Uzasadnienie
Zażalenie M. K. dotyczy postanowienia z dnia 25 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 1632/13, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "Ppsa", odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Przedstawiając stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że w złożonym wniosku skarżąca podniosła, iż drastyczny spadek jej dochodów w ostatnim okresie zmusił ją do zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej. W drugim półroczu 2014 r. nie uzyskała z tego tytułu żadnego dochodu. Skarżąca dodała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z rodzicami i bratem, a ich jedynym dochodem jest wynagrodzenie ojca skarżącej w kwocie 220 zł miesięcznie. Oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku - nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Z dokumentów nadesłanych na wezwanie Sądu wynikało, że w 2013 r. skarżąca uzyskała dochód w kwocie 40.531,44 zł przy przychodzie w kwocie 806.053,01 zł. W 2014 r. poniosła stratę w kwocie 84.905,40 zł przy przychodzie 557.769,26 zł, natomiast w czwartym kwartale 2014 r. dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości 142.250 zł. W latach 2013 i 2014 brat skarżącej uzyskał dochód ze stosunku pracy w kwocie odpowiednio 3.465 zł i 1.395 zł. Miesięczne wydatki skarżąca określiła na kwotę 1.843,78 zł (opłaty za media, środki higieny oraz żywność). Skarżąca oświadczyła, że nie posiada rachunków bankowych.
Wskazując na motywy nieuwzględnienia wniosku Sąd pierwszej instancji uznał, że w obecnej chwili skarżąca prowadzi działalność gospodarczą relatywnie dużych rozmiarów, o czym świadczyły dane z zeznania podatkowego za 2014 r. oraz deklaracje VAT-7. Sąd uznał, że poniesiona strata nie miała w niniejszej sprawie większego znaczenia, co potwierdzała struktura wydatków skarżącej. Wymierne znaczenia miały natomiast dane z deklaracji VAT-7, gdyż te świadczyły o wysokości obrotów z prowadzonej działalności.
W ocenie Sądu, nie ulegało również wątpliwości, że skarżąca była w stanie poczynić oszczędności na opłacenie kosztów postępowania. Sąd dodał, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien brać pod uwagę konieczność poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu.
Na powyższe orzeczenie skarżąca wniosła zażalenie, w którym wniosła o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przeanalizowanie sprawy dogłębnie, z uwzględnieniem jej obecnej sytuacji finansowej.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że jej brat jest uczniem liceum i nie uzyskiwał dochodów, na które wskazywał Sąd pierwszej instancji. Skarżąca odniosła się do faktu poniesionej straty oraz zabezpieczenia należności z tytułu zobowiązania podatkowego oraz odsetek za zwłokę w przybliżonej wysokości 2.000.000 zł, co skutkowało zabezpieczeniem majątku i zajęciem rachunków bankowych, a także przysługujących jej wierzytelności.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie jest niezasadne.
Przed przystąpieniem do oceny wniesionego zażalenia należy wspomnieć, że sytuacja finansowa skarżącej stanowiła przedmiot oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2014 r., sygn. akt I FZ 254/14 oddalił zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 19 maja 2014 r. odmawiające skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W powołanym orzeczeniu tut. Sąd orzekł, że skarżąca w latach 2012 i 2013 osiągnęła znaczne przychody, z których mogła wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych. Stosownie do art. 170 Ppsa orzeczenie to jest wiążące w niniejszej sprawie.
Na obecnym etapie postępowania mamy jednak do czynienia z kolejnym wnioskiem, złożonym po wniesieniu skargi kasacyjnej. Sytuację skarżącej należało więc ocenić ponownie, jednakże z uwzględnieniem treści art. 165 Ppsa. Przepis ten stanowi bowiem, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane na skutek zmiany okoliczności sprawy, nawet jeśli są prawomocne. Z tego też względu na obecnym etapie postępowania odnieść należało się wyłącznie do niebędących przedmiotem wcześniejszej analizy, nowych okoliczności faktycznych, które zgłosiła skarżąca.
Sąd pierwszej instancji przeanalizował ponownie sytuację materialną skarżącej w kontekście poniesionej w 2014 r. straty i doszedł do słusznych wniosków, że skarżąca równocześnie uzyskała znaczny przychód w kwocie 557.769,26 zł, z którego, podobnie jak w latach zakończonych bilansem dodatnim, mogła wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych. Za istotną okoliczność uznać należało również łączną sprzedaż towarów i usług o wartości 142.250 zł w czwartym kwartale 2014 r., co czyniło gołosłownym stwierdzenie skarżącej, że w drugim półroczu 2014 r. zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej. Jeśli chodzi natomiast o uzyskiwane dochody brata skarżącej, to na podstawie treści zaskarżonego postanowienia nie sposób uznać, że była to okoliczność istotna dla Sądu pierwszej instancji z punktu widzenia uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Sąd odmówił uwzględnienia wniosku z innych zupełnie względów, a mianowicie z uwagi na prowadzenia działalności o przychodach, które również w 2014 r. nie dawały podstaw do stwierdzenia, że skarżąca nie jest w stanie sama ponosić ciążących na niej kosztów sądowych.
Dodać należy ponadto, że przedstawiona w niniejszym zażaleniu argumentacja nie odbiega od prezentowanej w poprzednio rozpoznawanych środkach zaskarżenia, a zatem tut. Sąd nie widzi podstaw do odstąpienia od wyrażanej wcześniej oceny prawnej sytuacji finansowej skarżącej. Należy więc ponownie wskazać, że koszty sądowe powinny być traktowane na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne związane z prowadzoną działalnością. Niedopuszczalne jest bowiem przerzucanie na budżet państwa i w konsekwencji na innych podatników skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Koszty sądowe (a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element działalności gospodarczej, jak i pozostałe zobowiązania przedsiębiorcy, w związku z czym konieczność regulowania np. zobowiązań względem kontrahentów czy innych należności publicznoprawnych co do zasady nie uzasadnia kredytowania przedsiębiorcy przez Skarb Państwa, którego dochody stanowią m.in. opłaty sądowe (art. 212 § 2 Ppsa).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zaskarżonym orzeczeniu trafnie wyjaśniono, z jakich powodów nie było możliwe przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa orzekł jak w sentencji.