Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 726/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił P. Sp. z o.o. w O. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Sąd I instancji wskazał, że z materiału dowodowego, który przedłożono wynika, że na dzień 31 maja 2014 r. Spółka posiadała kapitał zapasowy w kwocie 16.746,73 zł. Ponadto wypracowała przychody netto ze sprzedaży rzędu 2.845,53 zł oraz przychody operacyjne wynoszące 6.007.793,21 zł, które po potrąceniu o ponoszone wydatki przyniosły zysk w wysokości 1.050.956,87 zł. Ponadto na dzień bilansowy Spółka posiadała czynne rozliczenia międzyokresowe o wartości 3.146,50 zł, które dotyczyły dozoru technicznego, aktywa trwałe w kwocie 4.900,00 zł oraz aktywa obrotowe wynoszące 201.209,22 zł, w tym towary o wartości 108.608,76 zł oraz należności i inwestycje krótkoterminowe rzędu 88.195,70 zł i 1.258,26 zł.
Spółka podała, że posiada zobowiązania z tytułu pożyczek i kredytów, nie wskazując, na jaki cel zostały przeznaczone środki z tych zobowiązań. Zatem Sąd nie był w stanie ocenić, czy zostały przeznaczone na niezbędne dla Spółki cele. Ponadto spłata zobowiązań z tytułu kredytów i pożyczek strony skarżącej nie ma pierwszeństwa przed zobowiązaniami wynikającymi z wszczętego przez stronę postępowania sądowego.
Nie bez znaczenia jest również, że Spółka nie nadesłała pełnej dokumentacji, tj. wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych ewentualnie zaświadczeń o ich zamknięciu. Z dokumentacji nadesłanej przy piśmie z dnia 20 maja 2015 r. wynika, że Spółka posiada jeszcze przynajmniej dwa rachunki bankowe w Raiffeisen Bank Polska S.A. oraz Banku Gospodarki Żywnościowej S.A., gdyż do tych banków skierowane zostały zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 12 grudnia 2014 r. oraz zawiadomienia o zajęciu egzekucyjnym z tej samej daty. Dokumenty te, zdaniem Sądu I instancji, mają zasadnicze znaczenie dla przyznania prawa pomocy, gdyż wskazują bezspornie na bieżący stan finansów Spółki na rachunku bankowym.
Na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej Spółki złożył zażalenie. Zaskarżył orzeczenie w całości zarzucając mu naruszenie przepisów prawa procesowego, tj,:
- - art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej: P.p.s.a.
Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie Spółce prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wskazano, że ujęty w rachunku zysków i strat od 1 stycznia do 31 maja 2014 r. zysk netto Spółka przeznacza w całości na pokrycie strat z lat ubiegłych. Strata za 2013 r. pomniejszona o zysk wykazany na dzień 31 maja 2014 r. wynosi 1.792.421,90 zł. Z dodatkowych informacji i objaśnienia do sprawozdania finansowego za okres od 1 stycznia do 31 maja 2014 r. wynika, że Spółka posiada zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek oraz zobowiązania z tytułu podatków w wysokości znacznie przekraczającej zysk bilansowy netto.
Ponadto skierowanie przez organ egzekucyjny zajęcia do określonego banku nie przesądza, że Spółka posiada w nim wierzytelności z rachunku bankowego lub wkładu oszczędnościowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie Spółki nie może zostać uwzględnione.
Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów.
Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 2 P.p.s.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że skarżąca Spółka nie wykazała w sposób należyty, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wprawdzie skarżąca zawarła we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenia dotyczących jej sytuacji majątkowej i finansowej, jednakże uniemożliwiła Sądowi I instancji dokonanie weryfikacji wiarygodności tychże oświadczeń. Mimo wezwania Spółki w trybie art. 255 P.p.s.a. nie nadesłała ona wszystkich żądanych dokumentów m.in. wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych. W zażaleniu pełnomocnik Spółki podkreślił, że samo skierowanie przez organ egzekucyjny zajęcia do określonego banku nie przesądza, iż dłużnik posiada w nim wierzytelności z rachunku bankowego lub wkładu oszczędnościowego. Okoliczność, że Spółka nie posiada rachunku bankowego w Raiffeisen Bank Polska S.A. oraz Banku Gospodarki Żywnościowej S.A. nie została jednak w żaden sposób przez stronę skarżącą udokumentowana. Brak pełnej dokumentacji uniemożliwiał Sądowi I instancji ocenę, czy w przypadku skarżącej Spółki wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy.
Odnosząc się z kolei do akcentowanych przez Spółkę ponoszonych wydatków na spłatę kredytów i pożyczek zgodzić się należy z Sądem I instancji, że nie mogą one mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Konieczność ponoszenia tego rodzaju wydatków nie stanowi więc okoliczności uzasadniającej przyznanie stronie prawa pomocy.
Biorąc pod uwagę powyższe trafnie Sąd I instancji odmówił przyznania Spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.