Uzasadnienie
Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 maja 2008 r., sygn. akt I SA/Wr 1876/07, mocą którego przyznano skarżącemu D. D. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. w części przekraczającej kwotę 1000 zł, a w pozostałym zakresie jego wniosek o przyznanie prawa pomocy w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych oddalono.
W motywach orzeczenia Sąd opisał sytuację materialną strony przedstawioną przezeń we wniosku. Wskazał między innymi, że skarżący ma na utrzymaniu troje dzieci, a z żoną ma ustaloną rozdzielność majątkową i nie prowadzi z nią gospodarstwa domowego. Jego wynagrodzenie ze stosunku pracy, udziały w dwóch spółkach oraz nieruchomość są zajęte przez komornika bądź na rzecz Urzędu Skarbowego. W sprzeciwie od postanowienia referendarza oddalającego jego wniosek dodał ponadto, że od dwóch lat nie pobiera wynagrodzenia za pracę, ponieważ sytuacja materialna spółek, w których jest zatrudniony, jest trudna. Z uwagi na stan zdrowia i liczne postępowania sądowe nie może podjąć innego zatrudnienia, a środki uzyskane od rodziny przeznacza na utrzymanie siebie i dzieci.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w oparciu o powyższe informacje uznał, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie jego wniosku w całości. Sąd podkreślił, że oświadczenie strony o nieuzyskiwaniu dochodów (bądź uzyskiwaniu w kwocie 900 zł) jest niewiarygodne, bowiem świadczenie pracy w takich warunkach i przy konieczności utrzymania trójki dzieci, a także przy zapotrzebowaniu na rynku pracy na pracowników kierowniczych stanowisk w spółkach kapitałowych (skarżący jest dyrektorem generalnym i dyrektorem do spraw handlowych), byłoby pozbawione sensu. Dodał, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów na okoliczność niemożności zmiany pracy, np. z uwagi na zły stan zdrowia.
Sąd wskazawszy, że wpis od skargi w tej sprawie wynosi 2786 zł oraz że z udziałem skarżącego toczą się inne postępowania sądowe stwierdził, że istnieją podstawy do zwolnienia go od wpisu od skargi w zakresie częściowym, tj. od kwoty przekraczającej 1000 zł.
W zażaleniu na przedmiotowe postanowienie skarżący wniósł o zwolnienie go od obowiązku uiszczania wpisu od skargi w całości. Wskazał, że podtrzymuje swoje dotychczasowe oświadczenia. Dodał także, że wobec spółek, w których jest zatrudniony, toczą się liczne postępowania, ich sytuacja finansowa jest bardzo zła i nie prowadzą one działalności, a on sam pozostaje w stosunku pracy z nimi, bowiem czuje się zobowiązany reprezentować je w tychże postępowaniach. W ocenie skarżącego Sąd nie dołożył należytej staranności w rozpoznaniu jego wniosku, bowiem nie wystąpił do jego pracodawców o informację dotyczącą regulowania zobowiązań wobec pracownika, zakresu obowiązków i sytuacji ekonomicznej przedsiębiorstw. Dodał, że w istocie był on jedynie administratorem w tychże firmach, przez co godził się na tak niskie uposażenie. Ponadto wskazał, że od 1 maja 2008 r. jest bezrobotny i szuka nowej pracy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. sąd przyzna osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywoływanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji rzetelnie przeanalizował sytuację materialną strony, w efekcie czego doszedł do właściwych wniosków, tj. uznał, że ta jest w stanie ponieść częściowe koszty sądowe związane z niniejszym postępowaniem.
Odnosząc się do zażalenia strony należy stwierdzić, że Sąd oczywiście nie może ingerować w sposób zarobkowania podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, jednak jest uprawniony do oceny tego sposobu pod kątem zasadności przeniesienia ciężaru kosztów związanych z udziałem danego podmiotu w postępowaniu na Skarb Państwa. Oceniając postępowanie skarżącego pod tym kątem, który "czuje się w obowiązku pozostawania w stosunku pracy" ze spółkami, które nie płacą mu wynagrodzenia, należy stwierdzić, że nie spełnia on przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak możliwości poniesienia kosztów postępowania musi bowiem wynikać z okoliczności, które nie są przez stronę zawinione, co nie ma w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego miejsca w tej sprawie. Pobudki osobiste, które stoją u podstaw braku zarobków skarżącego, nie mogą bowiem uzasadniać finansowania jego postępowań sądowych przez skarb państwa.
Przechodząc do zarzutu braku staranności w działaniu Sądu pierwszej instancji co do ustalenia rzeczywistej sytuacji pracodawców skarżącego, należy podkreślić ponownie, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania spełnienia przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Ponadto należy zwrócić uwagę skarżącego na treść art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym wezwanie Sądu o uzupełnienie informacji może być skierowane wyłącznie do strony, a nie jak oczekuje tego skarżący, do jego pracodawców. Zarzut strony jest ponadto wątpliwy z uwagi na fakt, że na wezwanie referendarza sądowego nie nadesłała wymaganych dokumentów, które z pewnością przyczyniłyby się do dokładniejszej oceny jej sytuacji finansowej.
Odnosząc się do kwestii nowych okoliczności uzasadniających zdaniem strony uwzględnienie jej wniosku w całości Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że nie jest uprawniony do ich oceny na tym etapie postępowania. Tylko bowiem Sąd pierwszej instancji może zmienić swoje postanowienie z uwagi na zmianę okoliczności faktycznych sprawy w oparciu o art. 165 P.p.s.a. Wynika to choćby z konieczności zapewnienia realizacji zasady dwuinstancyjności postępowania.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.