Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 8 lipca 2013 r., sygn. akt I SO/Łd 7/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu wniosku J. L. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego przyznał wnioskodawcy prawo mocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi oraz ustanowienie doradcy podatkowego, zaś w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Przedstawiając sytuację materialną i rodzinną wnioskodawcy ustaloną w oparciu o dane z formularza PPF oraz nadesłane dokumenty Sąd podał, że wnioskodawca wspólnie z żoną oraz małoletnim synem prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłami utrzymania są ich wynagrodzenia za pracę w łącznej wysokości ok. 2.200 zł netto. Wnioskodawca wskazał, że w 2012 roku jego dochód z tytułu działalności wykonywanej osobiście wyniósł 18.824 zł, zaś dochód żony skarżącego zamknął się kwotą ok. 23.000 zł. Wnioskodawca jest właścicielem zakupionego na kredyt mieszkania o powierzchni 85 m² położonego w Z., nie posiada innego majątku ani oszczędności.
Miesięczne koszty utrzymania rodziny zamykają się kwotą ok. 1.070 zł czynsz i opłata za energię. W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy wskazał, że ok. 2.500 zł wynosi miesięczna rata spłacanego przez rodzinę kredytu mieszkaniowego wraz z obowiązkowymi ubezpieczeniami. Ta sytuacja w związku z obniżeniem dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę z 3.640 zł netto z tytułu umowy o dzieło do ok. 600 zł netto z tytułu umowy o pracę na okres próbny zachwiała sytuacją finansową rodziny.
Uwzględniając powyższe okoliczności oraz wysokość ewentualnego wpisu od skargi w sprawie, w której wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 89.305 zł, stosownie do treści art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej również jako "P.p.s.a."). Sąd uznał, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W celu zachowania prawa do sądu za zasadne Sąd pierwszej instancji uznał przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Jednakże wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych na tym etapie postępowania był w ocenie Sądu przedwczesny. Twierdzenie to Sąd uzasadnił faktem, iż co prawda w chwili obecnej wnioskodawca zatrudniony jest na podstawie umowy o pracę na okres próbny z wynagrodzeniem w wysokości 600 zł netto, jednak w przeszłości z tytułu swojej pracy osiągał znacznie wyższe dochody, co nie pozwala na przyjęcie tezy o trwałej utracie możliwości sfinansowania kosztów postępowania przez wnioskodawcę.
Sąd podkreślił, że przyznanie prawa pomocy na etapie poprzedzającym wystąpienie do sądu ze skargą w konkretnej sprawie ma celu przede wszystkim umożliwienie wnioskodawcy realizacji jego prawa do sądu i ten cel prawo pomocy w przyznanym wnioskodawcy zakresie w pełni realizuje. Odmowa przyznania całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania nie zamyka stronie drogi do wystąpienia z wnioskiem o jego przyznanie, w szczególności w sytuacji oczywistej zmiany sytuacji materialnej strony.
W zażaleniu na powyższe postanowienie wnioskodawca zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie. Wskazał, że sytuacja jego rodziny jest tragiczna, zarobki spadają, a fakt, iż w przeszłości zarabiał więcej nie oznacza, że ma możliwości takiego zarobku w przyszłości. Podniósł, że wszelkie zarobki powyżej niezbędnego minimum są egzekwowane przez organa skarbowe w wyniku wydanych decyzji podatkowych.
Wnoszący zażalenie zauważył, że w okresie gdy zarabiał więcej niż obecnie, WSA w Łodzi przyznał mu prawo pomocy w zakresie całkowitym w sprawach: I SO/Łd 3/11 oraz I SO/Łd 4/11. W ocenie wnioskodawcy Sąd powinien rozpatrywać możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie obecnego stanu faktycznego, a gdyby ten uległ zmianie w przyszłości, prawo pomocy może być cofnięte stosownie do art. 249 P.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem rozstrzygnięcie podjęte przez Sąd pierwszej instancji odpowiada prawu.
Słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, że wniosek o przyznanie prawa pomocy został przez podatnika złożony jeszcze przed wniesieniem skargi na decyzję podatkową. Na tym etapie koszty postępowania sądowoadministracyjnego, których poniesienie byłoby niezbędne dla skutecznego jego zainicjowania to, co do zasady, wyłącznie wpis od skargi. W postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie jest nawet niezbędny udział profesjonalnego pełnomocnika, a zatem o poniesieniu wydatków związanych z jego ustanowieniem decyduje wyłącznie strona postępowania sądowoadministracyjnego. Wydatki te nie są jednak dla strony obligatoryjne.
Stwierdzić więc należy, że wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji nie naruszył prawa, gdyż zrealizował cel instytucji prawa pomocy. Celem tym jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego Sąd pierwszej instancji zagwarantował wnioskodawcy możliwość wystąpienia na drogę sądową i uzyskania rozstrzygnięcia dotyczącego decyzji organu podatkowego.
Art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie budzi wątpliwości trudna sytuacja materialna wnioskodawcy, jednakże zauważyć należy, że wnioskodawca i jego małżonka uzyskują stałe dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę. Nie są one wygórowane, ale w związku z wydanym przez Sąd pierwszej instancji postanowieniem wnioskodawca nie dozna jakiegokolwiek uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie oraz rodziny, bowiem na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest zobligowany do poniesienia jakichkolwiek związanych z nim kosztów.
Odnosząc się końcowo do postanowień zapadłych w innych sprawach z wniosku J. L. o przyznanie prawa pomocy, na które powołuje się wnioskodawca w zażaleniu, zauważyć należy, że sąd badając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy wydaje rozstrzygnięcie na podstawie akt sprawy, w myśl art. 133 P.p.s.a., i nie jest związany treścią rozstrzygnięć wydanych w innych sprawach dotyczących wnioskodawcy.
Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.