Uzasadnienie
Zaskarżonym zarządzeniem z dnia 7 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/Ol 283/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie pozostawił bez rozpoznania wniosek M. L. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi B. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 8 marca 2010 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie usunięcia z obrotu prawnego postanowienie oraz dokonania zwrotu podatku od towarów i usług.
Z przedstawionego przez Sąd I instancji stanu sprawy wynikało, że w przedmiotowym postępowaniu sądowoadministracyjnym skarżąca ustanowiła pełnomocnika w osobie brata – M. L. Postanowieniem z 18 maja 2010 r., w wyniku wniosku złożonego przez skarżącą, zwolnioną ją od kosztów sądowych oraz odmówiono ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.
Wyrokiem z 19 sierpnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę strony.
Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi skarżącej, który wniósł o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi kasacyjnej.
W wykonaniu zarządzenia do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie wniosku na urzędowym formularzu 22 listopada 2010 r. wpłynął do sądu wniosek na urzędowym formularzu, w którym jako wnioskodawca został podany pełnomocnik strony skarżącej – M. L. Wniosek ten został też przez pełnomocnika wypełniony i podpisany.
Zarządzeniem z 23 listopada 2010 r. pełnomocnik został wezwany do uzupełnienia braków wniosku o prawo pomocy przez złożenie prawidłowego wniosku o przyznanie prawa pomocy wypełnionego we wszystkich rubrykach przez B. G. i przez nią podpisanego, ze wskazaniem źródeł dochodu na utrzymanie rodziny, ilości osób na utrzymaniu, w terminie 7 dni od daty doręczenia pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania na podstawie art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.). Wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi 3 grudnia 2010 r. Braki wniosku nie zostały w zakreślonym terminie usunięte.
Wskazując na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 maja 2010 r., I OPS 11/09, Sąd I instancji stwierdził, że co prawda możliwe jest podpisanie formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy przez pełnomocnika strony, jednakże nie powoduje to, że wnioskodawcą staje się pełnomocnik. Wnioskodawcą pozostaje strona skarżąca i to jej dane o stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym winny znaleźć się w oświadczeniu zawartym w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, które następnie stanowią przedmiot oceny sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że negatywne skutki nieuzupełnienia przez pełnomocnika braków wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakreślonym terminie spadają bezpośrednio na stronę skarżącą.
W zażaleniu na powyższe zarządzenie pełnomocnik skarżącej wniósł o jego zmianę przez przyznanie stronie pełnomocnika z urzędu. W ocenie autora zażalenia zaskarżone zarządzenie narusza powagę rzeczy osądzonej, gdyż stronę postanowieniem z 18 maja 2010 r. zwolniono od kosztów sądowych, a wniosek pełnomocnika z 30 października 2010 r. dotyczył wyłącznie wyznaczenia stronie pełnomocnika, nie zaś kolejnego zwolnienia z kosztów sądowych. Wezwanie pełnomocnika do kolejnego złożenia deklaracji majątkowej było zatem z jednej strony pozbawione podstaw prawnych, bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny nie mógł ponownie orzekać o zwolnieniu skarżącej z kosztów sądowych, a z drugiej strony było zbędne, albowiem w sprawie I SA/OI 815/09 strona złożyła kolejne oświadczenia majątkowe i uzyskała zarówno zwolnienie z kosztów, jak i pomoc prawną z urzędu.
W ocenie pełnomocnika skarżącej nic nie stało na przeszkodzie, by Wojewódzki Sąd Administracyjny, badając po raz kolejny przesłanki zwolnienia z kosztów pomocy prawnej, posiłkował się deklaracją majątkową z 4 listopada 2010 r. Zatem zarządzenie z 23 listopada 2010 r. było bezprzedmiotowe, bowiem z jednej strony skarżąca korzystała już ze zwolnienia z kosztów sądowych, a z drugiej strony Wojewódzki Sąd Administracyjny mógł posiłkować się aktualnymi oświadczeniami strony złożonymi do Sądu, których treść Sąd znać winien z urzędu.
