Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 30 stycznia 2019 r., sygn. akt I FZ 366/18

Uzasadnienie

1. 1. Postanowienie Sądu pierwszej instancji
2. 1.1. Postanowieniem z dnia 16 lipca 2018 r., sygn. akt I SA/Wr 471/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu wniosku G. B. (dalej: Skarżący), odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 23 lutego 2018 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień 2014 r.
3. 2. Relacja ze stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji
4. 2.1. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 maja 2018 r. wezwano Skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 33.720 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis tego zarządzenia doręczono pełnomocnikowi Skarżącego w dniu 13 czerwca 2018 r.
5. 2.2. W piśmie z dnia 27 czerwca 2018 r. (nadanym w dniu 30 czerwca 2018 r. w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego - przyp. NSA) Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi.

W tej samej przesyłce umieścił również pismo z dnia 26 czerwca 2018 r. zawierające "Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych" (związanych z uiszczeniem wpisu w kwocie 33.720 zł w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 471/18 - przyp. NSA)

Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu Skarżący podał, że: - w dniu 18 czerwca 2018 r. lekarz stwierdził u niego głęboką depresję; - nie był w stanie kontaktować się z kimkolwiek, nie miał możliwości dokonywania jakichkolwiek czynności, nie odbierał poczty oraz nie poinformował pełnomocnika o swoich problemach; - w dniu 26 czerwca 2018 r. wrócił do pracy i dopiero dowiedział się o obowiązku uiszczenia wpisu sądowego; - jego zadniem sytuacja zdrowotna, w której się znalazł usprawiedliwiała niedochowanie terminu; - nie mógł bowiem, nawet przy dołożeniu maksymalnej staranności, uiścić wpis w terminie.

Do wniosku dołączono oryginał zaświadczenia lekarskiego o niezdolności do pracy Skarżącego w okresie od 18 do 25 czerwca 2018 r. wystawione przez lekarza psychiatrę, dokumenty potwierdzające zatrzymanie Skarżącego oraz uchylenie środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania i zastosowanie poręczenia majątkowego, informację z dnia 29 marca 2018 r. z Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA o dokonywaniu potrąceń ze świadczenia Skarżącego na rzecz organu podatkowego.

1. 3. Uzasadnienie postanowienia Sądu pierwszej instancji
2. 3.1. W motywach rozstrzygnięcia o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi, Sąd uznał, że: - Skarżący nie wykazał, aby stan jego zdrowia w czasie biegu terminu do wykonania czynności procesowej stanowił niezależną od niego przeszkodę w jej dokonaniu; - zwolnienie lekarskie nie potwierdzało wskazanej przez Skarżącego choroby (głęboka depresja).
3. 3.2. Powyższą ocenę Sąd poprzedził założeniem, że: - w sprawie nie było podstaw do rozpoznania w pierwszej kolejności wniosku o prawo pomocy, gdyż dopiero rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu determinuje rzeczywistą potrzebę lub jej brak zajęcia się wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie wpisu od skargi; - rozstrzygnięcie tego ostatniego pozostawało bez znaczenia na obecnym etapie postępowania, bowiem dopóki nie zostanie przywrócony termin do uiszczenia wpisu nie ma podstaw do twierdzenia, że na Skarżącym ciąży obowiązek uiszczenia wpisu od skargi (Sąd odwołał się w tej kwestii do postanowienia NSA z dnia 26 listopada 2009 r., sygn. akt I FZ 435/09); - nie zachodziła potrzeba przesłania Skarżącemu urzędowego formularza wniosku, gdyż na obecnym etapie procedowania, w którym pierwszeństwo miała ocena wniosku o przywrócenie terminu, kwestia ta była nieistotna.
4. 4. Zażalenie
5. 4.1. W zażaleniu na postanowienie Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 86 § 1, art. 91 § 3, art. 106 § 3 i art. 133 § 1 w związku z art. 166 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; dalej: P.p.s.a.) przez brak uznania, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy oraz przez nie przeprowadzenie dowodu z przesłuchania Skarżącego lub uzupełnienie z dokumentów na okoliczności braku winy.

W konsekwencji wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

1. 4.2. Do zażalenia załączono zaświadczenie lekarskie z dnia 8 sierpnia 2018 r.
2. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3. 5.1. Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w nim wskazano.

1. 5.2. Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Natomiast w myśl art. 87 P.p.s.a. pismo z takim wnioskiem należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem trzeba dokonać czynności, której niedokonano w terminie.

1. 5.3. W niniejszej sprawie wpadkowej Skarżący nie dokonał czynności uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 33.720 zł. Do zrealizowania tego obowiązku został wezwany zarządzeniem z dnia 25 maja 2018 r., którego odpis doręczono jego pełnomocnikowi w dniu 13 czerwca 2018 r. Mimo to Skarżący nie opłacił żądanej kwoty w terminie podanym w zarządzeniu, którego koniec przypadł na dzień 20 czerwca 2018 r. Następnie pismem z dnia 27 czerwca 2018 r. wniósł o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, powołując się generalnie na stan swojego zdrowia jako powód uchybienia terminu (zob. pkt 2.2 niniejszego uzasadnienia). Wraz ze złożeniem tego pisma Skarżący nie dokonał jednak uprzednio uchybionej czynności, gdyż nie uiścił wpisu od skargi. W miejsce tegoż powinnego zachowania wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu złożył z kolei pismo zatytułowane "Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych", wskazując w nim na niemożność uiszczenia żądanego wpisu od skargi w tak znacznej wysokości.

