Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 6 marca 2024 r., sygn. akt I FZ 376/23

Uzasadnienie

1. 1.1. Postanowieniem z 16 października 2023 r. sygn. akt I SPP/Op 7/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu w sprawie ze skargi E.Z. (dalej jako: Wnioskodawczyni, Strona lub Skarżąca) na decyzję Naczelnika Opolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Opolu (dalej jako: Naczelnik UCS) z 30 sierpnia 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za 2014 r.

1. 1.2. Sąd pierwszej instancji przedstawił stan sprawy następująco.

Postanowieniem z dnia 1 marca 2023 r. starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika w terminie wniosła sprzeciw od ww. postanowienia. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I pełnomocnik Skarżącej został wezwany do uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu poprzez jego podpisanie lub nadesłanie podpisanego odpisu sprzeciwu, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia sprzeciwu.

Skierowaną na adres kancelarii pełnomocnika Skarżącej przesyłkę, zawierającą odpis wyżej wskazanego wezwania, awizowano dwukrotnie: w dniu 11 kwietnia 2023 r. oraz w dniu 19 kwietnia 2023 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki oraz z wydruku ze strony emonitoring.poczta-polska.pl. Przesyłka została wydana pełnomocnikowi skarżącej w dniu 26 kwietnia 2023 r. Termin na uzupełnienie braków formalnych sprzeciwu upływał z dniem 2 maja 2023 r.

W dniu 4 maja 2023 r. pełnomocnik skarżącej nadał przesyłkę zawierającą podpisany sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Postanowieniem z dnia 24 maja 2023 r., sygn. akt I SPP/Op 7/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił sprzeciw skarżącej na postanowienie starszego referendarza sądowego z 1 marca 2023 r.

Od powyższego postanowienia Strona wywiodła zażalenie, składając jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu. W pierwszej kolejności nadano bieg zażaleniu, którego efektem wydano postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 lipca 2023 r., sygn. I FZ 219/23 oddalające zażalenie.

W obecnym etapie sprawy do rozpoznania pozostawał wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu.

W tym zakresie pełnomocnik Strony wskazał, że otrzymał on w dniu 19 kwietnia 2023 r. zawiadomienie, które uprawniało go do odebrania przesyłki do dnia 26 kwietnia 2023 r. Następnie stosownie do treści zawiadomienia pełnomocnik odebrał pismo w określonym terminie. Przez co termin do złożenia pisma do sądu datowany był na 4 maja 2023 r. W jego ocenie za prawidłowością takiego stanowiska przemawia fakt, że operator poczty po upływie zakreślonego w ustawie terminu nie ma możliwości wydania przesyłki, która musi zostać zwrócona do nadawcy. Przesyłka została odebrana w placówce poczty stosownie do otrzymanego zawiadomienia. Pełnomocnik w momencie nadania adresowej do niego przesyłki nie miał wpływu na jej losy tj. kiedy podjęta będzie próba jej doręczenia, jaki zostanie zakreślony termin na jej odebranie i w końcu jak długo operator poczty będzie ją przechowywał w swojej placówce.

Ponadto pełnomocnik skarżącej ma prawo pozostawać w uzasadnionym przekonaniu, że ta dotychczasowa praktyka odbierania pism sądowych jest właściwa z uwagi, że wcześniej odbierane przez niego pisma w niniejszej sprawie były dokonane w sposób tożsamy na dodatek przy aprobacie sądu. Przedstawione wyżej okoliczności rzekomo wskazują, że pełnomocnik odebrał adresowaną do niego przesyłkę według wytycznych wskazanych w zawiadomieniu przez operatora Poczty. Pełnomocnik skarżącej nie ma realnego wpływu na obieg przesyłek u operatora. Ma on jedynie możliwość biernego podporządkowania się jego zarządzeniom Dlatego odebranie przesyłki po terminie nastąpiło bez winy pełnomocnika.

