Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 15 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Rz 244/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek Skarżącego S. C. o prawo pomocy, w sprawie ze skargi B. C., S. C. i K. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 28 stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2006 r.
Sąd I instancji podał, że we wniosku o prawo pomocy Skarżący wskazał, iż nie osiąga żadnych dochodów, rola przynosi minimalne korzyści, i jego rodzina (żona i dwoje dzieci w wieku 7 i 8 lat) utrzymuje się dzięki pomocy jego rodziców oraz teściów. Podał, że żona nie osiąga żadnych dochodów. Wniosek uzupełnił informacją, że posiada ustrój rozdzielności majątkowej z żoną i to ona jest właścicielką domu, w którym wspólnie zamieszkują, on zaś jest jedynie współwłaścicielem nieruchomości rolnej o pow. 1,60 ha.
Wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia i przedłożenia dokumentów dotyczących stanu majątkowego wyjaśnił, że faktycznie zamieszkuje wraz z rodziną w domu żony i koszty jego utrzymania wynoszą średnio ok. 400 zł. Żona rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej, która nie przynosi dochodów. Skarżący oświadczył, że pomaga jej w tym przedsięwzięciu, natomiast z pomocą finansową jego rodzinie przychodzi teściowa, która zarobkuje za granicą. Załączył także kserokopię zeznania podatkowego za 2009 r., z którego wynika, że nie osiągnął w tym roku podatkowym dochodu (nie wykazał także straty z działalności gospodarczej).
Referendarz sądowy, oceniając wniosek o prawo pomocy odmówił jego przyznania, zaś Skarżący wniósł sprzeciw.
Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uwzględnił rozpatrywanego wniosku. Sąd I instancji uznał, że skoro Skarżący, odpowiadając na wezwanie o dodatkowe informacje w sprawie swojej sytuacji finansowej, wykonał je wybiórczo, pomijając istotne elementy wezwania, niemożliwe jest dokonanie oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i dochodów, co tym samym wiąże się z negatywnymi dla niego konsekwencjami w postaci odmowy przyznania prawa pomocy.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie Skarżącemu prawa pomocy zgodnie z wnioskiem, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W środku odwoławczym zarzucono naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu iż Skarżący nie spełnia warunków do uzyskania prawa pomocy w zakresie częściowym. Ponadto Strona zarzuciła naruszenie art. 255 p.p.s.a. poprzez jego pominięcie i przedwczesne wydanie postanowienia w sprawie o prawo pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Stosownie do przepisów art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym może nastąpić gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podzielić, pogląd, że użycie w przytoczonym przepisie określenia: "gdy wykaże" oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy.
Na mocy art. 255 p.p.s.a. w sytuacji gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Czynności określone w tym przepisie podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania, gdyż jak już wyżej wskazano to w interesie strony leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy.
W rozpatrywanej sprawie decydujący wpływ na dokonaną przez Sąd I instancji ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy miało uchylenie się Skarżącego od złożenia wyczerpującego oświadczenia o stanie majątkowym.
Z akt sprawy wynika, że referendarz sądowy, który rozpoznając sprawę, powziął wątpliwości co do informacji przekazywanych przez Skarżącego we wniosku, wezwał go do nadesłania dokumentów, które miałyby uprawdopodobnić składane przez niego oświadczenie. Strona jednak nie zastosowała się w pełni do powyższego wezwania bowiem nie przedstawiła wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę jej rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego.
Zdaniem Sądu odwoławczego, do wyłącznej oceny Sądu należy uznanie czy Strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro zatem Strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej w wezwaniu sądowym dokumentacji to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Należy wskazać, że wezwanie wystosowane przez referendarza sądowego precyzyjnie określało jakich informacji oczekiwał Sąd pierwszoinstancyjny i jakie dokumenty na tę okoliczność miały zostać przedstawione.
Ponadto Skarżący nie wyjaśnił okoliczności wskazanych w uzasadnieniu postanowienia z dnia 31 sierpnia 2010 r. jako budzące wątpliwości. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji Skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, nie oświadczył jakie posiada środki transportu, nie przedstawił zeznania podatkowego żony, ani wyciągów z jej rachunków bankowych, nie wyjaśnił także przyczyn, z powodu których prowadzona przez niego działalność gospodarcza nie przynosi dochodów. Należy zgodzić się z Sądem I instancji, że ustalenie powyższych okoliczności było niezbędne w okolicznościach niniejszej sprawy i ma bezpośrednie przełożenie na ustalenie faktycznej sytuacji materialnej.
Argumenty podniesione w zażaleniu nie mogą zmienić oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego co do zasadności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sąd ten ocenia bowiem orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pod kątem zaistnienia bądź nie okoliczności, o których mowa w art. 184 i 185 § 1 p.p.s.a. W niniejszej sprawie nie można Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie zarzucić błędu, bowiem Sąd ten zasadnie uznał, iż skoro Strona nie złożyła dodatkowego oświadczenia dotyczącego sytuacji materialnej, Skarżący nie wykazał w dostateczny sposób, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tym samym nie było podstaw prawnych do udzielenia Skarżącemu prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie.
Z powyższych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.