Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 29 stycznia 2014 r., sygn. akt I FZ 437/13

Uzasadnienie

1.1. Postanowieniem z dnia 9 września 2013 r., sygn. akt III SA/Gl 1435/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: sąd pierwszej instancji) odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi R. M. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. (organ odwoławczy) z dnia 30 kwietnia 2013 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 r.

1.2. W uzasadnieniu tegoż postanowienia wskazano, że skarżący w treści skargi zawarł wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, argumentując to faktem likwidacji działalności gospodarczej i podnosząc, że kontynuacja egzekucji administracyjnej może pogorszyć sytuację finansową rodziny skarżącego przez pozbawienie jej środków do życia.

1.3. Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie wskazał żadnych dowodów uzasadniających udzielenie tymczasowej ochrony ani okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w zebranym materiale dowodowym. Jednocześnie stwierdził, że w aktach sprawy zebrano dokumenty przedłożone przez skarżącego w postępowaniu z zakresu praw pomocy, które są przydatne dla oceny jego sytuacji majątkowej.

Sąd pierwszej instancji po dokonaniu analizy całokształtu zgromadzonej dokumentacji uznał, że skarżący poza hasłowymi sformułowaniami wniosku nie wykazał okoliczności, wymienionych w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), warunkujących pozytywne jego rozstrzygnięcie. W ocenie sądu pierwszej instancji skarżący nie udowodnił okoliczności przemawiających za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji, bowiem nie dostarczył żadnych informacji ani dokumentów które mogłyby przemawiać za wstrzymanie wykonania decyzji. Co się zaś tyczy dokumentów przedłożonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy, to choć pozwoliły zbadać sytuację finansową skarżącego, to jednak nie były wystarczające aby pozytywnie rozstrzygnąć ten wniosek, albowiem przesłanki udzielenia prawa pomocy oraz wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie są tożsame.

Wobec powyższego, sąd pierwszej instancji na podstawie art. 61 § 3 i § 5 p.p.s.a., odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

1. 2.1. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podniósł konieczność wyeliminowania kwestionowanego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.

1. 2.2. W uzasadnieniu wskazano, że w niniejszej sprawie skarżący przedstawił odpowiednie dokumenty, które umożliwiły merytoryczną ocenę złożonego wniosku i które co najmniej uprawdopodobniły spełnienie przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. Wśród nich znalazły się dokumenty, które opisują wszystkie zobowiązania skarżącego jakie ciążą na rodzinie skarżącego, w tym miesięczne koszty utrzymania rodziny. Z przedstawionych dokumentów wynikało, że sytuacja materialna skarżącego jest trudna, a kontynuowanie egzekucji administracyjnej mogłoby doprowadzić do pozbawienia podatnika minimum egzystencji. Przede wszystkim skarżący z powodu prowadzonych postępowań kontrolnych był zmuszony zamknąć działalność gospodarczą.

Obecnie skarżący oraz jego małżonka pozostają na bezrobociu. Jedynym źródłem utrzymania rodziny jest zasiłek dla bezrobotnych. Na skarżącym ciąży również konieczność łożenia na utrzymanie małoletniej córki, zamieszkującej we wspólnym gospodarstwie domowym.

Skarżący podniósł również, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w postanowieniu z dnia 19 sierpnia 2013 r. sygn. akt I SA/Gl 849/13, w sprawie dotyczącej podatku dochodowego za 2007 r., rozpatrując identyczną sytuację skarżącego uznał, że wykonanie decyzji może doprowadzić do niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub może spowodować trudne do odwrócenia

