alimenty na jego dziecko. Finansowa pomoc w tym zakresie, jak podał skarżący, udzielana jest również przez teściów.
Z kolei w sprzeciwie od orzeczenia referendarza podał, że pracuje dorywczo, środki uzyskane z pracy przeznacza na utrzymanie dziecka oraz spłatę kredytu w ratach po 360 zł miesięcznie. Z kolei z aktu urodzenia dziecka nie wynika, że skarżący jest jego ojcem i w związku z tym ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wobec dziecka. Niezależnie od tego z żadnych przedłożonych przez skarżącego dokumentów, nie wynika także, że skarżący w jakikolwiek sposób przyczynia się do utrzymania dziecka.
Ponadto wątpliwości Sądu wzbudziła również kwestia miejsca zamieszkania skarżącego, który – zgodnie z oświadczeniem jego rodziców – pod ich adresem jest tylko zameldowany, a z uzasadnienia na urzędowym formularzu wynika, że skarżący po uzyskaniu warunkowego przedterminowego zwolnienia, już z rodzicami nie mieszka. Następnie Sąd za niewystarczające uznał wyjaśnienia skarżącego, że pozostaje na utrzymaniu rodziców skoro z jego oświadczeń wynika, że z nimi nie mieszka i nie ma z ich strony wsparcia.
Sąd zwrócił także uwagę, że skarżący prowadził działalność gospodarczą przynoszącą bardzo wysokie przychody – do października 2010 r. przychód za ten rok wyniósł ponad 3.700.000,00 zł. Ten wysoki przychód, zdaniem Sądu, dawał podstawę do przypuszczeń, że wnioskodawca może dysponować oszczędnościami, a prowadzenie działalności gospodarczej wskazuje także na przedsiębiorczość oraz potencjalne możliwości zarobkowe skarżącego. Zatem Sąd wobec tak wielu wątpliwości, co do rzeczywistej sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego, wskazał, że nie było podstaw do dokonania oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych, czy też ich braku.
Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu tego środka odwoławczego skarżący wskazał, że pomoc jaką otrzymuje od rodziców polega na opłacaniu przez nich dobrowolnie alimentów na jego dziecko oraz częstowaniem go obiadami. Nadmienił, że nie utrzymuje z rodzicami bliskich kontaktów, jest osobą bezrobotną, bez żadnego majątku oraz bez oszczędności z wcześniej prowadzonej działalności gospodarczej. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2012 r. sygn. akt I FZ 530/12 oddalającym zażalenie wnioskodawcy w tym przedmiocie podzielił stanowisko Sądu I instancji rozpoznającego podówczas sprawę.
Sąd I instancji rozpoznający w niniejszej sprawie ponowny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy stwierdził, że skarżący nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które przemawiałyby za zmianą postanowienia z dnia 1 października 2012 r. Sąd stwierdził, że odmowa przyznania wnioskodawcy prawa pomocy była powodowana powzięciem istotnych wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego co nie dawało podstaw do dokonania oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych, czy też ich braku. Skarżący bowiem nie podał wszystkich informacji wskazanych w skierowanym do niego wezwaniu (zestawienie ponoszonych miesięcznie wydatków-opłaty za żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłaty kredytów itd.- ze wskazaniem źródeł finansowania) a składane na przestrzeni całego postępowania oświadczenia pozostawały ze sobą w sprzeczności. Dlatego Sąd przyjął, że tylko w tym zakresie przedstawienie nowych okoliczności faktycznych mogłoby stanowić podstawę do zmiany postanowienia z dnia 1 października 2012 r. Wnioskodawca dowodów takich jednak nie przedstawiał, ponownie przytaczając znane Sądowi okoliczności, tj. że posiada status bezrobotnego, bez prawa do zasiłku, pracuje dorywczo, a środki uzyskane z tego tytułu przeznacza na utrzymanie syna oraz że posiada zobowiązania finansowe z tytułu dwóch umów kredytowych, które wedle aktualnego oświadczenia skarżącego są spłacane przez jego rodziców.
Nadal nie przedstawił szczegółowej listy wszystkich ponoszonych przez niego niezbędnych wydatków z przypisaniem konkretnych źródeł finansowania. Nie wyjaśnił ponadto, wskazanych w prawomocnym postanowieniu z dnia 1 października 2012 r. sprzeczności w składanych oświadczeniach. Sąd podkreślił, że ma świadomość wyznaczenia wysokiego wpisu w niniejszej sprawie. Na obecnym jednak stopniu postępowania nadal nie można stwierdzić, jaka jest faktyczna sytuacja majątkowa wnioskodawcy – a zatem określić, w jakiej kwocie, jeżeli w ogóle, będzie mu przysługiwało prawo pomocy.
W zażaleniu złożonym od powyższego postanowienia skarżący wskazał, że jego dochód w 2010 r. wyniósł 18.532,33 zł, co w przeciągu 3 lat, jakie upłynęły od zawieszenia przez niego działalności gospodarczej, kwota przypadająca miesięcznie z tej kwoty to około 500 zł. Jako źródło finansowania swoich wydatków podał prace dorywcze, z których dochód przeznacza na utrzymanie syna. Podał, że nie jest obecnie w stanie wygospodarować kwoty 16.318,00 zł celem uiszczenia wpisu od skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy.
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), oraz w zakresie częściowym, kiedy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Zasadą jest bowiem, że strona winna partycypować w kosztach postępowania, zwłaszcza jeśli posiada stały miesięczny dochód.
Zatem prawo pomocy jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Zgodnie z art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez zmianę "okoliczności sprawy należy rozumieć zarówno wszelkie zmiany w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia odmiennej treści niż uprzednio wydane.
Istotnym w kontekście niniejszego postępowania zażaleniowego jest, iż z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.).
Przenosząc powyżej powołane przepisy na grunt niniejszej sprawy zgodzić się należy z rozważaniami Sądu I instancji, że w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które przemawiałyby za zmianą postanowienia z dnia 1 października 2012 r.
Skarżący w dalszym ciągu nie powołał żadnych okoliczności czy też nie udokumentował swoich twierdzeń, co czyniło niemożliwym rozwianie poważanych wątpliwości co do jego faktycznej sytuacji finansowej. Skarżący nie podał wszystkich informacji wskazanych w skierowanym do niego wezwaniu (zestawienie ponoszonych miesięcznie wydatków na żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa). Jak słusznie uznał Sąd I instancji składane przez skarżącego na przestrzeni całego postępowania oświadczenia pozostawały ze sobą w sprzeczności, a treść rozpatrywanego zażalenia w żaden sposób tych sprzeczności nie wyjaśniła. Również załączone do zażalenia wezwanie Sądu Rejonowego w L. na rozprawę w sprawie o alimenty na rzecz małoletniego K. O. nie stanowią dokumentu mogącego w istotny sposób wyjaśnić sytuację finansową skarżącego.
Wobec powyższego za zasadną należy uznać orzeczoną przez Sąd I instancji odmowę zmiany postanowienia z dnia 1 października 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy.
Mając to wszystko na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.