Uzasadnienie
Po wniesieniu sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 lipca 2008 r., odmawiającego Skarżącej przyznania prawa pomocy, WSA w Gdańsku – postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2008 r. – ponownie odmówił przyznania prawa pomocy.
Jak wskazał sąd I instancji, z oświadczeń złożonych przez Wnioskodawczynię wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz małoletnią córką, aktualnie nie osiąga dochodów gdyż przebywa na urlopie wychowawczym bez prawa do zasiłku, pozostaje na utrzymaniu rodziny, poza udziałami w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością wartymi nominalnie 800.000 złotych, a których wartość rynkowa wynosi 0 złotych i na których ustanowiony został zastaw bankowy nie posiada majątku. Ponadto Wnioskodawczyni wskazała, że z powodu prowadzonej a wyrejestrowanej w roku 2007 działalności gospodarczej posiada zobowiązanie o łącznej wartości około 170.000 złotych i z tego powodu prowadzone są przeciwko niej czynności egzekucyjne przez komornika sądowego. Wnioskodawczyni wskazała ponadto, że pomiędzy małżonkami od 3 października 2003 roku istnieje ustrój rozdzielności majątkowej.
Pismem z 15 maja 2008 r. sąd I instancji zobowiązał Wnioskodawczynię do przedłożenia - w terminie 7 dni - dokumentów źródłowych, w tym min: odpisów zeznań podatkowych małżonków za rok 2007, wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, bądź też oświadczeń złożonych przez każdego z małżonków o ich nieposiadaniu, oświadczenia w przedmiocie majątku małżonka, w szczególności posiadanych przez niego nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych oraz wskazania źródeł i wysokości osiąganych przez niego dochodów, w tym dowodów dotyczących źródeł i wysokości dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz uzyskiwanych aktualnie; oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na małżonków pojazdów mechanicznych, dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawczyni oraz dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec Skarbu Państwa, banków i innych podmiotów.
Nadto Wnioskodawczyni została poinformowana, że nie jest zobowiązana do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonka w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja i zostanie przedłożone stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie.
Sąd, na wniosek pełnomocnika Strony, dwukrotnie przedłużył termin do złożenia wyżej wymienionych dokumentów. Pełnomocnik Strony w piśmie z 24 czerwca 2008 roku wniósł o rozpoznanie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wyłącznie na podstawie danych zawartych w złożonym formularzu PPF; wniosek swój pełnomocnik uzasadnił odmową udostępnienia przez małżonka Wnioskodawczyni dokumentów i danych dotyczących jego sytuacji majątkowej.
Po przeanalizowaniu wniosku Skarżącej oraz złożonych informacji dotyczących sytuacji finansowej Sąd stwierdził, że Wnioskodawczyni nie dokonała wszelkich starań, by w sposób pełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tego względu sąd I instancji odmówił przyznania prawa pomocy.
Na powyższe postanowienie sądu I instancji Skarżąca wniosła zażalenie z dnia 17 września 2008 r., w którym zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej - P.p.s.a.), polegające na odmowie zwolnienia Skarżącej od kosztów sądowych, tj. opłaty sądowej od skargi, w sytuacji gdy w sprawie występują przesłanki przewidziane dla zwolnienia Skarżącej od opłat sądowych w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zasadą wynikającą z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej - P.p.s.a.) jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić w sytuacji wyjątkowej, o której mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania,
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z powyższego przepisu bezsprzecznie wynika, że ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Sąd jest władny wniosek strony uwzględnić jedynie wówczas, gdy ta samodzielnie udowodni, że spełnia przesłanki z przytoczonego przepisu. W każdym odmiennym wypadku, tj. w sytuacji, gdy z oświadczenia strony wynika, że jest w stanie ponieść koszty, ale także, gdy z niego nie wynika, że nie jest w stanie, sąd musi wniosek oddalić.
Zasadniczą kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest odpowiedź na pytanie, czy Skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny.
W tym zakresie należy mieć na uwadze, że Skarżąca wskazała, iż prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonkiem. Wprawdzie Strona wskazała, że pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej, jednak – jak słusznie argumentował sąd I instancji – zgodnie z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawianie w rozdzielności majątkowej. Nie podano przy tym żadnych dodatkowych informacji, pozwalających wyjaśnić nietypową raczej sytuację, w której małżonkowie nie pozostający w separacji nie mają wiedzy o warunkach materialnych (źródłach dochodów) współmałżonka.
Niezależnie od powyższego, Strona nie przedłożyła również innych dokumentów, do dostarczenia których była wezwana i których dostarczenie nie wymagało aktywności współmałżonka. Należy mieć przy tym na uwadze, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Również zatem w świetle powyższych okoliczności należy uznać, że Strona nie poczyniła wszystkich kroków do pełnego i wiarygodnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej, a co za tym idzie – nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla Strony i jej rodziny.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił zażalenie Strony - w oparciu o art. 184 w zw. zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. - oddalić.