1. 1.3. Sąd pierwszej instancji zaskarżonym postanowieniem odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że analizowany wniosek o przywrócenie terminu spełnia wymogi formalne, toteż podlega on merytorycznemu rozpoznaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że okoliczności przedstawione we wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi nie uprawdopodobniają braku winy w uchybieniu terminu do dokonania tej czynności procesowej. Od profesjonalnego pełnomocnika, jakim jest adwokat, można wymagać, aby znał procedury przewidziane w przepisach dla dokonywania określonych czynności procesowych. Dochowując należytej staranności, profesjonalny pełnomocnik odbierając awizowaną przesyłkę nie powinien bezkrytycznie przyjmować daty jej wydania z placówki pocztowej, lecz winien tę datę zweryfikować z zasadami zawartymi w art. 73 p.p.s.a. Zwrócono uwagę, że informacja o dacie pierwszego awiza, od której wedle przepisów winno się liczyć czternastodniowy termin o którym mowa w art. 73 § 4 p.p.s.a. wynika z adnotacji na kopercie przesyłki.

Ponadto istnieje możliwość zweryfikowania dat pozostawienia adresatowi zawiadomienia o przesyłce na oficjalnej stronie internetowej Poczty Polskiej S.A. (zob. postanowienie NSA z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt II FZ 719/18).

1. 1.4. Od powyższego postanowienia zażalenie wywiodła Skarżąca, zarzucając mu naruszenie:
2. 1) art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, iż nie zostały uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu,
3. 2) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że wina za niedochowanie terminu na uzupełnienie braków formalnych sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 marca 2023 r. leży po stronie pełnomocnika Skarżącej, podczas gdy niedochowanie terminu zostało spowodowane wprowadzeniem w błąd pełnomocnika na skutek wadliwego o pouczenia co do terminu odebrania przesyłki pocztowej.

W konsekwencji wywiedzionych zarzutów Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

1. 2.1. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

2.2. Skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). Równocześnie z wnioskiem wniosła skargę, której skutecznie nie złożyła w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Wniosek został złożony przed upływem roku od uchybionego terminu (art. 87 § 5 p.p.s.a.). Tym samym w sprawie spełnione zostały, co trafnie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny, formalne przesłanki rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu.

Zgodnie z art. 86 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Z kolei z treści art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a., wynika, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Skoro art. 87 § 2 p.p.s.a. stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie.

Podkreślić należy, że sformalizowanie postępowania nakłada na strony obowiązek dokonywania określonych czynności w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym w określonej formie i terminach. Uporządkowana procedura gwarantuje pewność prawa i jego przewidywalność dla uczestników postępowania. Przepisy formalne zapewniają bezpieczeństwo prawne i przejrzystość postępowania. Pełnią funkcję ochronną dla uczestników postępowania, zapewniając bezstronność osiąganą przez jednakowe wymagania formalne stawiane obu stronom procesu.

Zaznaczyć należy, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i jest stosowana w sytuacjach gdy strona, z przyczyn niezależnych od niej, którym w żaden sposób nie mogła zaradzić, nie dopełniła czynności procesowej w stosownym terminie.

Dodać warto, że pojęcie winy strony w uchybieniu terminu obejmuje swym zakresem także winę osób trzecich upoważnionych przez stronę do dokonania określonej czynności, w tym również pełnomocnika (por. np. postanowienie NSA z 30 października 2018r., sygn. akt II FZ 631/18). Pełnomocnictwo jest stosunkiem opartym na zaufaniu, ustanawiając pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym, ponosi skutki wynikające z ewentualnego błędu pełnomocnika i to niezależnie od tego, czy jest to pełnomocnik profesjonalny czy nieprofesjonalny. Każdy pełnomocnik ma obowiązek dbania o interesy swego mocodawcy poprzez zapewnienie sprawnej obsługi postępowania. Decydując się zatem na udzielenie pełnomocnictwa mocodawca zarazem przyjmuje na siebie wszelkie konsekwencje działalności pełnomocnika, zarówno te pozytywne, jak i negatywne (zob. postanowienia: NSA z 6 października 2014r., I FZ 328/14, oraz WSA w Opolu z 13 listopada 2019r., I SA/Op 400/19).

