Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 29 października 2009 r., sygn. akt III SA/GL 622/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w sprawie ze skargi P. "P. P." Spółka z o.o. z/s w Z., odmówił Skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.
W uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia Sąd I instancji podniósł, że Skarżąca nie wykazała pomimo, że na niej zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") spoczywał ciężar dowodu, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.
Sąd wskazał, że Strona w piśmie z 14 września 2009 r., odmówiła wykonania doręczonego jej 7 września 2009 r. wezwania, poprzez uzupełnienie danych dotyczących jej aktualnej sytuacji majątkowej. Bowiem nie dołączyła do pisma żadnych dokumentów wskazanych w wezwaniu. Uniemożliwiło to Sądowi dokonanie rzetelnej oceny aktualnego stanu finansowego i możliwości płatniczych.
Zdaniem Sądu, okoliczności podniesione w sprzeciwie, również nie dawały podstaw do przyjęcia, że Spółka nie była w stanie uiścić wpisu sądowego. Nie zostały bowiem potwierdzone dokumentami źródłowymi. Spółka nie wyjaśniła również dlaczego nie przedstawiła żądanych dokumentów obrazujących jej aktualną sytuację majątkową, w szczególności dowodu potwierdzającego zaprzestanie prowadzenia jakiejkolwiek działalności gospodarczej, czy obniżenia kapitału zakładowego oraz braku składników majątkowych. Sąd podkreślił przy tym, że analiza jej wniosku prowadziła do przeciwnych twierdzeń. Brak dokumentów źródłowych oraz możliwości weryfikacji oświadczeń Strony spowodowało, że Sąd nie znalazł uzasadnienia dla zwolnienie Skarżącej z obowiązku uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł.
Na powyższe postanowienie Skarżąca złożyła zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zwolnienie z kosztów sądowych. W treści uzasadnienia Strona zasadniczo powtórzyła dotychczas podnoszoną argumentację. Wskazała, że okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy zostały udokumentowane "najbardziej wiarygodnym" dokumentem w postaci postanowienia Komornika Sądowego z dnia 8 grudnia 2006 r. o umorzeniu jako bezskutecznej prowadzonej przeciwko Spółce egzekucji. Podano, że działalność spółki została "zablokowana (...) przez przestępcze działania organów sądowych, prokuratorskich, policyjnych i skarbowych".
Jednocześnie wskazano, że Spółka funkcjonuje wyłącznie dzięki celowym pożyczkom jednego z wierzycieli. Ponadto Strona zaznaczyła, że w kilku sprawach prowadzonych przez WSA w Gliwicach, w tych samych okolicznościach i w oparciu o te same dowody, zwolniono spółkę z kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.).
Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 P.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.
Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów.
Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Z tej możliwości skorzystano w toku niniejszego postępowania, wzywając Skarżącą o przedłożenie odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Skarżąca nie uczyniła zadość temu wezwaniu. Brak dołączenia wymaganych dokumentów oraz stosowych wyjaśnień uniemożliwił obiektywne i niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych. Skoro strona uchyliła się od przedstawienia żądanej na podstawie art. 255 P.p.s.a. dokumentacji, powinna liczyć się z przyjęciem przez Sąd I instancji, że brak jest wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione. Trzeba bowiem podkreślić, że zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek w tym zakresie. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności.
Podnoszona przez Spółkę okoliczność przyznania prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby bowiem sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, a jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając zarzuty zażalenia w oparciu o akta jednej konkretnej sprawy, ocenia pod względem zgodności z prawem jedynie zaskarżone postanowienie.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.