Uzasadnienie
Postanowieniem z 10 września Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 401/15, odmówił P. G. – nazywanemu dalej "Skarżącym", przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych.
Z uzasadnienia postanowienia Sądu pierwszej instancji wynika, że Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód w wysokości 6 tys. zł brutto, przy czym wydatki z nią związane wynoszą w przybliżeniu 5950 zł. Skarżący ponadto jest właścicielem domu o powierzchni 120 m2, budynku gospodarczego (130 m2), warsztatu i garażu (140 m2) oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 4 ha. Posiada także dwa ponad 20-letnie samochody osobowe. W rejestrze środków trwałych przedsiębiorstwa Skarżącego wyszczególniono 10 samochodów ciężarowych. Łączna kwota wydatków ponoszonych na utrzymanie siebie i rodziny wynosi 4.700 zł, z czego 1000 zł to opłaty za prąd, 600 zł Skarżący wydatkuje na leczenie żony, 1000 zł na ogrzewanie, 200 zł na wodę, 200 zł na wywóz nieczystości, a na żywność 1.700 zł. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, która nie uzyskuje dochodów.
Skarżący wskazał ponadto, że w ramach działalności gospodarczej ponosi znaczne koszty, w tym koszty związane z zatrudnianiem pracowników, bieżącym regulowaniem należności na rzecz kontrahentów, spłacaniem kredytów.
Rozpoznając wniosek o udzielenie prawa pomocy, Sąd pierwszej instancji wziął pod uwagę, że Skarżący zobowiązany jest do poniesienia kosztów sądowych w sześciu sprawach, w których łączny wpis sądowy wynosi 10.479 zł. Co istotne, w przypadku czterech z nich, w których łączna wartość wpisów od skargi wynosi 8.190 zł, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy.
Sąd uznał, że Skarżący posiada stałe źródło dochodów. Łączny dochód w pierwszym półroczu 2015 r. wyniósł 189.017,34 zł, natomiast dochód za 2014 r. wyniósł 356.495,80 zł. Sąd uznał zatem, że prowadzona działalność przynosi zyski, co umożliwia poniesienie kosztów sądowych. Z przedłożonego wykazu środków stałych wynika, że wnioskodawca systematycznie zwiększa wartość posiadanego majątku poprzez zakup nowych pojazdów, co oznacza, że rozwija swoją działalność i w nią inwestuje. Sąd wskazał, że koszty ponoszone w związku z posiadaniem kredytów nie stanowią podstawy do przyznania prawa pomocy, gdyż przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem finansowania postępowań sądowoadministracyjnych na Skarb Państwa.
W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik Skarżącego zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a." poprzez niezastosowanie tego przepisu w stanie faktycznym sprawy i odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, mimo iż zostały spełnione przesłanki wskazane w tym przepisie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy – nie zaistniały bowiem przesłanki wyrażone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy związany jest przesłankami udzielenia prawa pomocy zawartymi w art. 246 § 1: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (zwolnienie w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zwolnienie w zakresie częściowym). Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, strona nie wykazała zaistnienia przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd szczegółowo zbadał sytuację materialną strony, porównał wysokość kosztów sądowych, które na obecnym etapie musi ponieść Skarżący z jego możliwościami finansowymi, wziął przy tym pod uwagę wysokość wpisów sądowych nie tylko w tej sprawie, ale we wszystkich sprawach, które zainicjował Skarżący przed WSA w Olsztynie. Sąd porównał dochody z prowadzonej działalności gospodarczej z wydatkami, jakie ponosi miesięcznie rodzina Skarżącego, przedstawił stan rachunków bankowych, dokonywane z tych rachunków wypłaty, rozważył okoliczności związane z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym.
Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że przedstawione w sprawie okoliczności uzasadniają twierdzenie o rentowności prowadzonej przez wnioskodawcę firmy i nie wskazują na konieczność zakwalifikowania go do osób wymagających pomocy państwa w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. Z zestawienia przedstawionego we wniosku wynika bowiem, że w pierwszym półroczu 2015 r. Skarżący osiągnął dochód w wysokości 189.017,34 zł (przychód w wysokości 816.189,28 zł), a w 2014 r. wynosił on 356.495,80 zł (przychód w wysokości 2.137.504,39 zł). Przedłożone oświadczenie świadczy zatem o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody. Wszystkie podane wartości wielokrotnie przewyższają wartość wpisu. Tym samym nie można uznać, że Skarżący nie ma możliwości pozyskania środków finansowych na opłacenie niezbędnych opłat sądowych zainicjowanego przez niego postępowania sądowego.
W uzasadnieniu zażalenia podniósł, że uzyskane środki zostały zaangażowane w prowadzenie działalności gospodarczej oraz przeznaczone na utrzymanie gospodarstwa domowego. Zauważyć w tym miejscu należy, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Tymczasem, jak wskazał Sąd pierwszej instancji, Skarżący systematycznie zwiększa wartość posiadanego przez siebie majątku poprzez zakup nowych pojazdów, co oznacza, że rozwija swoją działalności i w nią inwestuje. W 2014 r. nakłady na zakup środków trwałych wynosiły 105.226,80 zł. W przypadku posiadania nadwyżki finansowej względem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, kwestią wyboru Skarżącego jest, czy przeznaczy ją na działalność gospodarczą, czy pokrycie kosztów sądowych. W tym kontekście zauważyć wreszcie należy, że wysokość środków zaangażowanych w prowadzoną działalność gospodarczą świadczyć musi o posiadaniu zasobów finansowych wystarczających do pokrycia wpisu od skargi.
Reasumując, należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji w sposób pełny i wnikliwy dokonał analizy sytuacji materialnej Skarżącego i zasadnie uznał, że nie została spełniona przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Przywołana w zażaleniu argumentacja oceny tej nie podważyła.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.