Dodatkowo, gdy jest to pełnomocnik profesjonalny, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu (również przy ocenie formalnych aspektów wniosku) należy uwzględniać wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika (wyrok SN z 21 lutego 2002 r., sygn. akt I PKN 903/00, publ. Prok. i Pr. 2003, Nr 15, poz. 39 - dodatek).

2.3. Stosownie do art. 73 § 1 p.p.s.a., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-68, art. 69 § 1 oraz art. 70-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (art. 73 § 2 p.p.s.a.). W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (art. 73 § 3 p.p.s.a.). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 (art. 73 § 4 p.p.s.a.).

2.4. Jak słusznie wskazano w postanowieniu NSA z 13 grudnia 2013 r., sygn. I GZ 556/13, od profesjonalnego pełnomocnika, jakim jest adwokat, można wymagać, aby samodzielnie sprawdzał terminy przewidziane w przepisach dla dokonywania czynności procesowych, a nie polegał na zapiskach pracowników poczty. Dochowując należytej staranności, profesjonalny pełnomocnik nie powinien bezkrytycznie przyjmować daty wskazanej przez pracownika poczty, lecz winien skonfrontować tę datę z odpowiednim przepisem prawa. Nie ulega wątpliwości, że przepisy prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie określają termin warunkujący tzw. fikcję doręczenia w myśl art. 73 § 1 i 4 p.p.s.a., a więc z upływem ostatniego dnia czternastodniowego okresu liczonego od pierwszej nieskutecznej próby doręczenia. Przykładowo należy wskazać na orzeczenia NSA z 27 września 2013 r. sygn. II OZ 810/13 oraz z 28 listopada 2012 r. sygn. II FZ 942/12, wedle których żeli pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej, to doręczenie uważa się za dokonane z upływem czternastego dnia od dnia złożenia pisma. Nie ma przy tym znaczenia moment faktycznego odbioru pisma - i to nawet jeżeli odbiór ten nastąpił po upływie wskazanego wyżej okresu. Pogląd ten, w realiach niniejszej sprawy należy podzielić.

Prawdą jest, jak wskazuje Skarżąca, że strona postępowania ma prawo do dokonywania czynności nawet ostatniego dnia terminu i nie może to być okolicznością dla niej obciążającą. Jednakże jednocześnie Strona powinna liczyć się z konsekwencjami swojej błędnej kalkulacji terminu, w sytuacji gdy aktywnie odbiera pisma w najpóźniejszej możliwej dacie oraz wykonuje zobowiązania w ostatnim dniu terminu. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Profesjonalny pełnomocnik Skarżącej dysponując datą pierwszej próby doręczenia, widniejącą zarówno na pierwszym jak i powtórnym "awizo", jak również na samej kopercie odbieranego pisma winien być w stanie określić czy i w którym momencie zaszła tzw. fikcja doręczenia i w zależności od tego określić w jakim terminie upływać będzie termin na dokonanie czynności procesowej. W razie wątpliwości czy wręcz braku wiedzy w zakresie tego jak powinno się liczyć termin, pełnomocnik działający z należytą starannością powinien nadać pismo wcześniej, zwłaszcza, że wezwanie dotyczyło jedynie konwalidacji braku podpisu, a więc braku formalnego nie wymagającego większego nakładu pracy.

Dodać należy na marginesie, że polemika autora zażalenia w zakresie naruszenia jej prawa do Sądu nie zasługuje na uwzględnienie. Zaznaczyć należy, że niniejsze postępowania dotyczy sprzeciwu od postanowienia w ramach procedury tzw. prawa pomocy, a więc wpadkowego postępowania wnioskowego. W razie zmiany okoliczności leżących u podstaw wniosku Strona będzie mogła ponownie wnosić o przyznanie jej prawa pomocy.

Podobnie brak skutku wywołuje argumentacja w zakresie tego jak dużym zaufaniem i poważaniem pełnomocnik Skarżącej darzy operatora pocztowego i czy jest to konkluzja zasadna.

1. 2.5. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. uznając, że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw orzekł jak w sentencji.