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

1. 3. Zażalenie skarżącego zasługuje na uwzględnienie.
2. 4. Przyznanie stronie skarżącej ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od ogólnej reguły, wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. Z art. 61 § 3 p.p.s.a. wynika, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności może nastąpić wyłącznie na wniosek skarżącego, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że skarżący we wniosku o wstrzymanie wykonania aktu obowiązany jest wskazać okoliczności, które w jego ocenie uzasadniają wniosek, co do tego, że wykonanie aktu może spowodować znaczną szkodę lub trudne do odwrócenie skutki. Jego twierdzenia powinny być poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi sytuacji finansowej oraz majątkowej.
3. 5. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił uchylić zaskarżone orzeczenie mimo braku sformułowania zarzutów naruszenia przepisów prawa w rozpoznawanym środku zaskarżenia, co jest dopuszczalne, zważywszy na odformalizowany charakter trybu zażaleniowego. W zażaleniu skarżący przedstawił bowiem okoliczności, które wskazują, że wykonanie zaskarżonej decyzji wyrządzi znaczną szkodę i spowoduje trudne do odwrócenie skutki. Twierdzenia skarżącego są poparte dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy. Wśród przedstawionych przez skarżącego dokumentów znajduje się m.in. dowód wykreślenia z CEIDG z dniem 3 kwietnia 2013 r. prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, zaświadczenie o pobieraniu przez skarżącego zasiłku dla bezrobotnych, zaświadczenie z Urzędu Pracy dotyczące zarejestrowania małżonki skarżącego jako bezrobotnej, wyciąg z rachunku bankowego, z którego wynika brak środków na koncie, wezwania z banków dot. zaprzestania przez skarżącego obsługiwania umowy kredytu hipotecznego, zawiadomienie z Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego o wpisie hipoteki umownej kaucyjnej w księdze wieczystej dla nieruchomości skarżącego na rzecz banku celem zabezpieczenia spłaty kredyty hipotecznego.

W ocenie sądu odwoławczego z przedstawionych dokumentów wynika, że wykonanie zaskarżonej decyzji wobec skarżącego może wiązać się ze znaczną szkodą i trudnymi dlań do odwrócenia skutkami. Skarżący na skutek problemów finansowych związanych z zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej zaprzestał wykonywania swoich zobowiązań wobec banków i innych wierzycieli. Jego nieruchomość jest obciążona hipoteką, co w połączeniu z ewentualnym przeprowadzeniem egzekucji administracyjnej jeszcze zwiększy ryzyko utraty przedmiotowej nieruchomości, tj. domu w budowie.

Należy zatem uznać, że prawdopodobna szkoda (utrata domu w budowie) nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub jego wyegzekwowaniem, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu poprzedniego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2004 r., GZ 138/04).

Za uwzględnieniem przedmiotowego wniosku przemawia także fakt zaprzestania prowadzenia przez skarżącego prowadzonej działalności gospodarczej w okolicznościach przez niego przedstawionych. W postanowieniu z dnia 18 czerwca 2004 r., FZ 136/04, (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wykonanie zaskarżonej decyzji skutkujące zakończeniem prowadzonej działalności gospodarczej, a w konsekwencji utratą przez stronę skarżącą jedynego źródła utrzymania dla niej i jej rodziny, stanowi spełnienie obu przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie, jak podniósł skarżący w znajdującym się w aktach sprawy wniosku PPF oraz w uzasadnieniu rozpoznawanego środka zaskarżenia w jego sytuacji taki stan nastąpił już wcześniej (skarżący wskazuje, że zakończył swoją działalność po trwającej prawie 4 lata kontroli w połączeniu z trudną sytuacji gospodarczą na rynku), niemniej jednak należy przyjąć że również w takiej sytuacji w połączeniu z ciążącymi na skarżącym zobowiązaniami również zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.

6. Chociaż przesłanki dotyczące wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu nie są identyczne z tymi, które stanowiły podstawę do przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 26 kwietnia 2004 r., FZ 38/04, niepubl.), to w niniejszej sprawie pozwalają one na przyjęcie, że wniosek skarżącego jest uzasadniony. Nie jest więc prawidłowe stwierdzenie sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wskazał żadnych dowodów uzasadniających udzielenie tymczasowej ochrony, ani okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.

7. Na marginesie rozważań należy zauważyć, że w demokratycznym państwie prawnym nie powinna mieć miejsce sytuacja, w której ten sam sąd wobec tego samego podmiotu w identycznej sprawie wydaje odmienne rozstrzygnięcia. Taki przypadek miał miejsce w stosunku do skarżącego, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawie sygn. akt I SA/Gl 849/13, na podstawie tych samych akt sprawy, inaczej niż w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym, przychylił się do wniosku skarżącego i wstrzymał wykonanie decyzji organu odwoławczego.

8. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie sądu pierwszej instancji i wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji organu odwoławczego.