Uzasadnienie
Postanowieniem z 31 października 2016 r., I SA/Wr 4/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę E. sp. z o.o. z/s w M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. w przedmiocie podatku od towarów i usług, a także umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.
Sąd stwierdził, że ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w (powtórnym) wezwaniu do uiszczenia wpisu, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej rozstrzygnięcia w tym zakresie i nie ma wpływu na bieg terminu określonego w wezwaniu do uiszczenia opłaty sądowej od skargi. Brak uregulowania opłaty w ww. sytuacji (w związku z wezwaniem skierowanym po prawomocnym oddaleniu żądania strony w zakresie prawa pomocy) uzasadniał zatem odrzucenie skargi, stosownie do art. 220 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Ppsa). W związku z odrzuceniem skargi, od którego to postanowienia zażalenie wolne jest od wpisu, zbędne stało się ponadto rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy, co uzasadniało umorzenie postępowania w tym zakresie (art. 249a Ppsa).
W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka zgłosiła wniosek o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, zarzucając naruszenie:
- - art. 249a Ppsa poprzez umorzenie postępowania w przedmiocie prawa pomocy, podczas gdy skarżąca nie wyczerpała drogi do uzyskania zwolnienia z kosztów sądowych (wobec nierozpatrzenia jej wniosku w tym zakresie),
- - art. 220 § 3 Ppsa poprzez odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu w sytuacji, gdy skarżąca nie wyczerpała drogi do uzyskania zwolnienia z kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
W stanie faktycznym sprawy poza sporem jest to, że w związku z prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 22 lipca 2016 r., utrzymującym w mocy postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, pełnomocnikowi strony skarżącej doręczono 14 września 2016 r. wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 26 lutego 2016 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Ww. termin kończył swój bieg 21 września 2016 r. Skarżąca nie uiszczając wpisu ponownie złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w takim samym zakresie, jak uprzednio.
Na tym tle kwestionowana jest przez stronę skarżącą teza zaskarżonego postanowienia, że ów ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie przerywał biegu terminu do uiszczenia opłaty sądowej od skargi. Odnosząc się w tym kontekście do stanowiska spółki wskazać należy, że powołuje się ona na orzecznictwo, które nie odnosi się do omawianej sytuacji, lecz do przypadku złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych po raz pierwszy, jako reakcji procesowej na pierwotne wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi (s. 2 zażalenia). Jest to odmienny stan faktyczny, aniżeli analizowany w niniejszej sprawie, gdy na skutek prawomocnego oddalenia wniosku strony o zwolnienie od kosztów sądowych, kierowane jest do niej powtórne wezwanie obligujące do wykonania (zasadniczego) zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego. W takiej sytuacji złożenie ponownego wniosku w przedmiocie prawa pomocy (na zasadzie art. 165 Ppsa) nie niweczy skutków kolejnego wezwania do uiszczenia wpisu.
Stąd też brak opłacenia wpisu w ww. sytuacji uzasadniał odrzucenie skargi, stosownie do art. 220 § 3 ww. ustawy. Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie chroni bowiem w ww. sytuacji strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania o uiszczenie wpisu. Stanowisko to jest ugruntowane w orzecznictwie (por. np. post. NSA z 22 lutego 2017 r., II OZ 175/17, CBOSA oraz powołane tam orzeczenia).
Chybiony w tym stanie rzeczy jest również zarzut naruszenia art. 249a Ppsa. Podzielić bowiem należy pogląd Sądu pierwszej instancji, że wydanie orzeczenia w przedmiocie (ponownego) wniosku strony o przyznanie prawa pomocy stało się zbędne w rozumieniu ww. przepisu, skoro skargę odrzucono (zakończono postępowanie w pierwszej instancji), a zażalenie na to rozstrzygnięcie było wolne od opłat (art. 220 § 4 Ppsa). W tym kontekście teza zażalenia (s. 3), że rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne również w odniesieniu do postępowań wpadkowych, czy uzupełniających względem zasadniczego toku sprawy, nie jest sprzeczna z oceną Sądu pierwszej instancji, który wskazał tylko, że postępowanie odwoławcze nie będzie wiązało się z opłatami sądowymi, a tym samym nie jest konieczna (ponowna) ocena sytuacji materialnej strony w celu umożliwienia jej kwestionowania postanowienia o odrzuceniu skargi.
Z tych powodów Sąd kasacyjny postanowił jak w sentencji, stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ww. ustawy.