Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2013 r., sygn. akt: III SA/Wa 1655/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. G. (dalej: "strona", "skarżący") przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W pisemnych motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji podał, że strona na urzędowym formularzu PPF, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych, podając że nie jest w stanie ich ponieść z uwagi na sytuację finansową. Wniosek ten skarżący uzasadnił stanem zdrowia (choroba Parkinsona), który uniemożliwia jemu podjęcie pracy w pełnym wymiarze, a także wysokimi kosztami leczenia, rehabilitacji oraz utrzymania. Jednocześnie oświadczył, że uzyskiwane dochody są na tyle niskie, że pokrywają jedynie bieżące wydatki. Zwrócił także uwagę na poniesione opłaty w innych sprawach. Z oświadczenia o stanie rodzinnym skarżącego wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną – A. G. oraz synem – P. G. Skarżący oświadczył, że na dochód wspólnego gospodarstwa składa się wynagrodzenie uzyskiwane przez żonę oraz syna – J. G., w łącznej wysokości 3.200 zł. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że ponosi wydatki na energię elektryczną – 488,15 zł, MEDICOVER – 513,07zł, spłatę kredytu – 1668,76 zł, zaś na utrzymanie przeznacza 1000 zł. Z formularza PPF wynika, że skarżący nie posiada jakiegokolwiek majątku nieruchomego, wartościowych rzeczy ruchomych czy zasobów pieniężnych zaś do żony należy dom o powierzchni 230 m² oraz samochód osobowy marki VOLVO S60 (rok prod. 2008). Do wniosku skarżący załączył dokumentację medyczną, umowę kredytu, przelewy z rachunku, listę płac, zeznanie podatkowe, informację PIT-11.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Sąd zaznaczył, że z uwagi na niepełne wykonanie prze skarżącego wezwania do przedłożenia dodatkowej dokumentacji, nie miał możliwości całościowego wglądu w jego sytuację majątkową. Sąd pierwszej instancji wskazał także na liczne nieścisłości w oświadczeniach strony, które nie znajdują potwierdzenia w danych znajdujących się w aktach sprawy oraz uniemożliwiają ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: "P.p.s.a."), poprzez nieuwzględnienie jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, wynikającej z wykonalności zaskarżonej decyzji i wynikających z tego tytułu zajęć egzekucyjnych, nadto przez niepełne rozważenie sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego. Wnoszący zażalenie podkreślił, że w toku niniejszego postępowania zaszła zmiana okoliczności mająca wpływ na ocenę zdolności finansowej strony ponieważ przeciwko skarżącemu w obecnym czasie wydane zostały dwa zajęcia egzekucyjne. Jednym z nich zajęto zwrot kosztów postępowania sądowego, które skarżący powinien otrzymać z tytułu uwzględnienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jego skargi na działanie organu podatkowego. Mając na uwadze powyższe strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Podkreślenia przy tym wymaga, że do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy stroną postępowania sądowoadministracyjnego jest osoba fizyczna, będzie miał zastosowanie przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Należy również zauważyć, że regulacja zawarta w treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 tej ustawy, stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów.
Z treści powyższych przepisów wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. To strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Dokonując analizy akt sprawy Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że ocena sytuacji materialnej skarżącego dokonana przez Sąd pierwszej instancji z punktu widzenia przesłanek opisanych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jest prawidłowa a skarżący nie podważył tej oceny również w niniejszym postępowaniu zażaleniowym. W tym miejscu podkreślić należy, że skarżący miał świadomość, iż dane zawarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 P.p.s.a., o czym poinformowano skarżącego w wezwaniu z dnia 8 lipca 2013 r. Nie ulega także wątpliwości, że ciążącego na stronie zobowiązania wynikającego z tego wezwania skarżący nie wykonał w pełni.
Co więcej, strona – także w ramach zażalenia – w sposób skuteczny nie zdołała podważyć argumentów podniesionych przez Sąd pierwszej instancji odnośnie zasadności odmowy przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie ograniczając się jedynie do ogólnych twierdzeń, niepowiązanych z konkretnymi argumentami tego Sądu.
Trafnie także Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na nieprawidłowości wynikające z podanego przez skarżącego dochodu. Sąd ten wskazał, że zadeklarowane i udokumentowane wydatki przewyższają uzyskiwany dochód, zaś skarżący nie wykazał innych – poza wynagrodzeniem za pracę - źródeł ich finansowania. Dochód ten wynosi 2.362,76 zł (dane na podstawie listy płac), tymczasem z przedstawionych potwierdzeń przelewów wynika, że w lipcu br. sama tylko rata kredytu i opłata za usługi medyczne pochłonęła 2.181,77 zł. Do tego doliczyć należy opłaty za energię elektryczną (w maju br. opłata ta wyniosła 262,78 zł, zaś w lipcu br. 488,15 zł), czy wywóz nieczystości (w maju br. opłata ta wyniosła 308,88 zł).
Dodatkowo skarżący zadeklarował "koszty utrzymania" na poziomie 1.000 zł. Braki jednak w dokumentacji mającej obrazować sytuację majątkową skarżącego wynikające z uchylenia się od uczynienia zadość wezwaniu (w szczególności odnośnie sytuacji majątkowej żony, czy wyciągów z rachunków bankowych), a tym samym brak pełni współpracy z Sądem w celu wykazania, że w istocie skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, a więc spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., uniemożliwiał Sądowi poznanie jego pełnej sytuacji majątkowej i skutkował odmową przyznania prawa pomocy. Co prawda w rozpatrywanym obecnie zażaleniu skarżący podnosi, że cała żądana dokumentacja została dostarczona, jednak akta przedmiotowej sprawy nie potwierdzają tego gołosłownego twierdzenia.
Powyższej oceny nie zmieniają również nowe okoliczności podnoszone w środku zaskarżenia, dotyczące zajęć egzekucyjnych z uwagi na brak pełnych informacji co do uzyskiwanych przez stronę dochodów. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, co również sam skarżący zauważył, że zajęcia egzekucyjne kształtują sytuację majątkową strony. Jednak oceny w jaki sposób ta sytuacja się kształtuje można dokonać jedynie w relacji do wysokości pozyskiwanych dochodów, których w rozpatrywanej sprawie nie udało się ustalić.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że pełen obraz możliwości finansowych i majątkowych skarżącego nie został ujawniony w sposób pozwalający na stwierdzenie, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w zakresie częściowym, w związku z tym, stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.