1. 5.4. W przedstawionych okolicznościach Sąd pierwszej instancji bezpodstawnie przystąpił do merytorycznej oceny wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Sąd ten uznając za wtórne rozpoznanie wniosku o prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych, w sytuacji gdy nie uiszczono wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu wpisu od skargi, błędnie przyjął w realiach tej sprawy, że: - dopiero rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu determinuje potrzebę rozpoznania wniosku o prawo pomocy; - nie istniała potrzeba przesłania Skarżącemu urzędowego formularza wniosku. Tak wyrażona ocena przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu pomijała jednoznaczny w swej wymowie wymóg prawny konieczny do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu, przewidziany w art. 87 § 4 P.p.s.a. Jest nim, jak już wzmiankowano, dokonanie równocześnie z takim wnioskiem czynności, której terminowi uchybiono.

W realiach rozpoznanej sprawy wpadkowej czynnością tą było uiszczenie wpisu od skargi, gdyż co do niej Skarżący oczekiwał przywrócenia uchybionego terminu. Skoro jednak równocześnie zawnioskował o zwolnienie od tej opłaty, to przed uznaniem wniosku o przywrócenie terminu za dopuszczalny (formalnie kompletny) należało tę kwestię załatwić we właściwym do tego postępowaniu. Dopiero bowiem uzyskanie przez Skarżącego prawa pomocy obejmującego swoim zakresem zwolnienie od wpisu od skargi, można uznać za stan równoznaczny ze spełnieniem obowiązku uiszczenia wpisu. Wyłącznie wówczas możliwe stałoby się nadanie dalszego biegu wnioskowi o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi jako nie obarczonego już brakiem formalnym.

5.5. Przyjęta przez Sąd pierwszej instancji kolejność postępowań - w zaistniałym w sprawie otoczeniu procesowym - nie przystaje również do skutków jakie wywołuje przywrócenie terminu. Otóż przywrócenie uchybionego terminu do uiszczenia wpisu od skargi eliminuje negatywne jego następstwa co oznacza, że już samo orzeczenie o takim charakterze stanowi dla wnioskującej strony pożądany przez nią efekt w postaci niejako przywrócenia skuteczności podjętej z opóźnieniem czynności w postępowaniu sądowym (tu: w zakresie braku opłacenia skargi), a de facto nadania sprawie dalszego biegu. Przykładowo mogłaby więc zaistnieć niespójna prawnie sytuacja, gdy stronie najpierw przywrócono termin do uiszczenia wpisu od skargi, a następnie w postępowaniu o prawo pomocy odmówiono zwolnienia z wpisu od skargi. W takim stanie rzeczy skutki uchybionego terminu zostałyby wyeliminowane (poprzez jego przywrócenie), mimo, że strona nie dokonała czynności, której uchybiono, czyli nie uiściła wpisu od skargi ani nie uzyskała zwolnienia od obowiązku jej poniesienia.

Powołanie się przez Sąd pierwszej instancji na orzeczenie w sprawie o sygn. akt I FZ 435/09 nie było usprawiedliwione, gdyż wywód w nim zaprezentowany wiązał się z przypadkiem w którym doszło już do odrzucenia skargi kasacyjnej jako nieopłaconej.

5.6. Po wydaniu niniejszego postanowienia rzeczą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu będzie podjęcie działań mających na celu usunięcie braku formalnego wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, czyli uzyskanie stanu równoznacznego z dokonania tej czynności (lub faktycznego dokonania tej czynności w dalszej kolejności). Oznacza to konieczność załatwienia wniosku o prawo pomocy, który na ten moment nie został nawet złożony na wymaganym przez prawo formularzu. Tak czy inaczej wniosek o przywrócenie terminu stanie się dopuszczalny dopiero po spełnieniu (w rozumieniu juz wyjaśnionym) warunku z art. 87 § 4 P.p.s.a. Tylko wtedy możliwe stanie się merytoryczne rozpoznanie złożonego wniosku.

5.7. Z tego ostatniego powodu Naczelny Sąd Administracyjny uchylając zaskarżone postanowienie na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 87 § 4 i art. 193 oraz art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. nie orzekł wprost o jednoczesnym przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd pierwszej instancji nie może bowiem od razu przystąpić do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, gdyż na tym etapie sprawa wymaga innych jeszcze działań procesowych, poprzedzających ewentualną możliwość merytorycznego jej rozpoznania.

5.8. Wniosek Skarżącego o zasądzenie kosztów postępowania nie znajdował zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienia prawnego. Przepisy powołanej ustawy nie przewidują możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów bezpośrednio w postępowaniu zażaleniowym (zob. uchwała NSA z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07 (ONSAiWSA 2008, nr 3, poz. 42).