Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 21 października 2009 r., sygn. I SA/Bk 239/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) (dalej: u.p.p.s.a.) odmówił M. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego.
W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wskazał, że przedstawiona we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa skarżącej i jej rodziny budzi uzasadnione wątpliwości. Sąd pokreślił, że z jednej strony według skarżącej ponosi ona miesięcznie wydatki na utrzymanie rodziny oraz spłatę kredytów bankowych w kwocie ponad 6.000 zł, a z drugiej strony jedyne źródło dochodów skarżącej stanowi dochód z prowadzonej wraz z mężem działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej, która jednak od 2009 r. generuje stratę. Sąd zauważył, że twierdzenia skarżącej pozostają w wewnętrznej sprzeczności i przeczą zasadom doświadczenia życiowego, albowiem nie posiadając żadnych oszczędności i znaczących środków finansowych nie sposób wydatkować kwot rzędu 6.000 zł miesięcznie na utrzymanie rodziny przy jednoczesnym wykazywaniu straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 4.300 zł. Sąd zanegował również pogląd skarżącej, że konieczność spłaty kredytów konsumpcyjnych powinna powodować zwolnienie od kosztów sądowych. Według Sądu koszty sądowe nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności ich zaspokajania.
Odnośnie żądania ustanowienia pełnomocnika z urzędu Sąd wskazał, że w świetle art. 246 § 3 u.p.p.s.a. pozostawanie przez stronę w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem wyklucza pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego niezależnie od rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy.
Pełnomocnik skarżącej w zażaleniu na powyższe postanowienie wniósł o jego zmianę przez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.
Zdaniem wnoszącego zażalenie Sąd błędnie ocenił sytuację majątkową skarżącego i jego rodziny, przyjmując że jest on w stanie uiścić wymagane w sprawie koszty sądowe. Autor zażalenia podkreślił, że skarżąca nie jest w stanie tych kosztów uiścić, albowiem prowadzona wraz z mężem działalność gospodarcza, z przyczyn od niej niezależnych, nie przynosi zysków, a jedynie generuje stratę. Dodał, że przy ocenie sytuacji majątkowej skarżącej Sąd pominął kwestię zaciągniętych przez nią kredytów, które miały wyprowadzić spółkę z kłopotów finansowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane osobie fizycznej gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przywołanego przepisu wynika, że przez użycie sformułowania "wykaże" ustawodawca przesunął ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy na stronę. Do Sądu zaś, kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą.
Skarżąca w toku postępowania przedłożyła obszerny materiał obrazujący sytuację majątkową i rodzinną. Formalnie zatem spełniła warunek przewidziany w art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. Jednakże analiza tego materiału dokonana przez Sąd pierwszej instancji ujawniła, że w rzeczywistości zachodzą poważne wątpliwości co do rzetelności przedstawionych przez skarżącą informacji. Z taką oceną należy się zgodzić. Słusznie bowiem WSA zauważył, że nie jest możliwe finansowanie przez skarżącą miesięcznych wydatków rzędu 6.000 zł z prowadzonej działalności gospodarczej w sytuacji, gdy przynajmniej od stycznia 2009 r. działalność ta, według dokumentacji rachunkowej, przynosi straty. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego zasygnalizowane już na etapie postępowania pierwszoinstnacyjnego wątpliwości potęguje fakt, że w lutym i maju 2009 r., a więc w okresie, w którym jedyne źródło dochodów skarżącej przynosiło straty, zaciągnęła kredyt w banku na kwotę 80.000 zł. Biorąc zaś pod uwagę obecne realia uzyskiwania kredytów w instytucjach finansujących, tj. konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej oznacza to, że sytuacja finansowa skarżącej i jej rodziny była dobra.
W innym wypadku bank, posiadający personel wyspecjalizowany w ocenie ryzyka kredytowego, nie przyznałby skarżącej kredytu na prowadzenie działalności gospodarczej. Rację ma żalący, że zaciągnięcie kredytu przez daną osobę świadczy o niedoborze środków płatniczych potrzebnych na zaspokojenie jej potrzeb. Jednak zarówno Sąd pierwszej instancji, jak i obecnie Sąd odwoławczy, nie kwestionuje konieczności zaciągnięcia przez skarżącą kredytu bankowego, po to aby ratować prowadzone przez siebie przedsiębiorstwo (spółkę cywilną). Jest to decyzja racjonalna. W toku postępowania sądowoadministracyjnego wątpliwości budzi jednak możliwość uzyskania przez skarżącą pomocy finansowej z banku. Skoro bowiem zaciągnęła ona kredyt w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która generuje straty, to musiała przedstawić bankowi jakieś zabezpieczenie bądź ujawnić inne źródło uzyskiwania dochodów. Informacji tych jednak skarżąca nie przedstawiła w toku postępowania sądowego, ograniczając się tylko do stwierdzenia, że kredyt został przyznany.
Powyższe okoliczności sprawiają, że Naczelny Sąd Administracyjny podziela wątpliwości wyrażone w zaskarżonym postanowieniu odnośnie do twierdzeń skarżącej o jej trudnej sytuacji majątkowej i życiowej. Pozostają one bowiem w oczywistej sprzeczności z faktami przytoczonymi na ich poparcie. Tym samym nie można uznać skarżącej za osobę, która znajduje się w ciężkiej sytuacji majątkowej, uzasadniającej otrzymanie dofinansowania z budżetu Skarbu Państwa.
Z tych względów na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 u.p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.