Nadto autor zażalenia stwierdził, że niesłusznym okazało się postanowienie WSA z 18 maja 2010 r. w części, w której odmówiono stronie pomocy prawnej, bowiem pełnomocnik niebędący legalistą nie sprostał bowiem procedurze postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż nie zrozumiał zarządzenia i nie potrafił złożyć oświadczenia zgodnie z wezwaniem doręczonym mu 3 grudnia 2010 r., stąd w pełni zasadne jest przyznanie skarżącej pomocy prawnej w celu złożenia skargi do NSA opartej na zarzucie pozbawienia strony prawa do skorzystania z pomocy prawnej w toku postępowania sądowoadministracyjnego, co wymaga sporządzenia skargi przez pełnomocnika będącego zawodowym legalistą. Skarżone zarządzenie zamyka skarżącej drogę do postępowania odwoławczego z braku środków na pomoc prawną, co stanowić musiałoby przejaw dyskryminacji ekonomicznej skarżącej, stąd skarżone zarządzenie należy zmienić, udzielając skarżącej pomocy prawnej z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zauważyć należy, że autor zażalenia nie podważa tego, że słusznie Sąd I instancji stwierdził błędne wypełnienie formularza wniosku (danymi dotyczącymi pełnomocnika, a nie skarżącej), że w dniu wskazanym przez Sąd (tzn. 3 grudnia 2010 r.) otrzymał on wezwanie do usunięcia braków wniosku poprzez złożenie prawidłowo wypełnionego formularza, ani tego, że wezwanie to nie zostało wypełnione w zakreślonym terminie.
Nie można się zgodzić ze stanowiskiem strony co do tego, że wezwanie sformułowane zostało w sposób niezrozumiały dla osoby niebędącej profesjonalnym pełnomocnikiem. Z wezwania tego wynika jednoznacznie, że Sąd I instancji wzywał "do złożenia – w terminie siedmiu dni od daty doręczenia (...) wezwania – prawidłowego wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, wypełnionego we wszystkich rubrykach przez B. G. i przez nią podpisanego, ze wskazaniem posiadanych źródeł dochodu na utrzymanie rodziny, ilości osób na utrzymaniu." O ile wezwanie to nie było w pełni zasadne w świetle wskazanej w zaskarżonym zarządzeniu uchwały NSA w sprawie I OPS 11/09, zgodnie z którą pełnomocnik może podpisać w imieniu strony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (a więc może go także wypełnić), nie ma jednak wątpliwości, iż dane zawarte w formularzu mają dotyczyć strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy, a nie jej pełnomocnika.
Skoro autor zażalenia nie wskazał na ewentualne trudności w wypełnieniu czy podpisaniu formularza przez skarżącą, nieprawidłowości wezwania w tym zakresie pozostają w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego bez wpływu na wynik sprawy. Podkreślić należy, że z akt bezspornie wynika, iż pełnomocnik skarżącej w żaden sposób nie zareagował na skierowane do niego wezwanie, w tym nie próbował wyjaśnić elementów tego wezwania, które były dla niego niezrozumiałe. Również w zażaleniu nie wyjaśnił przyczyn, dla których pozwolił bezskutecznie upłynąć terminowi do usunięcia wskazanych braków wniosku o przyznanie prawa pomocy, a twierdzenie o niezrozumieniu zarządzenia i niemożności złożenia oświadczenia zgodnie z wezwaniem jest ogólnikowe i nie wskazuje na źródło trudności i wątpliwości, których w związku z otrzymanym wezwaniem pełnomocnik nie był w stanie przezwyciężyć. Stąd też argumentacja zażalenia w tym zakresie nie może zostać uwzględniona.
