Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2008 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 1866/07, odmówił A. B. przyznania prawa pomocy w całości.
Skarżący, w ocenie Sądu I instancji, nie spełnił przesłanek zawartych w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.) (dalej; u.p.p.s.a.). Sąd wskazał, że strona pomimo wezwania do przedstawienia dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków, nie przedstawiła zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków swoich, ani rodziców z którymi mieszka. Nie przedłożyła również wyciągów z posiadanych rachunków bankowych jak również oświadczenia, że takowych nie posiada. Nie zostały dołączone także inne dokumenty, które potwierdzałyby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Okoliczności te, zdaniem Sądu, nie pozwalały uznać, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie.
W zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. B. wniósł o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy w całości. W uzasadnieniu środka zaskarżenia podkreślił, że postanowienie Sądu I instancji jest sprzecznie z orzecznictwem; sądowoadministracyjnym, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz rażąco narusza prawo do Sądu i rzetelnego procesu wynikające z art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, art. 45 Konstytucji RP oraz art. 246 i 255 u.p.p.s.a. Zaakcentował, że Sąd I instancji nie ustosunkował się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.
Zdaniem żalącego WSA w przypadku powziętych wątpliwości powinien poinformować wnioskującego o tym fakcie i zakreślić mu termin do ich wyjaśnienia.
Autor zażalenia końcowo dodał, że w innych sprawach Wojewódzki Sąd Administracyjny przyznał całkowitą pomoc prawną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego argumentacja zażalenia nie podważa skutecznie oceny dokonanej przez Sąd I instancji.
Na wstępie należy zwrócić uwagę na sprzeczność dokumentów przedstawionych przez wnioskującego. Z dokumentów tych wynika, że skarżący w okresie od listopada 2004 r. oraz od kwietnia 2007 r. był zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Jednocześnie z załączonych zeznań podatkowych; za rok 2006 (karta 39 akt sądowych) i za 2007 (kopię takiego zeznania przedłożono do innych spraw sądowoadministracyjnych; m.in. o sygn. akt I SA/Wr 475/08) wynika, że prowadził on w tym okresie działalność wykonywaną osobiście. W świetle tej okoliczności, należy wskazać, że sprzeczność ta przedłożone dokumenty czyni niewiarygodnymi.
Abstrahując od tego faktu, należy zauważyć, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z rodzicami. Jak wynika z załączonych odcinków emerytur rodziców (karta 43 akt sądowych) łączny ich dochód wynosi 2885.56 zł. Skarżący na wezwanie referendarza sądowego o przedłożenie szczegółowego zestawienia ponoszonych wydatków nie złożył żadnego oświadczenia w tej kwestii. Wprawdzie stwierdził on w formularzu o przyznanie prawa pomocy, że jest na utrzymaniu rodziców, jednakże nie wskazał jakie wydatki związane z jego utrzymaniem są ponoszone. Konsekwencje płynące z powyższego, według Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy uznać za stojące w sprzeczności z ciężarem dowodu który spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, a który to ciężar wynika z przepisu, tj. art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a. Użyty w tym przepisie zwrot " gdy osoba ta wykaże " świadczy o tym ciężarze.
Okoliczność, że skarżący jest na utrzymaniu rodziców, nie zmienia faktu, iż wydatki związane z jego utrzymaniem są ponoszone w gospodarstwie domowym prowadzonym wspólnie z rodzicami. Nieprzedstawienie pełnych okoliczności faktycznych związanych z sytuacją majątkową skarżącego nie przemawia na zastosowanie odstępstwa od zasady ustanowionej w art. 199 u.p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Należy bowiem pamiętać, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Powinno mieć miejsce jedynie w tych sytuacjach, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. W sytuacji gdy skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z rodzicami, a zwłaszcza faktu utrzymywania skarżącego przez jego rodziców nie można stwierdzić, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Może być przecież tak, że część środków przeznaczonych na jego utrzymanie skarżący mógłby wykorzystać na koszty sądowe w przedmiotowej sprawie, a co ważne nie pozostawałoby to w sprzeczności z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym " Rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie ".
Odnosząc się do stwierdzenia żalącego, że Sąd w przypadku wątpliwości powinien poinformować wnioskującego o nich zakreślając termin do wyjaśnienia, należy zauważyć, iż Sąd I instancji (karta 36 akt sądowych) wzywał stronę - w trybie art. 255 u.p.p.s.a. - do przedłożenia szczegółowych informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej. Należy wskazać, że przedstawienie przez stronę sprzecznych dokumentów czy niepełne ustosunkowanie się do wezwania, nie może przenosić na Sąd, ciężaru wykazania przesłanek o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.
Przechodząc dalej do silnie zaakcentowanego w zażaleniu art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka wraz z przywoływanymi w tym tle orzeczeniami Europejskiego Trybunału Praw Człowieka należy przypomnieć, że sprawa podatkowa nie należy do spraw z katalogu spraw cywilnych określonych w art. 6 ust. 1 Konwencji. W świetle wyroku ETPC dnia 12 lipca 2001 r., nr skargi 44759/98, w sprawie Ferrazzini przeciwko Włochom, sprawy podatkowe mogą nie podlegać ochronie przewidzianej w tym przepisie. Niemniej jednak abstrahując od tego orzeczenia podkreślić trzeba, że zgodnie z treścią art. 199 u.p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, dlatego też odmowa przyznania prawa pomocy, w przypadku braku uzasadnionych podstaw, nie stanowi naruszenia powołanego przepisu Konwencji.
Końcowo należy zaznaczyć, że okoliczność przyznania stronie prawa pomocy przez sąd wojewódzki w innych sprawach, nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej rozstrzygał nie na podstawie akt sprawy, a jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 u.p.p.s.a.