Uzasadnienie
1. Zaskarżonym postanowieniem z 10 października 2013 r., sygn. akt I SA/Lu 326/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę kasacyjną A. W. od postanowienia tegoż Sądu z 13 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Lu 326/13 w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z 5 lutego 2013 r. nr... w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2007 r.
2. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że skarżący za pośrednictwem pełnomocnika z urzędu – adwokata J. S. wniósł skargę kasacyjną po upływie terminu do jej wniesienia, nie składając przy tym wniosku o przywrócenie tego terminu. Odpis postanowienia WSA z 13 czerwca 2013 r. wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu 25 czerwca 2013 r., a zatem termin do wniesienia skargi kasacyjnej upływał 25 lipca 2013 r. W terminie do wniesienia skargi kasacyjnej skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a wyznaczony adwokat z urzędu wniósł skargę kasacyjną dopiero 27 września 2013 r.
Odrzucenie skargi kasacyjnej nastąpiło na podstawie art. 178 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), zgodnie z którym wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.
- 3. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do WSA celem nadania biegu skardze kasacyjnej, zarzucając naruszenie:
- - art. 177 § 1 p.p.s.a. poprzez uznanie, że pełnomocnik ustanowiony z urzędu miał obowiązek wniesienia wraz ze skargą kasacyjną wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia, w sytuacji gdy w wypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu terminem do wniesienia skargi kasacyjnej (z urzędu) jest dzień, od którego pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż z upływem 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie, a w niniejszej sprawie pełnomocnik został powiadomiony o wyznaczeniu 2 września 2013 r., a skargę kasacyjną złożył 27 września 2013 r., zachowując wskazany powyżej termin, który biegnie dla pełnomocnika od chwili powiadomienia go o wyznaczeniu na pełnomocnika z urzędu;
- - art. 87 § 1 i 4 p.p.s.a. poprzez uznanie wbrew treści wskazanego przepisu, że warunkiem koniecznym otwierającym możliwość wniesienia skargi kasacyjnej jest złożenie w terminie 30 dni od powzięcia wiadomości o ustanowieniu pełnomocnikiem skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, w sytuacji gdy przepis art. 87 p.p.s.a. przewiduje siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, z którym równocześnie powinna zostać dokonana czynność, której nie dokonano w terminie, w zaskarżonym postanowieniu zatem istnieje sprzeczność, i zastosowanie instytucji wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej jest pozbawione oparcia w tym przepisie, z kolei nawet hipotetyczne zastosowanie art. 87 p.p.s.a. powoduje nadmierne i nieuzasadnione skrócenie terminu do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej przez ograniczenie go do siedmiu dni, utrudnia to, czy wręcz uniemożliwia, realizację prawa strony reprezentowanej przez pełnomocnika z urzędu do kontroli przez sąd drugiej instancji zapadłego w jej sprawie orzeczenia sądu pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
- 4. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
- 4.1. Uzasadniając zażalenie, strona próbuje de facto dowieść, że ustanowienie pełnomocnika z urzędu w ramach prawa pomocy przyznanego w postępowaniu międzyinstancyjnym zmienia zasady liczenia terminów w postępowaniu sądowoadministracyjnym ustanowionych w ustawie p.p.s.a. na rzecz zasad wynikających z orzecznictwa i doktryny. Otóż tak nie jest. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej został wyraźnie i jednoznacznie określony w art. 177 § 1 p.p.s.a. i nie zostały ustawowo określone żadne odstępstwa od tej normy. Zgodnie z tym przepisem skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Skoro więc odpis postanowienia WSA z 13 czerwca 2013 r. wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu 25 czerwca 2013 r., a zatem termin do wniesienia skargi kasacyjnej upływał 25 lipca 2013 r. (czwartek), to wniesienie tej skargi po 25 lipca 2013 r. oznacza, że doszło do uchybienia terminu, o którym mowa w art. 177 § 1 p.p.s.a. Wniesienie więc skargi kasacyjnej 27 września 2013 r. – niezależnie od tego, czy dokonał tego pełnomocnik z wyboru strony czy pełnomocnik ustanowiony z urzędu – było czynnością dokonaną bez wątpienia po terminie i dla swojej skuteczności wymagało złożenia wniosku o przywrócenie terminu do jej dokonania. Wszak w świetle art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna.
