Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 21.06.2010 r., sygn. I SA/Ol 811/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej – "popsa") przyznał P. U. prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie go od kosztów sądowych.
Jak wskazał Sąd I instancji, z oświadczenia złożonego przez wnioskodawcę wynika, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną oraz dwojgiem małoletnich dzieci. Skarżący od dwóch lat pozostaje bez zatrudnienia i prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Małżonka skarżącego uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w wysokości 1400 zł. W skład majątku rodziny wchodzi ¼ domu położonego w miejscowości S., gm. D.. Innego majątku skarżący nie posiada. Zdaniem Sądu sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego uzasadnia uwzględnienie jego wniosku w żądanym zakresie.
Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, w którym zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym również przez przyznanie pełnomocnika z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W punkcie wyjścia wskazać należy, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy rozpoczyna sformalizowany wniosek strony. W postępowaniu sądowoadministarcyjnym zgodnie z art. 245 § 1 popsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 popsa) obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 popsa) obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić w sytuacji wyjątkowej, o której mowa w art. 246 § 1 popsa. Zgodnie z tym przepisem, osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania,
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z zacytowanych wyżej przepisów można wyprowadzić dwa istotne wnioski.
Po pierwsze, ciężar dowodu okoliczności wymaganych w art. 246 popsa spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w tym przepisie zwrotu "gdy wykaże". Sąd jest władny wniosek strony uwzględnić jedynie wówczas, gdy ta samodzielnie udowodni, że spełnia przesłanki z przytoczonego przepisu. W każdym innym wypadku, tj. w sytuacji, gdy z oświadczenia strony wynika, że jest w stanie ponieść koszty, ale także, gdy z niego nie wynika, że nie jest w stanie, Sąd musi wniosek oddalić.
Po drugie, o zakresie udzielenia prawa pomocy, a tym samym o zakresie kognicji Sądu decyduje treść wniosku złożonego przez stronę.
Ostatnio zasygnalizowana uwaga ma istotne znaczenie dla niniejszej sprawy. Jak bowiem wynika z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy z dnia 16.03.2010 r. domagał się on zwolnienia od kosztów sądowych, a więc oczekiwał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W związku z tym Sąd nie mógł z urzędu rozstrzygać w przedmiocie przyznania pełnomocnika z urzędu, co gdyby nastąpiło, oznaczałoby, iż skarżący uzyskał prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 1 pkt 1 popsa) a więc ponad zgłoszone żądanie.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu, zgodnie z którym żalący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnośnie zaś do żądania ustanowienia pełnomocnika z urzędu, które co należy podkreślić, skarżący zgłosił dopiero w rozpatrywanym zażaleniu, stwierdzić trzeba, że tut. Sąd, pełniący jedynie funkcje kontrolną w toku postępowania sądowego, nie jest na obecnym etapie władny rozpoznać. W tym celu żalący powinien złożyć odrębny wniosek na odpowiednim formularzu, co jak wynika z akt sprawy uczynił w dniu 27.07.2010 r.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny postanowił zażalenie w oparciu o art. 184 w zw. zw. z art. 197 § 2 popsa - oddalić.