Odnosząc się do twierdzeń zażalenia związanych z postanowieniem referendarza sądowego z 18 maja 2010 r., zauważyć trzeba, iż rzeczywiście na jego mocy skarżąca została zwolniona od kosztów sądowych, jednakże odmówiono jej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Od postanowienia tego nie został złożony sprzeciw, jest ono więc prawomocne i z tego względu podnoszone w rozpatrywanym obecnie zażaleniu argumenty dotyczące jego niesłuszności w zakresie nieustanowienia pełnomocnika dla skarżącej nie mogą być skuteczne. Z drugiej strony, o ile autor zażalenia słusznie zauważył, że wskazanym postanowieniem zwolniono skarżącą z kosztów, stwierdzenie przez Sąd I instancji w zaskarżonym zarządzeniu, że pozostawiony bez rozpoznania wniosek M. L. obejmował zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego jest uzasadnione w świetle treści formularza, gdzie w rubryce 4., dotyczącej wniosków, pozycje "zwolnienie od kosztów sądowych" i "ustanowienie doradcy podatkowego" nie zostały skreślone, jako niepotrzebne, zgodnie z pouczeniem.
Stąd też uprawniona była konkluzja Sądu I instancji, że wniosek dotyczył również zwolnienia od kosztów sądowych. Podkreślić należy, że kwestia ewentualnej bezprzedmiotowości wniosku w tej części, ze względu na treść postanowienia z 18 maja 2010 r., nie była przedmiotem rozważań Sądu na tym etapie postępowania, stąd też nie odnosząc się do tego zagadnienia Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył przepisów procedury.
Nie jest zasadne twierdzenie autora zażalenia o bezprzedmiotowości zarządzenia z 23 listopada 2010 r. ze względu na to, że strona korzystała już ze zwolnienia z kosztów sądowych – potrzeba wypełnienia formularza PPF danymi dotyczącymi skarżącej istniała niezależnie od wnioskowanego zakresu prawa pomocy. Tak więc wniosek jedynie o ustanowienie doradcy podatkowego wymagał również prawidłowego wypełnienia formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (danymi dotyczącymi sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej), a do takiego usunięcia braków wniosku niewątpliwie w zakreślonym terminie nie doszło.
Argument, że Sąd I instancji we własnym zakresie powinien był uzupełnić braki formularza, korzystając z "deklaracji majątkowej" złożonej 4 listopada 2010 r. do innej sprawy toczącej się przed tym sądem, nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Zgodnie z art. 252 § 2 P.p.s.a. wniosek składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Z kolei w świetle art. 257 tej ustawy wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie pozostawia się bez rozpoznania. Skoro złożony w przedmiotowej sprawie formularz PPF nie został prawidłowo wypełniony – przede wszystkim jako wnioskodawca wskazany został pełnomocnik strony i to jego dotyczyły dane zamieszczone w rubrykach dotyczących stanu rodzinnego, majątku i dochodów, nie można uznać, by w istocie wniosek skarżącej został złożony w formie prawem przewidzianej.
Pełnomocnik skarżącej został prawidłowo pouczony o skutkach niezłożenia żądanego w wezwaniu z 23 listopada 2010 r. formularza. W konsekwencji należy uznać, że Sąd I instancji miał pełne podstawy do zastosowania w okolicznościach sprawy art. 257 P.p.s.a. i pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W związku z tym, że strona (jej pełnomocnik) była informowana o istniejących brakach wniosku, sposobie ich usunięcia, a także terminie do dokonania tej czynności procesowej i skutkach niezastosowania się do wezwania w tym zakresie, nie można w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać, że pozostawienie wniosku bez rozpoznania – zgodnie z kategoryczną i niepozostawiającą Sądowi I instancji wyboru treścią art. 257 P.p.s.a. ("pozostawia się bez rozpoznania") – dyskryminuje skarżącą w jakikolwiek sposób. Wbrew twierdzeniu zażalenia to nie działanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a postępowanie strony (jej pełnomocnika), polegające na zaniechaniu usunięcia wskazanych braków wniosku o przyznanie prawa pomocy, skutkowało niemożnością rozpoznania go pod względem merytorycznym.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 oraz art. 198 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.
- - ---------------------- 5