Uzasadnienie
- 1. Postanowieniem z dnia 26 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek R.J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Z uzasadnienia Sądu pierwszej instancji wynika, że skarżący odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia wniosku, oświadczył, że nie posiada aktualnie żadnych kont bankowych, nie wskazał jednak czy w ciągu ostatnich sześciu miesięcy takowe posiadał i kiedy ewentualnie zostały one zamknięte. Skarżący wskazał, że nie posiada również pojazdów podlegających obowiązkowi rejestracji. Wynajmuje on pokój o powierzchni 10 m2. Nie wyjaśnił jednak dlaczego w takiej sytuacji podaje inny adres zamieszkania. Skarżący ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości 1.430,- zł, w tym np. koszt telefonu komórkowego wynosi 200,- zł miesięcznie. W sprzeciwie skarżący wyjaśnił, że ww. koszty ponosi dzięki darowiznom otrzymanym głównie od siostry. Skarżący nie wskazał jaka była kwota tych darowizn i czy było to zdarzenie jednorazowe czy nie.
Według Sądu należało sądzić na podstawie oświadczenia skarżącego, że deklarowana pomoc rodziny to ponad 17.000,- zł rocznie (1.430,- zł x 12). Zatem aktualny pozostawał obowiązek udokumentowania tego poprzez złożenie odpisów rozliczeń podatkowych.
Sąd zauważył, że skarżący pomimo wezwania nie wyjaśnił też, dlaczego nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, skoro jak twierdzi nie otrzymuje żadnego dochodu ani nie posiada oszczędności. Mimo wezwania nie udzielił także odpowiedzi na pytanie czy pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym.
W opinii Sądu niecelowe było ponowne wzywanie skarżącego o wyjaśnienie wątpliwych kwestii. Powyższe ustalenia faktyczne były zupełne, ponieważ oparte zostały na dowodach możliwych do pozyskania przez sąd i tych które skarżący zechciał dostarczyć. W tym postępowaniu sąd nie ma nieograniczonego obowiązku zbierania dowodów. W opinii sądu w ustalonym stanie faktycznym zachodziły podstawy do przyjęcia, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.
Sąd uznał, że nie bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych skarżącego był fakt reprezentowania go w postępowaniu sądowym, przez profesjonalnego pełnomocnika.
- 2. W zażaleniu na powyższe postanowienie wniesiono o całkowite zwolnienie z kosztów sądowych lub częściowe.
Żalący podkreślił, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy napisał prawdę. Faktycznie otrzymuje pomoc od swojej siostry w postaci darowizn, które nie podlegają opodatkowaniu, dlatego też nie musiał ich wykazywać w zeznaniach podatkowych. Żalący wskazał również, że nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, gdyż jako osoba niemająca minimalnego stażu nie mógłby być zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Zaznaczył, że w sądzie cywilnym uzyskiwał zwolnienie od kosztów sądowych, zaś jego pełnomocnik na razie świadczy bezpłatną pomoc.
- 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Analiza akt sprawy prowadzi bowiem do wniosku, że skarżący nie wykazał aby zaistniały przesłanki o których to mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) (dalej u.p.p.s.a.)
Wymieniony art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. stanowi, że sąd przyzna osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywoływanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie występują niejasności co do sytuacji majątkowej skarżącego. Sąd pierwszej instancji ocenił, że skarżący ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości 1.430 zł, np. koszt telefonu komórkowego wynosi 200,- zł miesięcznie. W sprzeciwie skarżący wyjaśnił, że ww. koszty ponosi dzięki darowiznom otrzymanym głównie od siostry. Nie wspomniał o nich w formularzu PPF, ponieważ nie znalazł w nim odpowiedniej rubryczki na takie dane. W zażaleniu podnosi, że w druku nie było pytania o kwotę otrzymanych pożyczek lub darowizn. W tym miejscu należy jeszcze raz wyjaśnić, że w formularzu pod poz. 9 należało wpisać inne dodatkowe informacje o stanie majątkowym, a pod poz. 11 inne dane, które składający uważa za istotne. Według Sądu darowizny będące źródłem utrzymania strony są niewątpliwie istotnymi danymi o stanie majątkowym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał również, że jak należy sądzić na podstawie oświadczenia skarżącego, deklarowana pomoc rodziny to ponad 17.000,- zł rocznie (1.430,- zł x 12). Żalący nie podważa oceny Sądu pierwszej co do wysokości otrzymywanych darowizn. Jednak w żaden sposób otrzymywania tak wysokich darowizn nie uprawdopodabnia. Brak jest w aktach sprawy jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego otrzymywania takich kwot pieniężnych. W aktach sprawy brak również dokumentu uprawdopodabniającego, że umocowany przez niego profesjonalny pełnomocnik świadczy bezpłatną pomoc.
Sąd pierwszej instancji wytknął, że skoro faktycznie strona otrzymuje darowizny w wysokości ponad 17.000 zł rocznie to aktualny pozostawał obowiązek udokumentowania tego poprzez złożenie rozliczeń podatkowych. Twierdzenie takie, przy założeniu, że skarżący otrzymywał od siostry takie darowizny, wbrew opinii żalącego, było prawidłowe. W świetle bowiem przepisów ustawy z dnia 28 lipca 1983r. o podatku od spadków i darowizn opodatkowaniu podlega nabycie przez nabywcę, od jednej osoby, własności rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej 9.637 zł - jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do I grupy podatkowej. Obowiązek złożenia zeznania podatkowego powstaje wtedy, gdy łączna wartość rzeczy lub praw majątkowych nabytych od jednej osoby w ciągu 5 lat przekroczy kwotę wolną od podatku. (por. art. 9 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz.U 2009.93.768).
Nie zrozumiałe pozostaje dlaczego skarżący nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Żalący powołuje się na brak stażu, wymaganego, w jego ocenie, do rejestracji w Urzędzie Pracy. Nie przedstawia jednak dokumentu potwierdzającego, że z uwagi na tę okoliczność nie został zarejestrowany jako osoba bezrobotna.
W tej sytuacji zgodzić się należało z Sądem pierwszej instancji, że oświadczenie skarżącego budziło wątpliwości i pomimo wezwania nie zostało poparte żadnymi dowodami. Tym samym, należało przyznać rację Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, że wątpliwości co do sytuacji finansowej skarżącego, przedstawionej w toku postępowania prowadzonego w zakresie przyznania prawa pomocy, uniemożliwiały uwzględnienie złożonego wniosku. Nie można więc było w sprawie odstąpić od reguły ustanowionej w art. 199 u.p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 u.p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.