Uzasadnienie
Zażalenie K. S. dotyczy postanowienia z dnia 29 września 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 748/15, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zim.), zwanej dalej "Ppsa" odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że skarżąca w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, iż z uwagi na zaskarżoną decyzję ma zajęte rachunki bankowe i wierzytelności. Skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwiema córkami (17 i 23 lata). Do swojego majątku zaliczyła jedynie współwłasność w nieruchomości (mieszkanie 168 m2). Dodała, że nie posiada oszczędności. Jako źródło utrzymania rodziny wskazała dochód uzyskiwany z działalności gospodarczej w wysokości 3,000 zł, oraz dochód z działalności gospodarczej uzyskiwany przez jej męża w wysokości 8.000 zł.
Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się, zdaniem Sądu, niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, została ona wezwana do nadesłania zeznań podatkowych za 2014 r, kopii z podatkowej księgi przychodów i rozchodów lub ewidencji zakupów i sprzedaży VAT za ostatnie trzy miesiące, deklaracji VAT-7 za ostatnie trzy miesiące, wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, przedstawienia zestawienia wysokości miesięcznych dochodów i wydatków składających się na bieżące utrzymanie skarżącej i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym.
Skarżąca nie nadesłała dokumentów, o które była wzywana.
Postanowieniem z dnia 9 czerwca 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Pismem z dnia 17 czerwca 2015 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu wskazała, że referendarz sądowy nie wziął pod uwagę, iż przeciwko skarżącej oraz jej mężowi toczą się postępowania egzekucyjne na kwotę rzędu 500.000 zł, w wyniku których zajmowane są ich wszelkie wolne środki pieniężne. Skarżąca podniosła, że pomimo trudnej sytuacji materialnej poczyniła część wydatków związanych z prowadzeniem sprawy poprzez ustanowienie pełnomocnika.
Na podstawie zarządzenia z dnia 30 czerwca 2015 r. skarżąca została ponownie wezwana do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jej stanu majątkowego. Skarżąca nie odpowiedziała na powyższe wezwanie.
Wskazując na motywy nieuwzględnienia wniosku skarżącej Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca nie potwierdziła złożonych oświadczeń żadnymi dokumentami, które uprawdopodabniałyby jej ciężką sytuację majątkową. Mimo dwukrotnego wezwania nie wyjaśniła swojej sytuacji majątkowej. Do dnia wydania niniejszego postanowienia skarżąca nie uczyniła zadość wezwaniu Sądu. W szczególności nie nadesłała dokumentów wskazujących na źródła jej utrzymania oraz osób z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, zeznań podatkowych, jak również dokumentów obrazujących ponoszone wydatki.
W związku z powyższym Sąd uznał, że nie można w pełni ocenić sytuacji majątkowej skarżącej. Tym samym nie można było stwierdzić, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § Ppsa Podniosła, że orzeczenie Sądu pierwszej instancji jest błędne, bowiem Sąd nie dokonał prawidłowego rozpoznania całości materiału dowodowego, w szczególności nie uwzględnił wykazanej przez skarżącą we wniosku ciężkiej sytuacji materialnej. Skarżąca powtórzyła informacje podane we wniosku, zgodnie z którymi wobec jej osoby wystawione został tytuły wykonawcze na kwotę 500.000,00 zł, a wpisy sądowe uiszczone w 14 sprawach ze skarg przed WSA w Warszawie pochłaniają jej całe oszczędności. Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i dwiema córkami, którego utrzymanie wymaga ponoszenia wydatków obejmujących całe jej bieżące dochody.
Nadto podniosła, że zarzut niewypełnienia wezwania Sądu wydaje się nieuzasadniony, z uwagi na brzmienie art. 255 Ppsa, który zobowiązuje stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dopiero po zbadaniu przez Sąd oświadczenia zawartego we wniosku i następczym wezwaniu strony do przedłożenia dodatkowych oświadczeń, wyłącznie jeśli jej oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 Ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Z kolei art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przewiduje, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym -gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z uwagi na argumentację Sądu pierwszej instancji zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu, warto również przypomnieć, że jeśli oświadczenie zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 Ppsa okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd rozpoznający wniosek może przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, polegające na wezwaniu tegoż wnioskodawcy do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 Ppsa).
Więc to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji, podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny lub wzajemnie sprzeczny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia.
Mając na uwadze powyższe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji po wykorzystaniu trybu wynikającego z art. 255 Ppsa trafnie przyjął, iż strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów zainicjowanego przez nią postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Umknąć uwadze nie może, że pomimo wezwania Sądu do nadesłania m.in. zeznań podatkowych wnioskodawcy oraz osób pozostających ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym, wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, wskazania wszystkich źródeł utrzymania wnioskodawcy oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, wykazania wysokości kosztów miesięcznego utrzymania, skarżąca uchyliła się od złożenia dokumentacji mogącej zobrazować jej sytuację majątkową.
Powyższe zaś uniemożliwiło Sądowi pierwszej instancji w pełni zweryfikować możliwości finansowe strony, pozbawiając go tym samym możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny jej sytuacji materialnej.
Trafnie również Sąd ten zaakcentował, że subiektywne przekonanie strony o zasadności jej wniosku przy równoczesnym ograniczeniu się jedynie do stwierdzenia o braku majątku, które to stwierdzenie uznane zostało przez Sąd za niewystarczające, uniemożliwia uwzględnienie takiego wniosku. Pamiętać bowiem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 Ppsa, zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jej celem jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika.
W związku z tym, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 Ppsa postanowił jak w sentencji.