Skoro pełnomocnik został ustanowiony po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, z czego autor zażalenia zdawał sobie sprawę (vide str. 4 zażalenia), to "tym bardziej" sporządził ją i wniósł do sądu po tymże terminie. Będąc tego świadomym, pełnomocnik nie sporządził jednak wniosku o przywrócenie uchybionego terminu. Od profesjonalnego pełnomocnika można zaś wymagać szczególnej staranności w prowadzeniu spraw mocodawcy, w tym przestrzegania terminów procesowych. W przypadku, gdy pełnomocnik ma świadomość, że pismo zostanie bez wątpienia wniesione po upływie tego terminu, to można od niego wymagać, aby składając to pismo, zadbał o skuteczność dokonywanej czynności procesowej poprzez złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Tylko takie działanie świadczy o rzetelnej trosce o sprawy mandanta i dbałości o możliwość skorzystania przez niego z prawa do sądu. Jak wynika z uzasadnienia zażalenia, pełnomocnik zdawał sobie sprawę z tego, że praktyką orzeczniczą pozostaje uwzględnianie wniosków o przywrócenie terminu uchybionego z powodu prowadzenia postępowania incydentalnego, jakim jest postępowanie wywołane wnioskiem o przyznanie prawa pomocy.
Skorzystanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną z prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie może bowiem stawiać tej strony w sytuacji gorszej od osoby, która z tego prawa nie korzysta i może wnieść skargę kasacyjną bez przeszkód w ustawowym terminie. Błędne jest jednak twierdzenie, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika z urzędu biegnie dopiero od dnia jego powiadomienia o tym fakcie (w niniejszej sprawie był to 2 września 2013 r.). Początek biegu terminu, bez żadnych wyjątków, został bowiem jednoznacznie uregulowany w ustawie. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej zaczyna biec zgodnie z art. 177 § 1 p.p.s.a. od doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej nie ma wpływu na bieg tego terminu. Wielokrotnie podkreślano zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jak i literaturze przedmiotu, że mimo braku podstawy do uznania, że termin ten został w takiej sytuacji przerwany, zawieszony lub przedłużony, to w razie niewątpliwego uchybienia tego terminu, postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy może stanowić uzasadnienie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Nie ulega więc wątpliwości, że Sąd pierwszej instancji odrzucając skargę kasacyjną wniesioną po ustawowym terminie bez wniosku o jego przywrócenie, nie naruszył art. 177 § 1 p.p.s.a.
- 4.2. W drugim zarzucie zażalenia jego autor skupia się na kwestii zasad, według których ustala się, kiedy wniosek o przywrócenie terminu winien być złożony. Z akt tej sprawy wynika zaś, że stosowny wniosek do chwili obecnej w ogóle nie był złożony. Rozpoznając zażalenie na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny nie bada kwestii przywrócenia terminu. Odrzucenie skargi kasacyjnej miało zresztą związek nie z tym, czy wniosek o przywrócenie terminu był złożony w terminie, a z tym, że wniesienie skargi kasacyjnej nastąpiło po upływie ustawowego terminu do dokonania tej czynności przy jednoczesnym braku wniosku o przywrócenie terminu. Niedorzeczna jest przy tym argumentacja autora zażalenia, jakoby wniesienie skargi kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu było "równoznaczne z tym, że wraz ze skargą strona wnosi o przywrócenie terminu do jej wniesienia i nie ulega wątpliwości, że taka jest intencja skarżącego". Wskazywany przez autora zażalenia art. 87 § 1 p.p.s.a. wskazuje wyraźnie, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Dodatkowo w art. 87 § 2 p.p.s.a. uregulowano, że w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Intencja strony co do przywrócenia terminu musi być więc wyrażona pisemnie. Ustawa nie przewiduje bowiem domyślnego trybu składania przypuszczalnych wniosków o przywrócenie terminu.
- 4.3. Brak tego wniosku – wobec oczywistego, niepodważonego faktu uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej – skutkował odrzuceniem tej skargi na podstawie cytowanego wyżej art. 178 p.p.s.a., które to działanie Sądu pierwszej instancji należy uznać za prawidłowe.
- 4.4. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.